عوارض شیمی درمانی [۱۶ عارضه + ۱۲ روش کاهش اثرات جانبی]

شیمی درمانی یکی از روش‌های موثر درمان سرطان است؛ اما تاثیر آن فقط به سلول‌های سرطانی محدود نمی‌شود. این درمان واکنش‌هایی در بدن ایجاد می‌کند که از عوارض موقت و قابل کنترل تا پیامدهای طولانی‌مدت متغیر هستند. شناخت عوارض شیمی درمانی به فرد برای مدیریت بهتر آن‌ها کمک می‌کند و باعث می‌شود بیمار و اطرافیان نزدیک او با دید واقع‌بینانه‌تری مسیر درمان را طی کنند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با عوارض جانبی شایع و بلندمدت شیمی درمانی آشنا کنیم.

علت بروز عوارض شیمی درمانی چیست؟

شیمی درمانی، سلول‌هایی که رشد و تقسیم سریعی دارند را مورد هدف قرار می‌دهد و بدین شکل با سلول‌های سرطانی مبارزه می‌کند. البته داروهای شیمی درمانی نمی‌توانند سلول‌های سالم و سرطانی را به درستی از همدیگر تشخیص دهد؛ به همین دلیل روی سلول‌های طبیعی و سالم که تقسیم سریعی دارند هم تاثیر منفی می‌گذارند. به عنوان مثال، سلول‌های پوشش دستگاه گوارش، فولیکول مو، پوست مغز استخوان و سلول‌های مخاط دهان از جمله بافت‌هایی هستند که سرعت تکثیر بالایی دارند؛ در نتیجه در معرض اثرات داروی شیمی درمانی قرار می‌گیرند. 

وقتی شیمی درمانی به سلول‌های سالم آسیب برساند، ممکن است عوارض جانبی تجربه کنید. در حال حاضر، هیچ کسی نمی‌داند که شیمی درمانی دقیقا چه عوارضی را با چه شدتی ایجاد می‌کند. اما خبر خوب این است که بدن می‌تواند سلول‌های طبیعی آسیب‌دیده خود را ترمیم کند؛ به همین دلیل معمولا شیمی درمانی در چند جلسه با فاصله زمانی انجام می‌شود تا سلول‌های فرصت ترمیم داشته باشند. ترمیم سلول‌های طبیعی، عوارض شیمی درمانی را تا حدی کنترل می‌کند.

با شناخت عوارض شیمی درمانی، درمانی آگاهانه‌تر رو تجربه کن!

همین حالا از متخصص مشورت بگیر

بهترین پروفسورهای انکولوژی در ایران سوال از فوق تخصص انکولوژی

عوارض شایع شیمی درمانی

عوارض شیمی درمانی تا حد زیادی به این بستگی دارد که شیمی‌درمانی کدام سلول‌های طبیعی را تحت تاثیر قرار داده است. در واقع، نوع داروی شیمی‌درمانی و مقدار آن در بروز عوارضی شیمی درمانی نقش دارند. شایع‌ترین عوارض جانبی شامل موارد زیر هستند:

۱- حالت تهوع و استفراغ

تهوع و استفراغ از شایع‌ترین عوارض جانبی شیمی درمانی هستند که تا ۸۰ درصد افرادی که این درمان را دریافت می‌کنند را تحت تاثیر قرار می‌دهند. این عوارض به دلیل تحریک مرکز استفراغ در مغز و تاثیر داروها بر دستگاه گوارش ایجاد می‌شوند. شدت آن می‌تواند بسته به نوع دارو و حساسیت فرد متفاوت باشد و ممکن است بلافاصله پس از درمان یا چند ساعت تا چند روز بعد بروز کند. در حال حاضر، پزشک با تجویز داروی ضد تهوع تا حد زیادی این عارضه را کنترل می‌کند.

۲- خستگی و ضعف شدید

خستگی و احساس ضعف شدید یکی دیگر از عوارض شایع شیمی درمانی هستند که شدت آن‌ها از خستگی و ضعف روزمره بیشتر است و در برخی افراد با استراحت هم برطرف نمی‌شود. فعالیتی که بدن برای مبارزه با سرطان و بهره بردن از درمان انجام می‌دهد، باعث بروز خستگی و ضعف بدنی می‌شود. همچنین شیمی درمانی ممکن است باعث کاهش تعداد سلول‌های خونی (کمخونی) شود که نتیجه آن احساس خستگی شدید است.

۳- ریزش مو

ریزش مو دیگر عوارض رایج شیمی درمانی است. داروهای شیمی‌درمانی به سلول‌های فولیکول مو که سرعت تقسیم بالایی دارند، حمله می‌کنند و باعث می‌شوند مو شروع به ریزش از ریشه کند. این عارضه می‌تواند به طور موقت یا دائمی رخ دهد و اغلب تاثیر عاطفی و روانی شدید بر بیمار می‌گذارد. خبر خوب این است که ریزش مو برای اغلب بیماران موقتی است و پس از رشد پایان درمان، رشد موها مجدد آغاز می‌شود؛ هر چند ممکن است رنگ یا ضخامت موها کمی تغییر کند.

۴- تغییرات پوستی

این احتمال وجود دارد که داروهای شیمی درمانی موجب تغییراتی در پوست، از جمله خشکی، قرمزی، خارش و تغییر رنگ شوند. همچنین ممکن است شیمی‌درمانی پوست را به نور خورشید حساس‌تر کند و خطر آفتاب سوختگی را افزایش دهد.

“Chemotherapy can alter the immune system in ways that cause rashes and other skin changes. The drugs can also trigger skin changes directly. Severe rashes can cause painful, intense itching. If a person scratches until their skin bleeds, there is a risk of infection. Moisturizing lotions and over-the-counter anti-itch creams may help.”

شیمی‌درمانی می‌تواند سیستم ایمنی را به گونه‌ای تغییر دهد که باعث ایجاد بثورات و سایر تغییرات پوستی شود. این داروها همچنین می‌توانند مستقیما باعث ایجاد تغییرات پوستی شوند. بثورات شدید می‌توانند  خارش دردناک و شدید ایجاد کنند. اگر فرد آن‌قدر پوست خود را بخاراند که خونریزی کند، خطر عفونت وجود دارد. لوسیون‌های مرطوب‌کننده و کرم‌های ضد خارش بدون نسخه می‌توانند کمک کنند.
به نقل از سایت: medicalnewstoday

۵- کاهش سلول‌های خونی

شیمی درمانی می‌تواند عملکرد مغز و استخوان را کاهش دهد و باعث افت گلبول‌های سفید، قرمز و پلاکت‌ها شود. کاهش گلبول سفید خطر عفونت را افزایش می‌دهد، کاهش گلبول قرمز باعث کم‌خونی و ضعف می‌شود و افت پلاکت‌ها، احتمال خونریزی را بیشتر می‌کند. به همین دلیل دکتر سرطان انجام آزمایش خون را در طول درمان به طور منظم توصیه می‌کند.

۶- اسهال یا یبوست

یکی دیگر از عوارض رایج شیمی درمانی، اختلال در عملکرد دستگاه گوارش است. داروهای شیمی‌درمانی به سلول‌های روده حمله می‌کنند و باعث برهم خوردن حرکت طبیعی روده می‌شوند؛ به همین دلیل اغلب افراد تحت درمان شیمی درمانی اسهال یا یبوست را تجربه می‌کنند. اسهال می‌تواند باعث کم‌آبی بدن شود و یبوست درد شکمی ایجاد می‌کند. این عوارض در صورت عدم مدیریت صحیح، به طور قابل توجهی بر زندگی روزمره بیمار تاثیر منفی می‌گذارند. این عارضه در افراد تحت درمان با ایمونوتراپی هم رایج است. اگر نمی‌دانید ایمونوتراپی چیست، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

۷- مشکل در غذا خوردن و نوشیدن

افراد زیادی در طول شیمی درمانی اشتهای خود را به دلیل تغییر حس چشایی از دست می‌دهند. آن‌ها گزارش کرده‌اند که غذاها و نوشیدنی‌ها اغلب طعم تلخ و فلزی دارند؛ به همین دلیل میلی به غذا خوردن ندارند. همچنین آسیب به سلول‌های مخاط دهان و گلو می‌تواند باعث زخم، خشکی، درد و سوزش هنگام بلع شود. این عوارض، خوردن و نوشیدن را دشوار می‌کنند و منجر به کاهش اشتها می‌شوند.

۸- افزایش خطر ابتلا به عفونت

داروهای شیمی‌درمانی معمولا تعداد گلبول‌های سفید خون را کاهش می‌دهند و موجب ضعف سیستم ایمنی بدن می‌شوند. در چنین وضعیتی بدن توان خود را برای مقابله با ویرو‌س‌ها، میکروب‌ها و قارچ‌ها از دست می‌دهد و فرد بیشتر در معرض ابتلا به عفونت قرار می‌گیرد.

۹- مشکلات عاطفی و روانی

شیمی درمانی می‌تواند باعث بروز اضطراب، افسردگی، تحریک‌پذیری یا نوسانات خلقی شود. این تغییرات ممکن است تاثیر مستقیم داروها بر سیستم عصبی باشند یا به دلیل فشار روانی ناشی از بیماری سرطان و شیمی‌درمانی بروز کنند. حمایت عاطفی خانواده و دوستان نزدیک، دریافت مشاوره روانشناسی و استفاده از دارو در صورت لزوم، نقش مهمی در کنترل این عوارض دارند.

۱۰- افزایش احتمال کبودی و خونریزی

پلاکت‌ها نقش مهمی در جلوگیری از خونریزی دارند. افت پلاکت‌ها که به آن ترومبوسیتوپنی می‌گویند، ریسک کبودی غیر معمول، خونریزی از لثه و خونریزی داخلی را افزایش می‌دهد. شیمی‌درمانی می‌تواند موجب کاهش پلاکت‌های خون شود؛ به همین دلیل در طول درمان باید پلاکت‌های خون به طور مرتب اندازه‌گیری شوند.

عوارض بلندمدت شیمی درمانی

منظور از عوارض بلندمدت شیمی درمانی، عوارضی است که ماه‌ها یا سال‌ها پس از اتمام درمان باقی بمانند. خوشبختانه همه بیماران این عوارض را تجربه نمی‌کنند. بروز عوارض بلندمدت شیمی‌درمانی به نوع دارو، دوز مصرفی، مدت دوره درمان و شرایط بیمار بستگی دارد. مهم‌ترین عوارض بلندمدت شیمی‌درمانی شامل موارد زیر هستند:

۱- آسیب به قلب

برخی داروهای شیمی درمانی می‌توانند در بلندمدت به عضله قلب آسیب بزنند و باعث کاهش توان پمپاژ قلب یا نارسایی قلب شوند. این عارضه می‌تواند مدت‌ها بعد از اتمام درمان ظاهر شود.

۲- ناباروری و مشکلات هورمونی

شیمی درمانی ممکن است به تخمدان‌ها یا بیضه‌ها آسیب بزند و منجر به کاهش قدرت باروری یا اختلالات هورمونی شود. همچنین می‌تواند بر سطح استروژن و تستوسترون تاثیر منفی بگذارد و میل جنسی را کم کند. این عارضه ممکن است خطر یائسگی زودرس در زنان و اختلالات نعوظ یا کاهش تعداد اسپرم در مردان را افزایش دهد.

“Doctors advise against getting pregnant during chemotherapy treatment. Chemotherapy drugs can damage sperm and can also harm the fetus if given during pregnancy, possibly leading to developmental issues for a fetus.”

پزشکان توصیه می‌کنند که در طول دوره شیمی‌درمانی باردار نشوید. داروهای شیمی‌درمانی می‌توانند به اسپرم آسیب برسانند و همچنین در صورت تجویز در دوران بارداری، به جنین آسیب می‌رسانند و احتمالا منجر به مشکلات رشدی برای جنین می‌شوند.
به نقل از سایت: healthline

۳- آسیب به اعصاب محیطی

نوروپاتی ناشی از شیمی‌درمانی یکی از جدی‌ترین عوارض شیمی درمانی روی اعصاب است. نوروپاتی محیطی معمولا به صورت بی‌حسی، گزگز، درد یا ضعف در دست‌ها و پاها بروز می‌کند و حتی ممکن است باعث کاهش حس و حرکت در دست‌ها و پاها شود. این عارضه در برخی افراد به تدریج بهبود می‌یابد؛ اما در مواردی ممکن است طولانی‌مدت باشد و کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهد.

۴- مشکلات شناختی

برخی بیماران پس از شیمی درمانی دچار اختلال در تمرکز، حافظه و سرعت پردازش ذهنی می‌شوند که به آن مه‌مغزی می‌گویند. این عارضه معمولا به تدریج بهتر می‌شود؛ اما در برخی افراد می‌تواند مدت‌ها ادامه پیدا کند و بر عملکرد فردی و شغلی تاثیر منفی بگذارد.

۵- خطر ابتلا به سرطان‌های ثانویه

در برخی موارد نادر، ممکن است داروهای شیمی درمانی بر DNA سلول‌ها تاثیر بگذارد و موجب جهش ژنتیکی شود و خطر ابتلا به سرطان‌های ثانویه را افزایش دهد.

۶- آسیب به کلیه و ریه

این احتمال وجود دارد که داروهای شیمی درمانی باعث اختلال در عملکرد کلیه یا ریه شوند و اثرات آن‌ها تا مدت‌های طولانی باقی بماند.

عوارض شیمی درمانی تزریقی

داروهای شیمی‌درمانی تزریقی، علاوه بر عوارض شایع مانند حالت تهوع و استفراغ، ریزش مو، خستگی، کاهش سلول‌های خونی، آسیب به اعصاب محیطی و مشکلات گوارشی، ممکن است یک سری عوارض دیگر ایجاد کنند که در جدول زیر درباره آن‌ها توضیح می‌دهیم:

عوارض شیمی‌درمانی تزریقی	توضیحات
واکنش به تزریق	برخی بیماران ممکن است حین تزریق داروی شیمی‌درمانی دچار واکنش آلرژیک شوند یا عوارض شایع طول دوره درمان را بلافاصله پس از تزریق دارو تجربه کنند.
واکنش موضعی محل تزریق	درد، سوزش، قرمزی، تورم و التهاب محل تزریق از عوارض شایع موضعی هستند.
اثرات سیستمیک	داروهای تزریقی مستقیما وارد جریان خون می‌شوند؛ به همین دلیل ممکن است فرد عوارض رایج شیمی‌درمانی مانند خستگی شدید، آسیب عصبی، کاهش سلول‌های خونی و حالت تهوع را زودتر احساس کند.

عوارض شیمی درمانی از جلسه چندم شروع میشود؟

زمان شروع عوارض این روش درمانی می‌تواند در افراد مختلف متفاوت باشد و معمولا به نوع دارو، دوز مصرفی، سلامت کلی فرد و واکنش بدن بیمار به دارو بستگی دارد. اغلب افراد عوارض شیمی درمانی را از همان جلسه اول و چند ساعت پس از شروع درمان تجربه می‌کنند. با این حال، ممکن است برای برخی افراد چند روز و حتی یک هفته طول بکشد تا عوارضی مانند حالت تهوع، استفراغ، خستگی و بی‌اشتهایی را احساس کنند. 

عوارض معمولا از یک الگو پیروی می‌کنند؛ بدین معنی که بلافاصله یا چند روز پس از شروع شیمی‌درمانی شدید می‌شوند و قبل از دوره بعدی درمان به تدریج کاهش می‌یابند. البته خستگی و ریزش مو استثناء هستند. موها معمولا در ۳ هفته اول درمان شروع به ریزش می‌کنند و تا پایان دوره درمان رشد نمی‌کنند. خستگی هم اغلب با هر دوره درمان شدیدتر می‌شود؛ یعنی اگر پس از جلسه اول شیمی‌درمانی احساس خستگی و ضعف بدنی داشتید، احتمالا بعد از جلسه دوم این عارضه را شدیدتر تجربه می‌کنید.

عوارض شیمی درمانی تا چند روز ادامه دارد؟

عواملی مانند نوع دارو، دوز مصرفی، تعداد جلسات شیمی‌درمانی و شرایط جسمی بیمار بر مدت زمان ماندگاری عوارض شیمی‌درمانی تاثیر می‌گذارند. برخی اثرات جانبی مانند تهوع، استفراغ، خستگی و بی‌اشتهایی معمولا چند روز پس از اتمام هر جلسه شیمی‌درمانی به تدریج با دفع دارو از بدن کاهش می‌یابند. اما بعضی عوارض شیمی‌درمانی که آسیب جدی و طولانی‌مدت به اعصاب یا اندام‌ها وارد کرده‌اند، ممکن است ماه‌ها و حتی سال‌ها طول بکشد تا درمان شوند. به طور کلی می‌توان گفت، حدود ۶ ماه یا یک سال طول می‌کشد تا فرد سطح انرژی قبلی خود را به دست آورد. اگر پس از اتمام هر جلسه شیمی‌درمانی، عوارض شایع به تدریج بهبود پیدا نکردند، با دکتر سرطان آنلاین برای دریافت راهکارهای درمانی مشورت کنید.

آیا عوارض شیمی درمانی قابل درمان است؟

در حال حاضر دکتر سرطان می‌تواند بسیاری از اثرات جانبی شیمی‌درمانی را مانند عوارض پرتو درمانی مدیریت و درمان کند. بخش زیادی از عوارض شیمی درمانی مانند استفراغ، حالت تهوع، درد بدنی، زخم‌های دهانی، اسهال یا یبوست به کمک داروهای حمایتی، اصلاح تغذیه و مراقبت‌های پزشکی مناسب کنترل می‌شوند و معمولا پس از اتمام دوره شیمی‌درمانی به تدریج کاهش پیدا می‌کنند. محققان و پزشکان همواره در حال تحقیق هستند تا داروهای شیمی‌درمانی با حداقل عوارض را شناسایی کنند. خوشبختانه امروزه داروهای جدید تحمل انواع شیمی درمانی را برای بیماران مبتلا به سرطان راحت‌تر کرده است.

چگونه می‌توان از عوارض شیمی درمانی برای اطرافیان جلوگیری کرد؟

به طور کلی، شیمی درمانی برای اطرافیان مبتلا به سرطان خطر مستقیمی ندارد. پزشکان معتقدند داروی شیمی درمانی طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت پس از درمان از بدن دفع می‌شود و این احتمال که اعضای خانواده به طور مستقیم با داروی شیمی‌درمانی تماس پیدا کنند بسیار کم است؛ مگر اینکه با ادرار و استفراغ بیمار تماس مستقیم داشته باشند. برای جلوگیری از هرگونه خطر احتمالی بهتر است به توصیه‌های احتیاطی زیر توجه کنید:

۱- شستن دقیق دست‌ها: اطرافیان هنگام تمیز کردن ادرار، مدفوع، استفراغ یا مایعات بدن بیمار باید حتما از دستکش یک بار مصرف استفاده کنند و به طور دقیق دست‌های خود را بشویند؛ سپس ضد عفونی کنند.

۲- استفاده جداگانه از وسایل شخصی: اطرافیان باید حوله، ملحفه، ظروف غذاخوری و وسایل شخصی جداگانه داشته باشند. همچنین بهتر است لباس‌ها و ملحفه شخصی بیمار با آب گرم و شوینده معمولی به طور جداگانه و در ماشین لباسشویی شسته شوند.

۳- مدیریت صحیح دفعیات بدن بیمار: بیمار باید هنگام استفاده از توالت حتما بنشیند تا از پاشیدن مایعات به اطراف جلوگیری شود. همچنین بهتر است سیفون را ۲ بار بکشید و سطوح اطراف را با شوینده معمولی تمیز کنید. یکی دیگر از نکات مهم، گذاشتن پوشک بزرگسالان یا نوار بهداشتی درون ۲ کیسه زباله است. دقت کنید که آن‌ها را هر روز از خانه خارج کرده و دور بیاندازید.

۴- رعایت نکات ایمنی در روابط نزدیک: معمولا توصیه می‌شود در چند روز اول پس از شیمی درمانی، روابط جنسی محافظت‌نشده (بدون کاندوم) نداشته باشید تا از تماس مستقیم با ترشحات بدن جلوگیری شود.

۵- تقسیم مسئولیت و دریافت مشاوره: یکی از شایع‌ترین عوارض شیمی درمانی برای اطرافیان، فشار روانی است. گاهی‌اوقات عواملی مانند اضطراب، خستگی، احساس درماندگی یا افسردگی باعث ایجاد فشار روانی زیادی در اعضای خانواده بیمار می‌شوند و می‌توانند بر روند درمان تاثیر بگذارد. حمایت روانی، تقسیم مسئولیت‌ها و دریافت مشاوره از روانشناس نقش مهمی در کاهش این فشار دارند.

عوارض شیمی درمانی برای کودکان اطراف

شیمی درمانی معمولا خطری برای نوزادان و کودکان ندارد؛ زیرا احتمال اینکه کودکان با داروهای شیمی درمانی یا مایعات بدن بیمار تماس داشته باشند، بسیار کم است. با این حال اگر والدین یا نزدیکان کودک در حال درمان با داروهای شیمی‌درمانی هستند، بهتر است به نکات زیر توجه کنند:

• پوشک یا لباس نوزاد و کودک نوپا را روی سطح ضد عفونی‌شده تعویض کنید.
• پس از تعویض پوشک یا لباس نوزاد و کودک نوپا، حتما دست‌های او را با آب و شوینده ملایم بشویید.
• در صورت امکان، برای کودک از توالت جداگانه استفاده کنید.
• داروهای شیمی درمانی را به دور از دسترس کودکان نگهداری کنید.
• اگر والدین کودک دچار سرطان شده‌اند و تحت شیمی درمانی قرار گرفته‌اند، درباره درمان توضیح آشکار و متناسب با سن کودک بدهید تا تغییرات عاطفی و بی‌ثباتی اطراف خود را بهتر درک کند.
• معمولا تغذیه با شیر مادر برای نوزاد در دوران شیمی درمانی توصیه نمی‌شود. اگر در دوره شیردهی متوجه سرطان خود شدید و تحت شیمی درمانی قرار گرفتید، حتما با پزشک در این مورد مشورت کنید.

چگونه عوارض شیمی درمانی را مدیریت کنیم؟

دکتر سرطان معمولا چگونگی مدیریت عوارض جانبی شیمی درمانی را برای بیمار توضیح می‌دهد. برخی راهکارها که می‌توانید با رعایت آن‌ها عوارض شیمی‌درمانی را کاهش دهید، شامل موارد زیر هستند:

۱- فعالیت روزمره خود را برنامه‌ریزی کنید

یادتان باشد در طول دوره شیمی درمانی انرژی کمتری نسبت به قبل دارید؛ بنابراین برنامه‌ریزی کنید کدام کارها اولویت بیشتری دارند و کدام یک را می‌توانید دیرتر یا با کمک دیگران انجام دهید.

۲- به اندازه کافی استراحت کنید

ورزش سبک روزانه مانند پیاده‌روی برای افزایش انرژی و بالا رفتن روحیه مفید است؛ اما به شرطی که به اندازه کافی استراحت کنید و چرت کوتاه روزانه (حدود 30 دقیقه) داشته باشید.

۳- به سلامت خود توجه کنید

در طول دوره شیمی درمانی غذاهای سالم بخورید، کمی ورزش کنید و به اندازه کافی بخوابید. همچنین بسیار مهم است که سطح استرس‌تان را مدیریت کنید. اگر استرس زیادی دارید، حتما از روانشناس کمک بگیرید و اگر نمی‌دانید چه غذاهایی در دوره شیمی درمانی برایتان مفید است، با متخصص تغذیه مشورت کنید.

۴- برای تغییرات موهایتان آماده باشید

بپذیرید که در طول دوره شیمی درمانی باید موهایتان را کوتاه کنید. همچنین با موهایتان برخورد ملایمی داشته باشید. اگر هنوز موهایتان را کوتاه نکرده‌اید، از شامپو زدن مکرر و استفاده از محصولات حالت‌دهنده قوی خودداری کرده و هنگام خشک کردن موها از حوله نرم استفاده کنید.

۵- از پوست‌تان مراقبت کنید

از محصولاتی که می‌توانند پوست شما را تحریک کنند، مانند لوازم آرایشی، عطر، پودر یا کرم‌های معطر و قوی، استفاده نکنید. یادتان باشد همیشه پوست‌تان را با آب ولرم و صابون ملایم بشویید و به جای مالیدن آن، پوست خود را با حوله نرم خشک کنید. از کرم ضد آفتاب با SPF ۳۰ یا بالاتر استفاده کنید و حواس‌تان به تمدید مرتب آن هنگام بیرون رفتن باشد. همچنین بهتر است از کلاه لبه‌دار یا لباس محافظ برای پوشاندن پوست خود استفاده کنید.

۶- تغذیه مناسب داشته بشید

مشکلات گوارشی یکی از جدی‌ترین عوارض شیمی درمانی هستند. برای جلوگیری از این عارضه بهتر است بلافاصله پس شیمی‌درمانی، غذا نخورید. خوردن وعده‌ غذایی کوچک در جلوگیری از حالت تهوع موثر است. غذا را به آرامی بجوید و به بدن اجازه دهید آن را کاملا هضم کند. از خوردن غذاهایی که هضم آن‌ها سخت است، مانند غذاهای تند، سرخ‌شده یا پرچرب، خودداری کنید. همچنین بهتر است در دوره شیمی درمانی از مصرف غذاهایی که باعث نفخ و اسهال می‌شوند، بپرهیزید.

۷- آب به مقدار کافی بنوشید

برای کاهش خطر ابتلا به عفونت ادراری روزانه ۶ الی ۸ لیوان آب بنوشید. نوشیدن آب به مقدار کافی کمک می‌کند تا کلیه و مثانه به درستی کار کنند. همچنین بسیار مهم است که لباس زیر نخی بپوشید و از پوشیدن لباس‌های تنگ خودداری کنید تا خطر ابتلا به عفونت ادراری کاهش پیدا کند.

۸- داروهای تجویزی را به طور منظم مصرف کنید

اگر پزشک داروهایی را برای کنترل تهوع، کاهش درد یا رفع کم‌خونی و عفونت تجویز کرد، آن‌ها را طبق دستورالعمل مصرف کنید و از تغییر دوز خودسرانه بپرهیزید.

۹- عادات غذایی خود را تغییر دهید

اگر به دلیل احساس طعم تلخ و فلزی در دهان دچار بی‌اشتهایی شده‌اید، عادات غذایی و نحوه مصرف غذاها را تغییر دهید. به عنوان مثال، برای مقابله با طعم‌های فلزی، میوه‌های ترش بخورید یا آب‌نبات‌های ترش و با طعم میوه بمکید. از ظروف غذاخوری یا ظروف پخت‌وپز فلزی استفاده نکنید. اگر طعم غذا برایتان خوشایند نیست، می‌توانید چاشنی‌های جدید را امتحان کنید. همچنین می‌توانید دهان خود را با یک تکه یخ یا مکیدن آب‌نبات مرطوب نگه دارید تا بلعیدن غذا راحت‌تر شود.

۱۰- بهداشت دهان و دندان را رعایت کنید

برای جلوگیری از زخم‌های دهانی و ایجاد عفونت، حتما مسواک بزنید و از دهانشویه استفاده کنید. همچنین اگر احساس کردید زخم کوچکی در دهان دارید، غذاهای نرم و خنک بخورید و از خوردن غذاهای اسیدی، شکلات و نوشیدن نوشیدنی‌های گازدار، قهوه و الکل خودداری کنید تا از تحریک و بزرگ شدن زخم جلوگیری شود.

۱۱- تمام واکسن‌ها را دریافت کنید

همه واکسن‌های توصیه‌شده توسط پزشک را حتما بزنید تا بدن‌تان در برابر میکروب‌ها مقاوم شود. از قرار گرفتن در معرض افرادی که بیمار هستند، تا زمانی که کاملا خوب شوند، خودداری کنید. همچنین در مواقعی که احتمال ورود ویروس از طریق هوا وجود دارد، حتما ماسک بزنید.

۱۲- پایش منظم و ویزیت پزشک را جدی بگیرید

برای تشخیص زودهنگام عوارض جدی و بلندمدت شیمی درمانی باید تحت نظر پزشک باشید. اگر علائم غیر طبیعی داشتید، حتما به پزشک اطلاع دهید. پزشک ممکن است در چنین شرایطی دوز داروی شیمی درمانی را تغییر دهد تا از آسیب جدی جلوگیری شود.

راهنمای مراجعه به پزشک

شیمی درمانی اگرچه یکی از موثرترین روش‌های درمان سرطان است، اما می‌تواند با عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت همراه شود و بر جنبه‌های مختلف زندگی فرد تاثیر بگذارد. شدت و نوع این عوارض می‌توانند در افراد مختلف متفاوت باشند و معمولا به نوع داروی شیمی‌درمانی، دوز مصرفی و شرایط جسمی بیمار بستگی دارند.

ما در این مقاله از مجله درمانکده شما را با عوارض شایع و بلندمدت شیمی‌درمانی آشنا کردیم و به بررسی روش‌های مدیریت آن‌ها پرداختیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر سرطان باتجربه این مجموعه مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

منابع: cancer | clevelandclinic | mayoclinic | medicalnewstoday | healthline