شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب کدامند؟ علائم خطرناک را بشناسید

مغز و سیستم عصبی نقش فرماندهی بدن را برعهده دارند و کوچکترین اختلال در عملکرد آن‌ها می‌تواند زندگی روزمره فرد را تحت تاثیر قرار دهد. بسیاری از بیماری‌های مغز و اعصاب در ابتدا با علائمی ساده مانند سردرد، فراموشی، گزگز اندام‌ها یا اختلال در تعادل شروع می‌شوند؛ اما در صورت بی‌توجهی ممکن است به مشکلات جدی‌تری تبدیل شوند. آشنایی با شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب و علائم اولیه آن‌ها می‌تواند به تشخیص سریع‌تر و پیشگیری از عوارض احتمالی کمک کند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با بیماری‌های شایع مغز و اعصاب آشنا کنیم.

منظور از بیماری های مغز و اعصاب چیست؟

بیماری‌های مغز و اعصاب به مجموعه‌ای از اختلالات گفته می‌شوند که مغز، نخاع، اعصاب محیطی و گاهی عضلات را درگیر می‌کنند. این بیماری‌ها می‌توانند عملکرد بخش‌های مختلف سیستم عصبی را مختل کرده و روی حرکت، حافظه، احساسات، رفتار، پردازش اطلاعات، شخصیت، تعادل، تکلم و حتی عملکرد اندام‌های داخلی تاثیر بگذارند.

شدت علائم به نوع بیماری و میزان آسیب عصبی بستگی دارد و می‌تواند از مشکلات خفیف تا ناتوانی‌های جدی متغیر باشد. عوامل مختلفی مانند ژنتیک، افزایش سن، عفونت‌ها، آسیب‌های مغزی، اختلالات خودایمنی یا مشکلات عروقی در بروز شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب نقش دارند. تشخیص زودهنگام و مراجعه به بهترین دکتر مغز و اعصاب به کنترل علائم، جلوگیری از پیشرفت بیماری و بهبود کیفیت زندگی بیمار کمک می‌کند.

در جدول زیر، دسته‌بندی بیماری‌های شایع مغز و اعصاب را آورده‌ایم:

شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب کدامند؟

بیماری‌های شایع مغز و اعصاب دارای طیف وسیعی هستند و هر یک علائم و شدت متفاوتی دارند. در ادامه شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب را معرفی می‌کنیم:

۱- پارکینسون

بیماری پارکینسون یک اختلال عصبی پیش‌رونده است که بیشتر بر حرکات بدن تاثیر می‌گذارد. در بیشتر مواقع، این بیماری علت لرزش دست است. از دیگر علائم می‌توان به کندی حرکت، سفتی عضلانی و اختلال تعادل اشاره کرد. متخصصان، کاهش سلول‌های تولیدکننده دوپامین در مغز را علت بیماری پارکینسون می‌دانند. این بیماری بیشتر در سنین بالا دیده می‌شود و نیاز به دارودرمانی، فیزیوتراپی و تغییر سبک زندگی دارد.

۲- آسیب‌های مغزی

آسیب مغزی به هرگونه صدمه یا اختلال در عملکرد طبیعی مغز گفته می‌شود که می‌تواند ناشی از ضربه، کمبود اکسیژن، سکته یا بیماری‌های دیگر باشد. این آسیب‌ها می‌توانند به صورت ناگهانی بروز کنند و باعث آسیب به بافت مغز یا نورون‌های عصبی شوند. آسیب مغزی ارتباط بین مغز با بدن را دچار مشکل می‌کند؛ در نتیجه مغز نمی‌تواند به درستی بخش‌های مختلف بدن را کنترل کند و بدن هم نمی‌تواند پیام‌های عصبی را به مغز برساند؛ به همین دلیل توانایی‌های حرکتی، شناختی و رفتاری فرد تحت تاثیر قرار می‌گیرند. شدت علائم این عارضه به محل و گستردگی آسیب بستگی دارد و درمان معمولا شامل توانبخشی و مراقبت‌های پزشکی طولانی‌مدت است.

۳- صرع

صرع یک اختلال عصبی مزمن است که باعث بروز تشنج‌های مکرر می‌شود. شدت تشنج در افراد مختلف، متفاوت است و می‌تواند از خیره شدن کوتاه‌مدت تا حرکات شدید عضلانی متغیر باشد. بیماری صرع معمولا به دلایل ژنتیکی، آسیب مغزی، عفونت یا مشکلات مادرزادی ایجاد می‌شود.

۴- سکته مغزی

سکته مغزی زمانی رخ می‌دهد که خونرسانی به بخشی از مغز دچار مشکل شود و سلول‌های مغزی آسیب ببینند. از مهم‌ترین علائم سکته مغزی می‌توان به ضعف ناگهانی در یک سمت بدن و اختلال در گفتار اشاره کرد. فشار خون بالا، دیابت، چربی خون بالا و سیگار کشیدن از شایع‌ترین عوامل خطر سکته مغزی هستند. تشخیص و درمان زودهنگام می‌تواند از آسیب دائمی به مغز جلوگیری کند.

۵- تومور مغزی

تومورهای مغزی یکی از بیماری‌های خطرناک مغز و اعصاب هستند که به رشد غیر طبیعی سلول‌ها در داخل مغز یا اطراف آن می‌گویند. این تومورها می‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند و بسته به محل قرارگیری خود ممکن است باعث سردردهای مداوم، تشنج، مشکل در بینایی، اختلالات حرکتی یا تغییرات شناختی شوند. همچنین اگر علت سرگیجه مداوم خود را نمی‌دانید و نگران ارتباط آن با تومور مغزی هستید، بهتر است به متخصص مغز و اعصاب مراجه کنید. تشخیص زودهنگام علائم تومور مغزی و درمان مناسب مانند جراحی، رادیوتراپی یا شیمی‌درمانی به کنترل بیماری کمک می‌کنند.

۶- میگرن

میگرن یکی دیگر از شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب است که معمولا با سردردهای شدید و ضربان‌دار شناخته می‌شود. این درد اغلب در یک سمت سر بروز می‌کند و ممکن است با تهوع، حساسیت به نور و صدا یا تاری دید همراه شود. البته همیشه علت سردرد، میگرن نیست. برای شناخت نوع سردرد خود حتما با متخصص مغز و اعصاب مشورت کنید. همچنین اگر کنجکاوید بدانید علت بروز میگرن چیست، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده بخوانید.

۷- آلزایمر

آلزایمر یکی از شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب است و در حال حاضر رایج‌ترین نوع دمانس یا زوال عقل به‌شمار می‌آید. این بیماری بیشتر در سالمندان دیده می‌شود؛ اما می‌تواند جوانان را هم درگیر کند. از علائم شروع آلزایمر باید به ناتوانی در انجام کارهای روزمره، یادآوری نام‌ها یا تشخیص زمان و مکان اشاره کنیم. هنوز درمان قطعی برای آلزایمر وجود ندارد؛ اما به کمک برخی روش‌های درمانی می‌توان جلوی سرعت پیشرفت آن را گرفت.

۸- مالتیپل اسکلروزیس (MS)

ام اس یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به پوشش محافظت‌کننده از عصب (میلین) حمله می‌کند و ارتباط عصبی را مختل می‌سازد. شدت علائم ام اس در بیماران مختلف، متفاوت است و می‌تواند به صورت دوره‌ای ظاهر و ناپدید شود. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب به کنترل بیماری و کاهش حملات کمک می‌کند.

۹- صدمات تروماتیک مغزی (ضربه مغزی)

صدمات تروماتیک مغزی به آسیب‌هایی گفته می‌شود که در اثر ضربه خارجی مانند تصادف، سقوط یا ضربه به سر ایجاد می‌شوند. شدت این آسیب‌ها می‌توانند خفیف تا شدید و حتی تهدیدکننده حیات فرد باشند. مهم‌ترین علائم صدمات تروماتیک مغزی شامل از دست دادن هوشیاری، مشکلات حافظه و تغییرات رفتاری هستند. اگر به تازگی دچار ضربه به سر شده‌اید و علائمی مانند سردرد یا سرگیجه دارید، بهتر است از طریق ویزیت آنلاین متخصص مغز و اعصاب با پزشک حاذق مشورت کنید و از سلامت خود مطمئن شوید.

۱۰- مننژیت

مننژیت یک بیماری التهابی است که در آن، پرده‌های محافظ مغز و نخاع (مننژ) دچار عفونت یا التهاب می‌شوند. این بیماری معمولا به دلیل ویروس‌ها، باکتری‌ها و در مواردی قارچ‌ها یا انگلها ایجاد می‌شود و علائم اصلی آن شامل تب بالا، سردرد شدید، سفتی گردن، تهوع و حساسیت به نور است. اگر کنجکاوید بدانید دیگر علائم و علل مننژیت چیست، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

۱۱- اوتیسم

اختلال طیف اوتیسک یک اختلال رشدی عصبی است که بر رفتار و مهارت‌های ارتباطی فرد تاثیر می‌گذارد. افراد متبلا به اوتیسم در برقراری ارتباط چشمی، تعامل اجتماعی یا درک احساسات دیگران دچار مشکل می‌شوند و اغلب دارای رفتارهای تکراری هستند. این اختلال معمولا در کودکی تشخیص داده می‌شود و شدت آن در افر اد مختلف، متفاوت است.

۱۲- نوروپانی

نوروپاتی یکی از شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب به‌شمار می‌آید که به معنی آسیب در اعصاب است. این عارضه انواع مختلفی دارد که نوروپاتی محیطی رایج‌ترین نوع آن است و اغلب در افراد مبتلا به دیابت دیده می‌شود. این بیماری معمولا با مجموعه‌ای از اختلالات عصبی عضلانی همچون گزگز، بی‌حسی، سوزش یا درد در دست‌ها و پاها همراه است. پزشک معمولا برای بررسی اعصاب محیطی، انجام نوار عصب و عضله را تجویز می‌کند.

۱۳- دیسلکسیا (اختلال خواندن)

دیسلکسیا یا نارساخوانی نوعی اختلال یادگیری است که توانایی فرد در خواندن، نوشتن و پردازش زبان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. افراد مبتلا ممکن است در تشخیص کلمات، هجی کردن حروف یا درک متن دچار مشکل شوند؛ در حالی که هوش آن‌ها طبیعی است. این اختلال معمولا در دوران کودکی آغاز می‌شود و با روش‌های آموزشی ویژه قابل کنترل است.

۱۴- هیدروسفالی

هیدروسفالی به تجمع غیر طبیعی مایع مغزی نخاعی در بطن‌های مغز گفته می‌شود و می‌تواند فشار داخل جمجمه را افزایش دهد. از مهم‌ترین علائم هیدروسفالی می‌توان به سردرد، تهوع، اختلال تعادل، بزرگ شدن سر در کودکان و اختلالات شناختی اشاره کرد. درمان این بیماری معمولا شامل جراحی یا قرار دادن شنت برای تخلیه مایع اضافی است.

۱۵- کیست مغزی

ضایعه کیستیک مغزی یکی دیگر از شایعترین بیماری های مغز و اعصاب است که می‌تواند به صورت خوش‌خیم یا بدخیم بروز کند. این ضایعه به معنی ایجاد کیسه پر از مایع در مغز است. مایع می‌تواند شامل خون، چرک یا مواد دیگر باشد. کیست‌های مغزی در صورت خوش‌خیم بودن معمولا در قسمت‌های دیگر بدن گسترش نمی‌یابند.

این عارضه می‌تواند موجب فشار آمدن به بافت مغز شود و علائمی همچون سردرد، مشکلات بینایی یا حالت تهوع ایجاد کند. متخصصان عواملی همچون ضربه به سر، مسدودشدن مجاری مرتبط با تولید مایع در مغز و نوعی از انگل را مهم‌ترین دلایل ایجاد این کیست‌ها می‌دانند. برای درمان ضایعه کیستیک مغزی، متخصص مغز و اعصاب ممکن است بسته به شرایط فرد، گزینه جراحی را پیشنهاد دهد.

۱۶- پلاک مغزی

پلاک‌های مغزی، تجمع غیر طبیعی پروتئین‌ها، به‌ویژه پروتئین بتا آمیلوئید در بافت مغز هستند و می‌توانند منجر به بیماری آلزایمر شوند. همچنین این پلاک‌ها می‌توانند نورون‌ها را تخریب کرده و در ارتباطات سیناپسی اختلال ایجاد کنند که نتیجه آن، کاهش تدریجی عملکرد شناختی و بروز اختلالات مختلفی از جمله بیماری ام اس است. اگر شدت تجمع پلاک‌ها زیاد باشد و موجب عدم خونرسانی به مغز شود، ریسک بروز سکته مغزی ایسکمیک افزایش می‌یابد. علاوه بر این، اگر تجمع پلاک‌ها منجر به تصلب شرایین مغز شود، احتمال آنوریسم مغزی وجود دارد. پزشک برای درمان پلاک مغزی، معمولا از روش‌های مختلفی مانند دارودرمانی، تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی و رویکردها نوآورانه همچون اصلاح ژنتیکی استفاده می‌کند.

۱۷- هماتوم

هماتوم مغزی شرایط پزشکی جدی است و می‌توان آن را از شایعترین بیماری های مغز و اعصاب در نظر گرفت. این وضعیت به معنی تجمع خون در داخل جمجمه یا اطراف مغز است که معمولا در اثر ضربه به سر، تصادف، شکستگی عروق خونی یا سقوط ایجاد می‌شود. خونریزی ناشی از هماتوم می‌تواند به بافت مغز فشار وارد کند و باعث بروز علائمی مانند سردرد شدید، گیجی، تهوع، ضعف در اندام‌ها یا کاهش سطح هوشیاری شود. در موارد شدید، هماتوم مغزی نیاز به جراحی فوری دارد.

۱۸- لخته شدن خون در مغز

لخته شدن خون در مغز زمانی رخ می‌دهد که یک رگ خونی انتقال‌دهنده خون به مغز مسدود شود و جریان خون به بخشی از مغز کاهش یابد یا به طور کامل قطع شود. این وضعیت، یکی از دلایل اصلی سکته مغزی ایسکمیک است و می‌تواند باعث اختلال در گفتار، فلج یک سمت بدن، مشکلات بینایی یا کاهش هوشیاری فرد شود. تشخیص و درمان به موقع این عارضه، نقش مهمی در جلوگیری از آسیب دائمی مغز دارد.

۱۹- کوفتگی یا کبودی بافت مغز

کبودی یا کوفتگی بافت مغز، نوعی بیماری مغز و اعصاب به‌شمار می‌آید که به دلیل ضربه یا آسیب به مغز ایجاد می‌شود و با خونریزی داخل مغز همراه است. عواملی همچون ضربه فیزیکی مستقیم به سر، حوادث ورزشی و سایر عواملی که موجب آسیب به سر می‌شوند، می‌توانند در بروز کوفتگی یا کبودی بافت مغز نقش داشته باشند.

خونریزی ناشی از آسیب به سر اغلب باعث فشار به بافت مغز می‌شود و علائمی همچون سردرد شدید، تهوع و استفراغ، گیجی، اختلال در حافظه و در موارد شدیدتر، کاهش هوشیاری به همراه دارد. پزشک بسته به محل و وسعت آسیب، ممکن است از روش‌های درمانی مانند کنترل فشار داخل جمجمه یا جراحی برای تخلیه خون و کاهش فشار درون مغز استفاده کند.

۲۰- ادم مغزی

ادم مغزی یک وضعیت اورژانسی ناشی از افزایش فشار داخل جمجمه و تورم بافت‌های مغزی است. این وضعیت می‌تواند به دلایل مختلفی مانند ضربه به سر، عفونت‌ها یا تومورهای مغزی ایجاد شود. افزایش فشار داخل جمجمه ناشی از ادم مغزی، می‌تواند عملکرد طبیعی بخشی از مغز یا سراسر آن را مختل کند و موجب بروز علائمی همچون سردرد شدید، تهوع، خواب‌آلودگی و اختلال در هوشیاری شود. درمان این عارضه معمولا شامل کنترل علائم با استراحت، گذاشتن یخ روی سر، ارتفاع دادن به سر و در موارد شدیدتر، دارودرمانی یا جراحی برای کاهش فشار داخل جمجمه است.

از دیگر بیماری‌های شایع مغز و اعصاب می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سندروم پای بی‌قرار
• اختلالات عصبی عضلانی
• سندروم تونل کارپال
• سندروم تورت
• سندروم خستگی مزمن
• سندروم گیلن باره

بیماری های ژنتیکی مغز و اعصاب

شایع ترین بیماری های ژنتیکی مغز و اعصاب بر اثر تغییر یا جهش ژنتیکی ایجاد می‌شوند. اختلالات ژنتیکی ناشی از جهش‌های اکتسابی و عوامل محیطی هستند یا می‌توانند زمینه ارثی داشته باشند؛ بدین معنی که یک یا گروهی از ژن‌های جهش‌یافته از طریق والدین به فرزندان منتقل می‌شوند. شایع تری بیماری های ژنتیکی مغز و اعصاب عبارت‌اند از:

• لوکودیستروفی‌ها
• فنیل کتونوری
• هانتینگتون
• بیماری تی ساکس
• بیماری ویلسون

کلام پایانی

بیماری‌های مغز و اعصاب طیف گسترده‌ای از اختلالات را شامل می‌شوند و می‌توانند بر حافظه، حرکت، احساسات، تمرکز و عملکرد طبیعی بدن تاثیر بگذارند. آشنایی با شایع ترین بیماری های مغز و اعصاب و نشانه‌های اولیه آن‌ها نقش مهمی در تشخیص سریع، کنترل علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری دارند.

ما در این مقاله از مجله درمانکده شما را با بیماری‌های شایع مغز و اعصاب آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجععه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

منابع: webmd | clevelandclinic | healthline