عنبیه چشم کجاست و کار آن چیست؟ عکس واقعی + ۴ نوع بیماری

چشم یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های بدن است که اجزای آن برای تشکیل تصویری روشن و واضح از جهان پیرامون، هماهنگی حیرت‌انگیزی با همدیگر دارند. در این نظم شگفت‌انگیز، عنبیه چشم مانند دیافراگمی هوشمند نور ورودی را تنظیم می‌کند و نقش مهمی در کیفیت دید و وضوح تصویر دارد. این بخش از چشم نه تنها کیفیت بینایی را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ بلکه به دلیل داشتن طیف متنوعی از رنگ و طرح منحصربه‌فرد باعث زیبایی بیشتر چشم‌ها می‌شود. آشنایی با عملکرد و ساختار عنبیه به شما در درک بهتر سلامت چشم کمک می‌کند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با ساختار دقیق و وظایف عنبیه بیشتر آشنا کنیم.

عنبیه چیست؟

عنبیه چشم به انگلیسی Iris نامیده می‌شود. این ساختار همان بخش رنگی چشم شماست که می‌توانید آن را در چشم‌های افراد مختلف به رنگ‌های متنوعی همچون آبی، سبز، عسلی، خاکستری یا قهوه‌ای ببینید. مهم‌ترین کار عنبیه تنظیم مقدار نوری است که وارد چشم می‌شود تا بتوانیم تصاویر را به درستی ببینیم. در واقع، عنبیه علاوه بر اینکه مشخص‌کننده رنگ چشم افراد است، با تغییر اندازه مردمک، مانند دیافراگم در دوربین عکاسی، نور ورودی به چشم را تنظیم می‌کند تا همیشه میزان مناسبی از نور برای تشکیل تصویر واضح بر روی شبکیه، وارد چشم شود. این تنظیم به صورت خودکار و مداوم صورت می‌گیرد. جالب است بدانید که رنگ عنبیه چشم درست مانند اثر انگشت، منحصربه‌فرد است و هیچ‌کس دیگری در دنیا دقیق همان رنگ چشم شما را ندارد. در ادامه می‌توانید عکس عنبیه چشم را مشاهده کنید:

عنبیه چشم کجاست؟

عنبیه یک غشای دایره‌ای شکل و رنگی است که در جلوی چشم شما قرار دارد و اطراف مردمک را احاطه کرده است. این غشای رنگی بین قرنیه چشم و عدسی قرار می‌گیرد. برای درک بهتر آن خوب است کمی با آناتومی چشم آشنا شوید. کره چشم چندین لایه دارد که روی همدیگر قرار گرفته‌اند. عنبیه یکی از لایه‌های بیرونی آن است؛ درست پشت قرنیه و جلوی عدسی.

کار عنبیه چشم چیست؟

با مشاهده عکس عنبیه چشم انسان می‌توان فهمید که این ساختار دایره‌ای اطراف مردمک می‌تواند رنگ‌های مختلفی از جمله خاکستری داشته باشد. اما عنبیه فقط مسئول مشخص کردن رنگ چشم نیست. کار اصلی عنبیه، کنترل میزان نور ورودی به چشم و تغییر اندازه مردمک چشم (دایره سیاه رنگ وسط چشم) است. ماهیچه‌های عنبیه براساس تغییرات نور، مردمک چشم را به طور خودکار تنظیم می‌کنند. بدین معنی که وقتی نور ورودی زیاد باشد، عنبیه اندازه مردمک را کوچک‌تر می‌کند تا نور کمتری وارد چشم شود و احتمال آسیب به چشم کاهش یابد. همچنین در شرایطی که نور بسیار کم است، عنبیه مردمک چشم را بزرگ‌تر می‌کند تا نور بیشتری وارد چشم شود و کیفیت دید افزایش پیدا کند.

هنگامی که در یک روز آفتابی بیرون می‌روید یا پس از مدتی که در آفتاب بوده‌اید به داخل خانه می‌آیید، می‌توانید بهتر متوجه عملکرد عنبیه چشم شوید. زمانی که طول می‌کشد تا چشم شما با نور محیط سازگار شود، در واقع عنبیه در حال تنظیم مردمک چشم است.

عنبیه چشم از چه چیزی ساخته شده است؟

عنبیه از ماهیچه‌ها و اعصاب ساخته شده است که به طور خودکار به کنترل اندازه مردمک کمک می‌کنند. همان‌طور که پیشتر گفتیم، عنبیه همان بخش رنگی چشم شماست. رنگ چشم با توجه به میزان ملانینی (رنگدانه‌ای که به طور طبیعی وجود دارد) که بدن تولید می‌کند و ژن‌های خاص مشخص می‌شود. ژن‌هایی که رنگ چشم شما را تعیین می‌کنند از والدین بیولوژیکی به ارث می‌رسند. اگر کنجکاوید بدانید تغییر رنگ عنبیه امکان‌پذیر است یا خیر، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

The number of color granules in the iris determines the iris color (pigment). The amount of pigment is often related to a person’s genes, skin type, and hair color.

رنگ عنبیه توسط رنگدانه‌های عنبیه مشخص می‌شود. میزان رنگدانه اغلب به ژن فرد، نوع پوست و رنگ موی او مرتبط است.

به نقل از سایت: medlineplus

بیماری‌های عنبیه چشم کدامند؟

انواع مختلفی از بیماری‌ها و اختلالات می‌توانند بر عنبیه چشم تاثیر بگذارند. برخی از رایج‌ترین آن‌ها شامل موارد زیر هستند.

ایریتیس (Iritis)

بیماری ایریتیس همان بیماری التهاب عنبیه است که اغلب با علائمی مانند قرمزی چشم، درد چشم، حساسیت به نور، تاری دید و گاهی‌اوقات مشاهده نقاط شناور بروز می‌کند. پزشکان معمولا ایریتیس را ناشی از عفونت، بیماری‌های خودایمنی یا ضربه به چشم می‌دانند. برای جلوگیری از عوارض احتمالی، پس از بروز علائم مذکور هرچه سریع‌تر به متخصص چشم مراجعه کنید.

کلوبوم عنبیه (Iris Coloboma)

این عارضه نوعی نقص مادرزادی است که باعث ایجاد شکاف کلید مانندی روی عنبیه می‌شود و در اغلب موارد روی بینایی فرد تاثیر منفی می‌گذارد.

ملانوم عنبیه (Iris Melanoma)

این نوع سرطان نادر سلول‌های رنگدانه‌دار عنبیه را درگیر می‌کند و باعث تغییر رنگ، شکل و بروز لکه تیره روی عنبیه می‌شود. در اغلب موارد پزشک با تشخیص به موقع می‌تواند این بیماری را درمان کند.

سندرم پراکنده (Iris Syndrome)

این سندرم وضیتی است که در آن رنگدانه از سطح پشتی عنبیه به داخل مایع زلالیه چشم ریخته می‌شود و می‌تواند مجاری تخلیه اشک را مسدود کند و منجر به بروز گلوکوم شود. اگر به طور مداوم علائمی مانند درد چشم، دیدن هالهه‌ای نورانی و افزایش فشار چشم را تجربه می‌کنید، از طریق چشم پزشکی آنلاین از سلامت چشم‌های خود مطمئن شوید.

دیگر شرایطی که ممکن است روی عنبیه چشم تاثیر بگذارند، شامل موارد زیر هستند:

• آنریدی (Aniridia)
• آلبینیسم چشمی (Albinism)
• سندرم هورنر (Horner’s Syndrome)
• گلوکوم یا آب سیاه (Glaucoma)
• آب مروارید (Cataracts)
• یووئیت چشم (Uveitis)
• سندرم واردنبرگ (Waardenburg Syndrome)

چه آزمایش‌هایی برای عنبیه چشم انجام می‌شود؟

یک متخصص چشم برای تشخیص بیماری‌های عنبیه از روش‌های مختلف معاینه استفاده می‌کند. در جدول زیر در مورد مهم‌ترین روش‌های تشخیصی توضیح می‌دهیم:

اگر عنبیه چشم آسیب ببیند چه اتفاقی می‌افتد؟

آسیب به عنبیه می‌تواند بسته به نوع و شدت آسیب پیامدهای متعددی برای عملکرد بینایی و سلامت کلی چشم داشته باشد. مهم‌ترین اثرات شامل موارد زیر می‌شوند:

• اختلال در تنظیم نور ورودی: عنبیه مسئول کنترل اندازه مردمک است و هرگونه احتمال پارگی یا التهاب در آن می‌تواند باعث شود که مردمک به درستی تنگ و گشاد نشود؛ درنتیجه فرد ممکن است در شرایط نوری شدید حساسیت به نور (فتوفوبیا) را تجربه کند یا در تاریکی دچار کاهش دید شود.
• تغییر شکل یا اندازه مردمک: آسیب‌های فیزیکی یا جراحی ممکن است موجب شوند مردمک به طور غیر طبیعی تغییر کند. این تغییر می‌تواند باعث تاری دید و کج شدن تصاویر شود؛ زیرا نور به شکل نامنظمی وارد چشم می‌شود.
• کاهش یا از بین رفتن رنگ عنبیه: گاهی آسیب به عنبیه باعث از بین رفتن رنگدانه‌های آن می‌شود. این مشکل ممکن است به صورت ایجاد تفاوت ظاهری در چشم‌ها یا پراکندگی غیر طبیعی نور در داخل چشم (مانند آلبینیسم چشمی جزئی) ظاهر ‌شود.
• افزایش خطر بروز بیماری‌های ثانویه: مشکلاتی همچونزخم یا التهاب عنبیه (ایریتیس یا یووئیت قدامی) می‌توانند منجر به چسبندگی عنبیه و عدسی شوند و احتمال افزایش فشار داخل چشم را بیشتر مکنند. در چنین شرایطی ریسک ابتلا به گلوکوم زاویه بسته افزایش می‌یابد.
• اختلال در دید: عنبیه نقش مهمی در تنظیم نور و وضوح دید دارد؛ از همین‌رو آسیب‌دیدگی آن می‌تواند باعث کاهش کیفیت دید و مشکلات مرتبط با بینایی در شرایط نوری متغیر شود.

در موارد شدید مانند ضربه یا جراحی ناموفق، ممکن است چشمپ‌زشک از روش عمل ترمیم عنبیه استفاده کند تا توان کنترل نورافزایش یابد و تغییرات ظاهری عنبیه برطرف شوند.

چگونه از عنبیه خود محافظت کنیم؟

سبک زندگی سالم و انجام معاینات چشم‌پزشکی منظم نقش مهمی در حفظ سلامت بینایی و مراقبت از اجزای مختلف چشم دارند. پزشکان توصیه می‌کنند برای محافظت از عنبیه چشم خود، در روزهای آفتابی حتما از عینک آفتابی با محافظت 100% UV یا برچسب UV400 استفاده کنید. انجام این کار به پیشگیری از بیماری‌های چشمی و حفظ سلامت عنبیه کمک می‌کند. همچنین بسیار مهم است که در صورت ایجاد هرگونه تغییر در بینایی، هرچه سریع‌تر به چشم‌پزشک مراجعه کنید تا مشکلات مرتبط با عنبیه یا سایر بخش‌های چشم به سرعت تشخیص داده شوند.

آیا اسکنرهای عنبیه می‌توانند به چشم آسیب برسانند؟

برخی افراد نگران هستند اسکنرهایی که از چشم و چهره برای باز کردن قفل موبایل، رایانه یا سایر دستگاه‌های امنیتی استفاده می‌کنند به عنبیه چشم آسیب برسانند. این اسکنرها معمولا برای تایید هویت شما مقدار کمی نور مادون قرمز را به صورت و چشم‌ها می‌تابانند. در حال حاضر هیچ شواهد معتبری مبنی بر خطرناک بودن یا آسیب رساندن این میزان نور مادون قرمز به چشم و عنبیه وجود ندارد.

کلام پایانی

عنبیه همان بخش رنگی چشم است که مانند اثر انگشت منحصربه‌فرد شماست. این ساختار دایره‌وار که پشت قرنیه و جلوی عدسی قرار دارد فقط تعیین‌کننده رنگ چشم نیست؛ بلکه نقش مهمی در توانایی چشم برای دید واضح دارد. عنبیه با تنظیم میزان نور ورودی به مردمک به افزایش کیفیت دید و پیشگیری از برخی بیماری‌های چشمی کمک می‌کند. اگر متوجه تغییرات ظاهری در اطراف مردمک چشم خود شده‌اید یا علائمی مانند تاری دید، درد چشم و کج شدن تصاویر را تجربه می‌کنید، حتما برای ویزیت نزد متخصص چشم نوبت بگیرید.

ما در این مقاله از مجله سلامت درمانکده شما را با عملکرد، ساختار و بیماری‌های عنبیه چشم آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر چشمپ‌زشک باتجربه مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی برای مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

منابع: clevelandclinic | medlineplus | britannica