کور رنگی (دالتونیسم) چیست؟ انواع، علائم، درمان + عکس تست

کور رنگی حالتی است که در آن چشم توانایی تشخیص برخی رنگ‌ها یا تمایز میان طیف‌های مشخصی را از دست می‌دهد. این تفاوت دیداری معمولا به دلیل عملکرد غیر طبیعی سلول‌های مخروطی چشم ایجاد می‌شود و می‌تواند به صورت ارثی انتقال پیدا کند. در چنین شرایطی، فرد رنگ‌هایی که برای بسیاری از افراد واضح و قابل تشخیص هستند را به شکل بسیار شبیه یا حتی یکسان می‌بیند. از آن‌جایی که رنگ‌ها بخش مهمی از زندگی ما به‌شمار می‌آیند، این وضعیت می‌تواند در انجام برخی فعالیت روزمره محدودیت ایجاد کند. در مقاله پیش‌رو از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با علل، علائم و انواع کور رنگی بیشتر آشنا کنیم.

کور رنگی چیست؟

دالتونیسم نام دیگر بیماری کور رنگی است که به افتخار جان دالتون، کاشف این بیماری به کار برده می‌شود. جان دالتون، شیمی‌دان بریتانیایی که خود به این بیماری مبتلا بود، در سال ۱۷۹۴ آن را کشف کرد، اما علت کوررنگی پس از پیشرفت علم ژنتیک در قرن بیستم مشخص شد. کور رنگی به ناتوانی در تشخیص درست برخی رنگ‌ها گفته می‌شود که رایج‌ترین نوع آن، عدم تشخیص تفاوت میان رنگ‌های قرمز و سبز است.

این وضعیت که به آن نقص بینایی رنگ یا کمبود دید رنگی هم می‌گویند، یک ویژگی ارثی به‌شمار می‌آید و بر اثر اختلال در سلول‌های مخروطی چشم که مسئول دریافت رنگ‌ها هستند، ایجاد می‌شود. سلول‌های مخروطی در شبکیه چشم باید نور و تصاویر واردشده به چشم را پردازش کنند؛ سپس سیگنال‌هایی را به مغز می‌فرستند تا بتوانید تفاوت رنگ‌ها را درک کنید. زمانی که این سلول‌ها دچار مشکل شوند، تشخیص تفاوت میان برخی رنگ‌ها دشوار می‌شود.

رنگ‌ها رو خوب تشخیص نمیدی و نگران کور رنگی هستی؟

بدون مراجعه حضوری با متخصص مشورت کن

بهترین دکتر فوق تخصص چشم ویزیت آنلاین چشم پزشک

در واقع، می‌توان گفت افراد مبتلا به کور رنگی دنیا را تیره‌تر و تار نمی‌بینند؛ بلکه برخی طیف‌های رنگی برایشان شبیه هم به نظر می‌رسند. این موضوع می‌تواند انجام برخی کارهای روزمره مانند انتخاب لباس، تشخیص علائم رانندگی یا کارهای هنری را چالش‌برانگیز کند. کور رنگی انواع مختلفی دارد و شدت آن می‌تواند از خفیف تا شدید متغیر باشد.

کور رنگی خفیف

چشم ما سه نوع مختلف سلول مخروطی دارد که طول موج‌های متفاوت نور را جذب می‌کنند و به رنگ‌های قرمز، سبز یا آبی واکنش نشان می‌دهند. سلول‌های مخروطی اطلاعات را برای تمایز رنگ‌ها به مغز ارسال می‌کنند. اگر یکی از این سلول‌های مخروطی در شبکیه آسیب ببیند یا وجود نداشته باشد، در دیدن صحیح رنگ‌ها دچار مشکل می‌شویم و کوررنگی خفیف را تجربه می‌کنیم.

کور رنگی شدید

کوررنگی شدید معمولا نادر است و زمانی رخ می‌دهد که هر سه نوع سلول‌های مخروطی به درستی عمل نکنند یا وجود نداشته باشند. در چنین شرایطی، فرد نمی‌تواند هیچ رنگی را ببیند و دنیا برایش خاکستری است.

آیا کور رنگی ارثی است؟

کوررنگی در اغلب موارد، یک اختلال ارثی وابسته به کروموزوم X است. این اختلال ژنتیکی از والدین به فرزندان منتقل می‌شود و به دلیل نقص در سلول‌های مخروطی گیرنده رنگ در شبکیه چشم به وجود می‌آید. از آن‌جایی که ژن‌های مرتبط با کوررنگی بر روی کروموزوم X قرار دارند، این عارضه در مردان شایع‌تر از زنان است. با این حال، برخی از انواع کوررنگی ممکن است اکتسابی باشند و بر اثر بیماری‌ها، مصرف داروها یا آسیب‌های چشمی ایجاد شوند.

Color blindness is usually inherited, meaning it’s passed down through families. Men are more likely to be born with color blindness. Most people with color blindness can’t tell the difference between certain shades of red and green. Less commonly, people with color blindness can’t tell the difference between shades of blue and yellow.

کوررنگی معمولا ارثی است، به این معنی که از طریق خانواده منتقل می‌شود. مردان بیشتر از زنان با کوررنگی متولد می‌شوند. بیشتر افراد مبتلا به کوررنگی نمی‌توانند تفاوت بین سایه‌های خاصی از قرمز و سبز را تشخیص دهند. به طور کمتر شایع، افراد مبتلا به کوررنگی قادر به تشخیص تفاوت بین سایه‌های آبی و زرد نیستند.

به نقل از سایت: mayoclinic

علائم کور رنگی چشم

تغییر در بینایی از شایع‌ترین علائم کور رنگی است. افراد مبتلا به این مشکل ممکن است، تشخیص تفاوت بین رنگ قرمز و سبز در چراغ راهنمایی برایشان دشوار باشد. همچنین رنگ‌ها معمولا نسبت به قبل کم‌نورتر هستند و سایه‌های مختلف یک رنگ ممکن است همگی یکسان به نظر برسند.

کوررنگی اغلب در سنین پایین، زمانی که کودکان در حال یادگیری رنگ‌ها است، تشخیص داده می‌شود. البته برخی افراد هیچ‌وقت متوجه نمی‌شوند که به این عارضه مبتلا هستند؛ زیرا رنگ‌های خاص را با اشیاء به‌خصوصی مرتبط می‌کنند. به عنوان مثال، آن‌ها می‌دانند که چمن سبز است؛ بنابراین رنگی که می‌بینند را سبز می‌نامند. اگر علائم بسیار خفیف باشند، ممکن است فرد متوجه نشود که رنگ‌های خاصی را نمی‌بیند. در صورتی که به کوررنگی خود یا فرزندتان مشکوک هستید، باید به دکتر چشم مراجعه کنید تا معاینات و آزمایشات تخصصی انجام شوند.

نمیدونی برای درمان کور رنگی چیکار باید کنی؟

همین حالا با چشم‌ پزشک مشورت کن

فوق تخصص چشم تهران معاینه چشم پزشکی انلاین

علائم کور رنگی در کودکان

برخی علائم و نشانه‌ها وجود دارندکه والدین و مربیان می‌توانند با توجه به تکرار و تداوم آن‌ها به نقص بینایی رنگ کودک مشکوک شوند:

• مشکل در نام‌گذاری رنگ‌ها: کودک ممکن است رنگ‌ها را به اشتباه نام ببرد یا در تشخیص و تمایز رنگ‌ها دچار مشکل شود.
• عدم علاقه به بازی‌های رنگی: کودک نسبت به اسباب‌بازی‌ها یا فعالیت‌هایی که بر پایه رنگ‌ها است، مانند نقاشی با مدادرنگی یا چیدن لگوهای رنگی علاقه نشان نمی‌دهد.
• مشکل در تمایز اشیاء همرنگ: کودک در پیدا کردن یک وسیله خاص در میان اشیاء همرنگ دچار مشکل می‌شود یا در مرتب کردن اسباب‌بازی‌ها براساس رنگ، اشتباه می‌کند.

انواع کور رنگی

کوررنگی انواع مختلفی دارد که شامل موارد زیر هستند:

کوررنگی قرمز-سبز (Red-Green Color Blindness)

نقص بینایی قرمز-سبز شایع‌ترین نوع کوررنگی است. این نقص باعث می‌شود تا طیف رنگ‌های قرمز و سبز برای فرد یکسان یا غیر قابل تشخیص به نظر برسد. متخصصان براساس نحوه درک این رنگ‌ها، نقص دید قرمز-سبز را به شکل زیر طبقه‌بندی می‌کنند:

طبقه‌بندی نقص بینایی طیف رنگی قرمز-سبز	توضیحات
دوتریرانومالی (Deuteranomaly)	برخی از طیف‌های رنگ سبز، قرمزتر به نظر می‌رسند. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های مخروطی حساس به سبز نسبت به سبز کمتر حساس باشند یا به درستی عمل نکنند.
پروتانومالی (Protanomaly)	برخی از طیف‌های رنگ قرمز، سبزتر و کمرنگ‌تر به نظر می‌رسند. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های مخروطی حساس به قرمز نسبت به قرمز کمتر حساس باشند یا به درستی عمل نکنند.
دوترانوپیا (Deuteranopia)	فرد قادر به دیدن رنگ سبز نیست این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که فرد سلول مخروطی سبز نداشته باشد.
پروتانپیا (Protanopia)	فرد قادر به دیدن رنگ قرمز نیست. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که فرد سلول مخروطی قرمز نداشته باشد.

کوررنگی آبی-زرد (Blue-Yellow Color Blindness)

نقص دید رنگ آبی-زرد کمتر شایع است. این نقص باعث می‌شود تا فرد مبتلا در تشخیص تفاوت آبی و سبز و زرد و قرمز مشکل داشته باشد؛ به همین دلیل دیگر ترکیب‌های رنگی را هم به درستی تشخیص نمی‌دهد. متخصصان طبقه‌بندی زیر را برای نقص دید رنگ آبی-زرد در نظر گرفته‌اند:

طبقه‌بندی نقص بینایی طیف رنگ آبی-زرد	توضیحات
تریتانومالی (Tritanomaly)	بر توانایی فرد در تشخیص بین آبی و سبز و زرد و قرمز تاثیر می‌گذارد. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های مخروطی که به دیدن رنگ آبی کمک می‌کنند، دچار جهش شده باشند.
تریتانپیا (Tritanopia)	شدیدتر است و باعث می‌شود رنگ‌ها کدرتر به نظر برسند و نتوانید تفاوت بین آبی و سبز، بنفش و قرمز و زرد و صورتی را تشخیص دهید. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های مخروطی S نداشته باشید.

کوررنگی تک رنگی (Complete Color Blindness)

نقص بینایی تک رنگی که به آن کوررنگی کامل یا آکروماتوپسیا هم می‌گویند، نوع نادر این عارضه است که به دلیل ناتوانی در هر سه سلول مخروطی چشم ایجاد می‌شود و فرد نمی‌تواند هیچ رنگی را ببیند. این افراد اغلب دنیا را خاکستری، سیاه و سفید می‌بینند. آکروماتوپسیا معمولا با علائم زیر همراه است:

• تاری دید
• دوربینی یا مشکل در دیدن اشیاء نزدیک
• حساسیت به نور روشن
• لرزش چشم یا نیستاگموس (حرکت غیر ارادی و سریع چشم)

علت کور رنگی چشم چیست؟

این عارضه اغلب ژنتیکی است. البته متخصصان معتقدند کورنگی کامل معمولا به دلیل جهش ژنتیکی از بدو تولد همراه فرد است؛ اما کوررنگی قرمز-سبز و آبی-زرد می‌توانند بر اثر عوامل دیگر ایجاد شوند. سایر عللی که می‌توانند باعث ایجاد اشکال مختلف کوررنگی شوند، شامل موارد زیر هستند:

• آسیب یا عدم وجود سلول‌های مخروطی در شبکیه چشم
• جداشدگی شبکیه
• آسیب چشمی در طول جراحی لیزر چشم
• تومور مغزی و فشار آن بر عصب بینایی
• پرتودرمانی در ناحیه نزدیک به عصب بینایی
• آب مروارید
• گلوکوم (آب سیاه)
• دژنراسیون ماکولا
• رتینوپاتی دیابتی

اگر در معرض موارد فوق هستید، باید برای اطمینان از سلامت چشمان خود، معاینات تخصصی چشم‌پزشکی انجام دهید. معاینات تخصصی می‌توانند به تشخیص مواردی همچون نقص بینایی رنگ، آستیگماتیسم و نیاز به استفاده از عینک کمک کنند.

عوامل افزایش‌دهنده خطر کوررنگی کدامند؟

چندین عامل می‌توانند خطر ابتلا به نقص بینایی رنگ را افزایش دهند، از جمله:

• جنسیت: کوررنگی در مردان بسیار شایع‌تر از زنان است.
• افزایش سن: این احتمال وجود دارد که توانایی فرد در دیدن رنگ‌ها با بالا رفتن سن به تدریج کمتر شود.
• بیماری‌ها: برخی بیماری‌ها مانند کم‌خونی داسی‌شکل، دیابت، بیماری آلزایمر، ام‌اس (مولتیپل اسکلروزیس)، بیماری پارکینسون، مصرف مزمن الکل و لوسمی (سرطان خون) میتوانند خطر کوررنگی را افزایش دهند.
• داروهای خاص: برخی داروها همچون هیدروکسی کلروکین (برای درمان آرتریت روماتوئید)، داروهای ضد روان‌پریشی مانند کلرپرومازین و تیوریدازین و داروی آنتی‌بیوتیک اتامبوتول (برای درمان سل) می‌توانند باعث بروز مشکلاتی در عصب بینایی و دشواری در دیدن برخی رنگ‌ها شوند.
• آسیب به چشم: کوررنگی می‌تواند در اثر ضربه به چشم ناشی از جراحت یا جراحی ایجاد شود.
• مواد شیمیایی: قرار گرفتن در معرض بر خی مواد شیمیایی سمی موجود در پلاستیک‌ها می‌تواند با از بین رفتن توانایی تشخیص رنگ‌ها مرتبط باشد.

اگر در معرض عوامل افزایش‌دهنده نقص بینایی رنگی قرار دارید و احساس می‌کنید در تشخیص صحیح رنگ‌ها دچار مشکل می‌شوید، بهتر است برای اطمینان از سلامت چشم خود با دکتر چشم پزشک آنلاین مشورت کنید.

عکس تست کور رنگی چشم (روش تشخیص)

برای تشخیص کوررنگی باید به متخصص چشم مراجعه کنید. چشم‌پزشک پس از معاینه کامل چشم، از طریق تست کور رنگی می‌تواند این عارضه را تایید یا رد کند. این آزمایش معمولا شامل بررسی تصاویر طراحی‌شده ویژه است که دارای نقاط رنگی هستند و اعداد یا اشکال با رنگ‌های متفاوت در آن‌ها پنهان شده‌اند. اگر فردی دچار نقص بینایی رنگ باشد، دیدن برخی از این الگوها در میان نقاط رنگی برای او دشوار یا غیرممکن است.

تشخیص کور رنگی چشم در کودکان

کودکان ممکن است از بدو تولد دچار کوررنگی باشند و خودشان متوجه ابتلا به این عارضه نشوند؛ زیرا هرگز نتوانسته‌اند همه رنگ‌ها را ببینند و متوجه تفاوتی در بینایی خود با دیگران شوند. در چنین شرایطی، معمولا والدین زمانی که فرزندشان در حال یادگیری رنگ‌ها است، متوجه نقص بینایی رنگ او می‌شوند. از آن‌جایی که بسیاری از آموزش‌ها در مدرسه از طریق رنگ‌ها انجام می‌شود، بسیار مهم است که کودکان قبل از ورود به مدرسه تحت معاینه کامل چشم، شامل تست کوررنگی و تنبلی چشم قرار بگیرند.

درمان کور رنگی چشم چگونه است؟

اگر کوررنگی در نتیجه بیماری یا آسیب رخ دهد، درمان علت زمینه‌ای ممکن است به بهبود تشخیص رنگ کمک کند. با این حال، هیچ درمان قطعی برای کور رنگی ارثی وجود ندارد و فقط می‌توان از طریق ابزارهای کمکی، توانایی فرد را برای تشخیص رنگ‌ها بهبود بخشید. این ابزارها شامل موارد زیر هستند:

• عینک مخصوص یا لنز تماسی
• ابزار نورپردازی با طیف تنظیم‌شده که می‌تواند فیلتر رنگی اعمال کند یا کنتراست را در کامپیوتر و لپ‌تاپ افزایش دهد.
• نرم‌افزارهای تغییر رنگ موجود در تلفن همراه که به کمک دوربین، رنگ اشیاء را شناسایی کرده و اسم آن را می‌گویند..

محققان همچنین در حال مطالعه روی روش‌های ژن‌درمانی برای ترمیم جهش‌های ژنی منجر به نقص دید رنگ هستند. این تحقیقات هنوز بر روی حیوانات انجام می‌شود؛ اما مطالعات بالینی برای ژن‌درمانی آکروماتوپسیا در حال انجام است. با این حال، این مطالعات هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارند.

درمان خانگی کور رنگی

برای کوررنگی، هیچ درمان خانگی، گیاهی، دارویی، جراحی و طب سنتی وجود ندارد. تنها راه بهبود این عارضه، استفاده از لنز تماسی یا عینک مخصوص است. این ابزارها درمان‌کننده نقص بینایی رنگ نیستند و مشکل سلول‌های مخروطی را برطرف نمی‌کنند؛ بلکه کمک می‌کنند تا فرد مبتلا به کوررنگی بتواند واضح‌تر تفاوت رنگ‌ها را ببیند.

راهکارهای برای سازگاری با کوررنگی

با رعایت نکات زیر می‌توانید محدودیت‌های کوررنگی را مدیریت کنید:

• به خاطر سپردن ترتیب رنگ‌ها: اگر دانستن رنگ‌های خاص اهمیت دارد (مانند چراغ راهنمایی)، ترتیب رنگ‌ها را حفظ کنید.
• برچسب‌گذاری اشیاء رنگی: اقلام رنگی را برچسب بزنید. از فردی با دید رنگی خوب بخواهید در مرتب‌سازی و برچسب‌گذاری لباس‌هایتان به شما کمک کند. لباس‌های خود را در کمد یا کشوها طوری بچینید که رنگ‌هایی که با هم قابل پوشیدن هستند، در نزدیکی یکدیگر قرار گیرند.
• استفاده از فناوری: اپلیکیشن‌هایی برای تلفن‌های هوشمند و تبلت‌ها وجود دارند که می‌توانند به شما در تشخیص رنگ‌ها کمک کنند.

عوارض کور رنگی چیست؟

این عارضه باعث بروز عوارض جسمی نمی‌شود؛ اما با عوارض روحی همراه است. چرا که افراد مبتلا به کوررنگی اغلب نمی‌توانند در شغل و حرفه مورد نظر خود فعالیت کنند. برای مثال، در برخی مشاغل فنی مانند برق‌کاری، تشخیص سیم‌ها یا رنگ‌بندی قطعات براساس رنگشان دشوار می‌شود. یا در مشاغلی که نیاز به درک صحیح برخی نمودارها و نقشه‌ها با توجه به رنگ‌بندی خاص وجود دارد، چالش ایجاد خواهد شد. همچنین، این افراد از آن‌جایی که می‌دانند از تماشای بخشی از زیبایی‌های جهان محروم هستند، ممکن است دچار ناامیدی و فشار روحی شدید شوند.

روش پیشگیری از کور رنگی

از کوررنگی ارثی نمی‌توان جلوگیری کرد؛ اما می‌توان با دوری از عوامل افزایش‌دهنده خطر ابتلا به نقص بینایی رنگ اکتسابی، تا حدی مانع از بروز این عارضه شد. برای این منظور کافیست از مواد شیمیایی سمی دوری کنید، آزمایش سالانه انجام بدهید تا در صورت ابتلا به بیماری‌های اثرگذار بر نقص دید رنگ، به موقع درمان شوید. همچنین از مصرف خودسرانه داروها خودداری کنید؛ زیرا برخی داروها می‌توانند موجب افزایش احتمال بروز این عارضه شوند.

کلام پایانی

کور رنگی به وضعیتی اطلاق می‌شود که فرد قادر به تشخیص و درک تفاوت همه رنگ‌ها نیست. این عارضه انواع مختلفی دارد که شامل قرمز-سبز، آبی-زرد و کوررنگی کامل می‌شود. متخصصان معتقدند، نقص بینایی رنگ ژنتیکی است؛ اما برخی از انواع آن می‌توانند اکتسابی باشند و به دلیل بیماری‌ها، مصرف داروها یا آسیب به چشم ایجاد شوند.

ما در این مقاله از مجله درمانکده به طور مفصل بررسی کردیم که علل، علائم و روش درمان کور رنگی چیست. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر متخصص چشم مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجععه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

منابع: mayoclinic | nhs | healthline