شب کوری چیست؟ [۱۳ علت، انواع، علائم + جدیدترین درمان]

شب کوری نوعی اختلال بینایی است که افراد مبتلا به این بیماری در دیدن در شب یا در محیط‌های کم‌نور دچار مشکل می‌شوند. اگرچه شب کوری این مفهوم را القا می‌کند که فرد در شب اصلا نمی‌تواند ببیند، اما این درست نیست. در این وضعیت بیمار ممکن است در فضای تاریک دید سخت‌تری نسبت به سایر افراد داشته باشد. برخی از انواع شب کوری قابل درمان هستند، در حالی که برای برخی دیگر درمانی وجود ندارد.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با علت بروز این بیماری و همچنین روش‌های تشخیص و درمان آن به طور کامل آشنا شوید. تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.

شب کوری چیست؟

شب کوری که با نام نیکتالوپیا (nyctalopia) نیز شناخته می‌شود، وضعیتی است که دید فرد را در محیط‌های کم‌نور یا تاریک دچار مشکل می‌کند. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که چشم‌ها در تطبیق سریع با تغییرات روشنایی دچار مشکل هستند یا در تشخیص نور ضعف دارند.

شب کوری یک بیماری مجزا نیست و معمولا یک علامت برای سایر بیماری‌ها است. این مشکل معمولا به دلیل بروز اختلال در شبکیه یا عنبیه چشم ایجاد می‌شود. اما نقش شبکیه چشم چیست؟ شبکیه که در پشت چشم قرار دارد، حاوی دو نوع سلول گیرنده نور به نام‌های مخروطی و میله‌ای است. سلول مخروطی‌ مسئول دید رنگی و جزئیات دقیق و سلول میله‌ای‌ عمدتا مسئول دید در نور کم است.

سلول‌های میله‌ای‌ به عنبیه کمک می‌کنند تا میزان گشاد یا تنگ شدن مردمک را تنظیم کند. از طرف  دیگر عنبیه حاوی ماهیچه‌هایی است که مردمک را گشاد یا تنگ می‌کنند تا میزان نور ورودی به چشم را تنظیم کنند. اگر عنبیه‌ به سرعت یا به اندازه کافی تنگ نشوند، نور زیادی وارد چشم شده و سلول‌های شبکیه را بیش از حد تحریک می‌کند. این امر باعث حساسیت به نور شده و موجب بروز مشکل در دید در نور شدید می‌شود. در صورتی که عنبیه‌ به درستی کار نکنند و مردمک کوچک بماند، نور کافی به شبکیه نمی‌رسد و مانع دیدن در شرایط کم‌نور می‌شود.

به شب کوری مبتلا هستی و دنبال راه حل میگردی؟

همین حالا برای درمان با پزشک متخصص مشورت کن

بهترین دکتر فوق تخصص چشم ویزیت آنلاین چشم پزشک

علت شب کوری

شب کوری معمولا به دلیل عدم رسیدن نور کافی به شبکیه یا عملکرد نادرست شبکیه ایجاد می‌شود که ممکن است به دلایل مختلفی ایجاد شوند. زمانی که نور کافی به شبکیه نمی‌رسد، فرد احساس می‌کند که دنیای اطراف تیره‌تر و تاریک‌تر است و تمرکز روی محیط برای او دشوارتر می‌شود. در صورت عدم واکنش صحیح سلول‌های شبکیه به نور نیز سلول‌ها واکنش بسیار ضعیفی نشان می‌دهند یا اصلا واکنشی ندارند. مهم‌ترین دلایل بروز این مشکل عبارت‌اند از:

• آب مروارید
• نزدیک بینی چشم
• بیماری‌های شبکیه
• گلوکوم یا آب سیاه
• جراحی لیزیک
• دژنراسیون ماکولا
• بیماری‌های نادر ژنتیکی مثل دیستروفی مخروطی-میله‌ای
• شرایط ژنتیکی، مانند شب کوری مادرزادی
• کمبود ویتامین A (به‌ویژه پس از جراحی‌هایی مانند بای‌پس معده)
• کمبود روی یا زینک
• التهاب رنگدانه شبکیه
• قرار گرفتن طولانی‌مدت در برابر نور آفتاب
• دیابت و قند خون بالا

 به خاطر داشته باشید که خشکی چشم می‌تواند به صورت موقت موجب تاری دید شود و نباید این مشکل را با شب کوری اشتباه بگیرید. اگر نمی‌دانید خشکی چشم چیست؟ می‌توانید روی لینک این مقاله کلیک کنید.

انواع شب کوری

شب کوری، که با مشکل دید در نور کم یا تاریکی شناخته می‌شود، انواع مختلفی دارد. در جدول زیر به مهم‌ترین انواع این بیماری اشاره کرده‌ایم:

انواع شب کوری	توضیحات
ناشی از کمبود ویتامین A	کاهش دید در تاریکی به دلیل عدم وجود کافی ویتامین A برای تولید رنگدانه رودوپسین در شبکیه
ناشی از نزدیک‌بینی	مشکل در دید شب به دلیل انکسار بیش از حد نور در چشم‌های نزدیک‌بین شدید
ناشی از آب مروارید	کاهش دید در نور کم به دلیل کدر شدن عدسی چشم و کاهش نفوذ نور به شبکیه
ناشی از بیماری‌های شبکیه	اختلال دید در شب ناشی از تخریب تدریجی سلول‌های گیرنده نور در شبکیه به دلایل ژنتیکی
ناشی از گلوکوم	کاهش دید در شب و محیطی به دلیل آسیب به عصب بینایی در اثر فشار بالای چشم
ناشی از دیابت	مشکل بینایی در شب ناشی از آسیب دیابتی به عروق خونی شبکیه (رتینوپاتی دیابتی)
ناشی از مصرف برخی داروها	اختلال در شب با مصرف برخی  داروهای خاص

علائم شب کوری

شب کوری معمولا با علائم واضح و مشخصی همراه است و با تاری دید تفاوت‌های مهمی دارد. در ادامه به مهم‌ترین علائم شب کوری اشاره کرده‌ایم:

• حساسیت به نور (فتوفوبیا)
• دیدن هاله در اطراف چراغ‌ها
• مشکل در دیدن اشیای دور یا نزدیک و عدم تشخیص چهره افراد در نور کم
• ناتوانی در دیدن ستاره‌ها در شب
• کوری کامل هنگام ورود به اتاق تاریک، بیش از چند دقیقه
• کاهش توانایی در تشخیص جزئیات در نور کم

درمان های شب کوری

از آنجایی که شب کوری به دلایل مختلفی ایجاد می‌شود، برای درمان این بیماری باید علت آن را تشخیص دهید و سپس آن را درمان کنید. به خاطر داشته باشید زمانی که این مشکل ناشی از بیماری‌های ژنتیکی باشد، قابل درمان نیست و تنها می‌توان از روش‌هایی برای کنترل و کاهش علائم استفاده کرد. مهم‌ترین روش‌های درمان این مشکل عبارت‌اند از:

دنبال جدیدترین روش‌های درمان شب کوری هستی؟

همین حالا برای درمان با پزشک متخصص مشورت کن

فوق تخصص شبکیه تهران مشاوره آنلاین فوق تخصص شبکیه چشم

درمان شب کوری با سلولهای بنیادی

درمان شب کوری با استفاده از سلول‌های بنیادی با جایگزینی یا ترمیم سلول‌های آسیب‌دیده یا از دست رفته شبکیه، به‌ویژه سلول‌های گیرنده نور (فتورِسپتورها) و سلول‌های اپیتلیوم رنگدانه‌دار شبکیه (RPE) انجام می‌شود. سلول‌های بنیادی، بسته به نوعشان، قابلیت تمایز به انواع سلول‌های شبکیه را دارند. در فرایند درمان، سلول‌های بنیادی ابتدا کشت و سپس به صورت تزریقی به زیر شبکیه یا داخل زجاجیه چشم فرد بیمار پیوند زده می‌شوند.

هدف این است که این سلول‌های پیوندی، جایگزین سلول‌های ناکارآمد شده، سیگنال‌های نوری را به درستی پردازش و ارتباطات عصبی را ترمیم کنند. اگرچه تحقیقات اولیه و مطالعات بالینی نتایج امیدوارکننده‌ای را در بهبود دید در برخی از بیماران نشان داده‌اند، اما این روش هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و به عنوان درمان قطعی شناخته نمی‌شود.

درمان طبیعی شب کوری

زمانی که شب کوری ناشی از کمبود ویتامین A یا سایر اختلالات چشمی باشد، در برخی موارد با راهکارهای طبیعی و تغییرات در سبک زندگی بهبود پیدا می‌کند. در ادامه به روش‌های طبیعی برای درمان شب کوری اشاره کرده‌ایم:

• مصرف منابع غذایی غنی از ویتامین  A
• سبزیجات برگ تیره مانند اسفناج، کلم‌پیچ و کاهو
• میوه‌های زرد و نارنجی مانند هویج، سیب‌زمینی شیرین، انبه و زردآلو
• جگر، تخم‌مرغ و لبنیات منابع خوب ویتامین  A
• روغن ماهی
• کاهش مصرف الکل و دخانیات
• مراقبت از چشم در برابر نور شدید
• مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای

درمان شب کوری ارثی

اگر این بیماری ناشی از شرایط ژنتیکی باشد، معمولا درمان مشخصی ندارد. برای مثال در سندرم اوشر، ژنی که باعث تجمع رنگدانه در شبکیه می‌شود، به لنزهای اصلاحی یا جراحی پاسخ نمی‌دهد. پزشک برای این بیماران از راهکارهایی برای کنترل و در برخی شرایط درمان علائم استفاده می‌کند. برخی از روش‌های درمان شب کوری ارثی عبارت‌اند از:

• درمان‌های ژنتیکی با اصلاح و جایگزینی ژن‌های معیوب
• مصرف مکمل‌های ویتامینی
• کاشت شبکیه‌های مصنوعی
• استفاده از عینک
• استفاده از منابع نوری مناسب در محیط

قطره برای شب کوری

به طور کلی هیچ قطره چشمی به طور خاص برای درمان شب کوری وجود ندارد. در مواردی که شب کوری ناشی از کمبود ویتامین A باشد، ممکن است پزشک قطره‌های حاوی ویتامین A را در کنار مکمل آن تجویز کند. برای درمان سایر بیماری‌های مرتبط با شب کوری نیز ممکن است دکتر چشم پزشک از قطره چشمی‌های مختلفی استفاده کند.

قرص شب کوری

اگر شب‌کوری ناشی از کمبود ویتامین A باشد، پزشک معمولا مکمل‌های ویتامین A را تجویز می‌کند. این مکمل‌ها می‌توانند به صورت قرص، کپسول یا قطره باشند. ویتامین A برای سلامت شبکیه چشم حیاتی است. به خاطر داشته باشید که دوز و مدت زمان مصرف مکمل ویتامین A باید دقیقا طبق دستور پزشک باشد. مصرف بیش از حد ویتامین A سمی است و ممکن است عوارض جانبی جدی برای کبد و سلامت عمومی ایجاد کند.

درمان شب کوری در طب سنتی

در طب سنتی برای درمان شب کوری از روش‌های طبیعی استفاده می‌شود که برخی از این روش‌ها عبارت‌اند از:

• مصرف مواد غذایی حاوی ویتامین A مثل هویج و کدو حلوایی
• استفاده از گیاهان دارویی مثل شنبلیله یا عرق زنیان
• تقویت عضلات چشم با تمرینات مخصوص چشم
• خواب کافی
• استفاده از روغن گل گاو زبان
• کاهش مصرف غذاهای چرب و شیرین
• مصرف غذاهای سرشار از ویتامین C برای حفظ سلامت چشم

جدیدترین درمان شب کوری  چیست؟

در حال حاضر، برای درمان شب کوری ناشی از بیماری‌های ارثی شبکیه، درمان‌های ژنی در حال توسعه و آزمایش هستند. این رویکردها شامل اصلاح یا جایگزینی ژن‌های معیوب مسئول آسیب سلول‌های گیرنده نور در شبکیه است. اگرچه این درمان‌ها هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارند و برای همه انواع شب کوری ژنتیکی در دسترس نیستند، اما نتایج اولیه امیدوارکننده بوده و چشم‌انداز بهبود بینایی را برای برخی بیماران فراهم کرده‌اند.

علاوه بر این، پیشرفت در فناوری‌های کاشت شبکیه مصنوعی (bionic eyes) نیز راهی برای بازیابی بخشی از بینایی در افراد مبتلا به نابینایی ناشی از تخریب گسترده سلول‌های شبکیه ارائه می‌دهد. این روش با تحریک الکتریکی سلول‌های عصبی باقی‌مانده در شبکیه، سیگنال‌های بینایی را به مغز ارسال می‌کنند.

همچنین، تحقیقات روی سلول‌های بنیادی برای بازسازی بافت آسیب‌دیده شبکیه ادامه دارد و پژوهشگران امیدوار هستند که درمان‌های ترمیمی در آینده به طور قطعی این مشکل را برطرف کنند. هرچند بسیاری از این روش‌ها هنوز در مرحله پژوهشی هستند، اما برای شب کوری ناشی از کمبود ویتامین A یا آب مروارید، درمان‌های استاندارد و موثری وجود دارد.

Nearsightedness: Corrective lenses, such as eyeglasses or contacts, can improve nearsighted vision during the day and at night.

استفاده از لنزهای اصلاحی، مانند عینک یا لنزهای تماسی، می‌توانند مشکل تاری دید ناشی از نزدیک‌بینی را در روز و شب بهبود بخشند.

به نقل از وب‌سایت healthline

آیا درمان قطعی شب کوری امکان پذیر است؟  

تشخیص زودهنگام علائم و بررسی علت بروز شب کوری، نقش مهمی در درمان آن دارد. شب کوری در برخی موارد قابل درمان است، اما در موارد دیگر، مدیریت علائم و جلوگیری از پیشرفت بیماری اهمیت زیادی دارد. در صورتی که این بیماری به دلیل کمبود ویتامین A و آب مروارید ایجاد شود، مصرف مکمل و جراحی به موقع چشم می‌تواند به درمان شب کوری کمک کند. در سایر موارد معمولا درمان، از تشدید علائم و همچنین بهبود کیفیت زندگی کمک می‌کند.

در صورتی که شب کوری ناشی از بیماری‌های جدی مثل گلوکوم باشد، درمان گلوکوم اولین قدم برای رفع علائم شب کوری و جلوگیری از تشدید این مشکل است.

تست شب کوری و انواع روش‌های تشخیص بیماری

شب کوری می‌تواند نشانه‌ای از بیماری‌های مختلف چشمی باشد و تشخیص دقیق آن اهمیت زیادی بر درمان دارد. برای تشخیص شب کوری از روش‌هایی برای ارزیابی توانایی دید فرد در شرایط نوری متفاوت و شناسایی علت بروز این مشکل استفاده می‌شود. در ادامه به روش‌های تشخیص و همچنین انواع تست شب کوری اشاره شده است:

• معاینه کامل چشم و بررسی سابقه پزشکی بیمار
• تست دید در تاریکی یا محیط‌هایی با نور کم
• الکترورتینال‌گرافی برای اندازه‌گیری فعالیت الکتریکی سلول‌های گیرنده نور
• تست‌های دید محیطی برای تشخیص شب کوری ناشی از گلوکوم یا بیماری‌های پیشرفته شبکیه
• اندازه‌گیری فشار چشم برای تشخیص گلوکوم
• آزمایش خون برای تشخیص کمبود ویتامین A یا مشکلات مرتبط با دیابت
• تست پرتوپیا برای تشخیص توانایی دید فرد در نور کم
• تست دید در تونل برای ارزیابی دید محیطی و تشخیص مشکلات موثر
• تست‌های ژنتیک برای تشخیص مشکلات ناشی از بیماری‌های ژنتیکی شبکیه

عوارض و خطرات شب کوری

همانطور که گفته شد، شب‌کوری به خودی خود یک بیماری نیست، بلکه نشانه‌ای از وجود یک مشکل زمینه‌ای در چشم است. بنابراین، عوارض و خطرات اصلی ناشی از خود شب‌کوری نیست، بلکه از علت اصلی آن ناشی می‌شود. عوارض و خطرات ناشی از شب‌ کوری عبارت‌اند از:

• کاهش ایمنی و افزایش خطر آسیب در نور کم
• اختلال در فعالیت‌های روزمره
• کاهش کیفیت زندگی و انزوای اجتماعی
• وابستگی به دیگران
• پیشرفت بیماری و نابینایی کامل
• آسیب دائمی به شبکیه
• عوارض ناشی از بیماری‌های سیستمی مثل دیابت، فشار خون بالا

You might not see well enough to drive at night. Driving at twilight is dangerous if your eyes have trouble adjusting between the darkening landscape and the brighter sky. And driving after dark can be dangerous when your eyes have trouble adjusting between darkness and various light sources like streetlights and headlights of other vehicles.

اگر به شب کوری مبتلا هستید، ممکن است برای رانندگی در شب، دید خوبی نداشته باشید. رانندگی در غروب و زمانی که هوا در حال تاریک شدن است برای شما خطرناک است. همچنین رانندگی در تاریکی شب و زمانی که چشم‌ها در معرض تاریکی و چراغ‌های نوری مختلف مانند چراغ‌های خیابان و چراغ‌ خودروهای دیگر قرار دارند، می‌تواند مشکل‌ساز باشد.

به نقل از وب‌سایت clevelandclinic

چه کسانی بیشتر در معرض شب کوری قرار دارند؟

در ادامه به لیست افرادی که بیشتر در معرض شب کوری قرار دارند، اشاره شده است:

• افراد مسن بیشتر در معرض ابتلا به آب مروارید قرار دارند و به همین دلیل بیشتر از کودکان یا افراد جوان به این بیماری مبتلا می‌شوند.
• افرادی که نارسایی پانکراس دارند، مانند افراد مبتلا به فیبروز کیستیک، در جذب چربی مشکل دارند. این افراد بیشتر در معرض کمبود ویتامین A قرار دارند، زیرا ویتامین A محلول در چربی است.
• افراد مبتلا به دیابت یا کسانی که قند خون بالایی دارند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به بیماری‌های چشمی، مانند آب مروارید قرار دارند.

کمبود کدام ویتامین باعث شب کوری می‌شود؟

ویتامین A نقش حیاتی در سلامت چشم و بینایی دارد و کمبود این ویتامین می‌تواند منجر به اختلال در تولید رودوپسین یا رنگدانه‌ای حساس به نور در شبکیه شود. این رنگدانه برای دید در تاریکی ضروری است. کمبود ویتامین A یکی از دلایل اصلی شب کوری محسوب می‌شود.

در صورت عدم رسیدگی، این کمبود می‌تواند به آسیب دائمی شبکیه و حتی کوری کامل منجر شود. تأمین کافی ویتامین A از طریق رژیم غذایی غنی از میوه‌ها، سبزیجات به ویژه هویج و سبزیجات برگ سبز تیره و در صورت لزوم، مصرف مکمل‌ها، برای حفظ سلامت چشم و پیشگیری از شب کوری ضروری است. شناخت علائم کمبود ویتامین A به شما کمک می‌کند تا این مشکل را سریع‌تر شناسایی کنید و جلوی بروز مشکلات جدی را بگیرید.

سخن نهایی

اگرچه شب کوری خود یک بیماری مجزا نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای نگران‌کننده از مشکلات زمینه‌ای متعدد در سلامت چشم باشد. تشخیص دقیق و به‌موقع، کلید اصلی در مدیریت موثر شب کوری است.

اگر در فضای تاریک دچار محدودیت در دید می‌شوید یا برخی از علائم شب کوری را تجربه می‌کنید، بهتر است در اولین فرصت از طریق درمانکده یک نوبت برای مشاوره چشم پزشکی دریافت کنید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که در کنار مشاوره آنلاین از بهترین متخصصان، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: healthline | webmd | clevelandclinic