قرص کورتیزول چیست؟ انواع، کاربرد، عوارض + طریقه مصرف

کورتیزول که توسط غدد فوق‌کلیوی تولید می‌شود، علاوه بر مدیریت واکنش بدن به استرس، در کنترل فرآیندهای التهابی و همچنین تنظیم قند خون، ضربان قلب و فشار خون نقش دارد. با توجه به اینکه افزایش مداوم این هورمون می‌تواند پیامدهای نامطلوبی از جمله افزایش وزن، ناباروری و افسردگی را به همراه داشته باشد، گاهی‌اوقات به افراد توصیه می‌شود برای جلوگیری از مشکلات جدی‌تر از قرص کورتیزول استفاده کنند. اما این قرص چیست و چگونه به تنظیم سطح این هورمون کمک می‌کند؟ در این مقاله از مجله سلامت درمانکده قصد داریم به معرفی قرص تنظیم کورتیزول بپردازیم و اثرات مثبت و منفی آن را بررسی کنیم. تا انتهای این مطلب همراه ما باشید.

قرص کورتیزول چیست و چه کاربردی دارد؟

ترشح کورتیزول می‌تواند تحت تاثیر عوامل مختلف از جمله دمای بسیار گرم یا سرد، عفونت‌، ورزش، رویدادهای آسیب‌زا یا استرس‌زا، چاقی یا بعضی بیماری‌ها تغییر کند. افزایش مداوم و طولانی‌مدت این هورمون با طیف وسیعی از مشکلات سلامتی نظیر افزایش وزن، نازک شدن پوست، آکنه، قاعدگی نامنظم، کاهش میل جنسی، افسردگی و اضطراب مرتبط است. همچنین می‌تواند خطر ابتلا به دیابت و مشکلات قلبی-عروقی را افزایش دهد. قرص کورتیزول، دارو یا مکملی است که با مکانیسم‌های مختلف به تنظیم ترشح این هورمون کمک می‌کند و از این طریق علائم آزاردهنده مرتبط با عدم تعادل آن را کاهش می‌دهد.

قرص کورتیزول و لاغری

بین افزایش سطح کورتیزول در بدن و پدیده چاقی به‌خصوص تجمع چربی در ناحیه شکم و صورت ارتباط وجود دارد. این ارتباط باعث شده بعضی افراد به اشتباه از محصولاتی که برای تنظیم سطح این هورمون طراحی شده‌اند، به عنوان قرص لاغری استفاده کنند. با این حال، شواهد علمی نشان می‌دهد که مصرف چنین محصولاتی نه تنها تضمین‌کننده کاهش وزن نیست؛ بلکه در بعضی موارد می‌تواند به بروز عوارض جدی منجر شود.

چاقی یک پدیده چندعاملی است که نمی‌توان آن‌ را صرفا با مصرف یک دارو یا مکمل خاص درمان کرد. رویکرد اساسی و موثر برای کنترل وزن، پایبندی به رژیم غذایی متعادل و برنامه ورزشی منظم و همچنین ایجاد تغییرات مثبت در سبک زندگی است. مصرف هرگونه دارو یا مکمل نیز با هدف کاهش وزن باید حتما تحت نظر دکتر لاغری انجام شود تا احتمال بروز عوارض جدی به حداقل برسد.

معرفی بهترین قرص کورتیزول

محصولاتی که برای تنظیم سطح کورتیزول مورد استفاده قرار می‌گیرند، شامل انواع مکمل‌ها و داروها هستند.

۱. مکمل‌های غذایی و گیاهی

مکمل‌ها با تامین مواد مغذی مورد نیاز بدن و سایر ترکیبات طبیعی مفید به کنترل کورتیزول کمک می‌کنند. رایج‌ترین محصولاتی که برای این منظور مورد استفاده قرار می‌گیرند، شامل موارد زیر هستند:

منیزیم

منیزیم در مدیریت استرس نقش حیاتی ایفا می‌کند. چون بر محور هیپوتالاموس-هیپوفیز-آدرنال (HPA) یا محور تنظیم‌کننده پاسخ بدن به استرس تاثیر می‌گذارد. هنگام استرس، غدد فوق‌کلیوی مقدار زیادی کورتیزول ترشح می‌کنند که این امر به افزایش دفع منیزیم در ادرار و در نتیجه کاهش سطح آن در بدن منجر می‌شود. کمبود منیزیم توانایی بدن را برای تنظیم متابولیسم کورتیزول مختل می‌کند و تولید این هورمون را افزایش می‌دهد.

در مقابل، هنگامی که ذخایر منیزیم بدن در سطح کافی قرار دارد، این ماده معدنی با فعال‌سازی آنزیم‌های خاص باعث تجزیه کورتیزول و تبدیل آن به اشکال غیر فعال می‌شود. همچنین با مهار ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک (ACTH)، از تحریک غدد فوق‌کلیوی و در نتیجه تولید کورتیزول جلوگیری می‌کند.

استرس داری و نمی‌دونی چطور سطح کورتیزولت رو پایین بیاری؟

فقط با چند کلیک ساده از متخصص نوبت بگیر تا درمان بشی.

متخصص غدد ویزیت آنلاین فوق تخصص غدد

ویتامین‌های گروه B

ویتامین‌های گروه B به‌خصوص پانتوتنیک اسید (ویتامین B5 ) و پیریدوکسین (ویتامین B6) در تنظیم عملکرد غدد فوق‌کلیوی و متابولیسم کورتیزول نقش کلیدی دارند. مصرف ویتامین B5 به عنوان قرص کورتیزول می‌تواند با کاهش سطح این هورمون در بدن به کنترل علائم استرس کمک کرده و از بروز آسیب‌های جدی پیشگیری کند. ویتامین B6 نیز قادر است با کنترل استرس و اضطراب، سطح کورتیزول را در بدن کاهش دهد. تحقیقات نشان می‌دهد که سطح این ویتامین در افراد مضطرب و افسرده کاهش می‌یابد و مصرف مکمل آن می‌تواند به کنترل اضطراب کمک کند.

 ویتامین C

از آنجایی که غدد فوق‌کلیوی دارای مقدار زیادی ویتامین C هستند و استرس ذخایر این ویتامین را در بدن کاهش می‌دهد، افراد مضطرب معمولا به ویتامین C بیشتری نیاز دارند. علاوه بر این، تحقیقات حاکی از آن است که مصرف ویتامین C پیش از قرار گرفتن در معرض عوامل استرس‌زا می‌تواند به بازگرداندن سطح کورتیزول به محدوده طبیعی کمک کند.

ویتامین D

ویتامین D مکمل دیگری است که می‌توان از آن به عنوان قرص کورتیزول استفاده کرد. این ویتامین برای تنظیم سطح کورتیزول ضروری است و از تبدیل کورتیزون به این هورمون جلوگیری می‌کند. شواهد نیز نشان می‌دهد که کمبود ویتامین D می‌تواند به افزایش کورتیزول در بدن منجر شود.

بخش عمده ویتامین D مورد نیاز بدن از طریق تابش نور خورشید و سنتز آن در پوست تامین می‌شود. اما با توجه به اینکه امروزه مردم بخش قابل‌توجهی از وقت خود را در فضاهای سربسته می‌گذرانند، بیشتر افراد برای تامین نیاز خود باید مکمل مصرف کنند.

گلوتامین

بین گلوتامین و کورتیزول رابطه دوطرفه برقرار است. گلوتامین با تقویت عملکرد سیستم ایمنی به کنترل استرس و کاهش سطح کورتیزول در خون کمک می‌کند. در مقابل، ترشح کورتیزول در شرایط استرس‌زا به کاهش ذخایر این اسید آمینه در بدن منجر می‌شود و در نتیجه نیاز به آن را افزایش می‌دهد.

اسید آمینه‌های شاخه‌دار

اسیدهای آمینه شاخه‌دار (BCAA) در بدن به عنوان منبع سوخت عمل کرده و از تجزیه بافت عضلانی جلوگیری می‌کنند. این ویژگی باعث می‌شود استرس ناشی از تمرینات سنگین کاهش یابد و تولید هورمون کورتیزول نیز کمتر شود. تحقیقات هم نشان داده‌اند که مصرف مکمل‌ BCAA با سطوح پایین‌تر کورتیزول پس از ورزش ارتباط دارد.

ال-تیانین

قرص ال-تیانین از ترکیبی تشکیل شده است که به‌ طور طبیعی در چای سبز یافت می‌شود. این مکمل بدون اینکه باعث خواب‌آلودگی شود، به حفظ تعادل کورتیزول در بدن کمک کرده و با کاهش تنش ذهنی، تمرکز را در شرایط استرس‌زا بهبود می‌بخشد.

امگا ۳

بعضی از منابع علمی از مکمل امگا ۳ به عنوان بهترین قرص کورتیزول یاد می‌کنند. چرا که تحقیقات نشان داده‌اند با افزایش غلظت این اسید چرب در خون، سطح کورتیزول کاهش می‌یابد. امگا ۳ با مهار ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک، تولید کورتیزول را کم می‌کند. علاوه بر این، با تحریک ترشح سروتونین و دوپامین می‌تواند خلق‌وخو را بهبود بخشد. ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین از منابع خوب امگا ۳ هستند. اگر از آن‌ها به اندازه کافی استفاده نمی‌کنید، مکمل‌های غذایی می‌توانند جایگزین مناسبی باشند.

پروبیوتیک‌ها

پروبیوتیک‌ها با تاثیر بر مسیر ارتباطی روده و مغز به بدن کمک می‌کنند پاسخ خود را به استرس مدیریت کند. این ترکیبات مفید از طریق تولید انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین، دوپامین گابا به بهبود خلق‌و‌خو کمک کرده و با تنظیم فعالیت عصب واگ، حس آرامش را در فرد تقویت می‌کنند. علاوه بر این، تولید اسیدهای چرب کوتاه زنجیره با خواص ضد التهابی را افزایش می‌دهند و در نتیجه با اثرات مخرب استرس مقابله می‌کنند.

فسفاتیدیل سرین

فسفاتیدیل سرین به‌ویژه برای افرادی که در اثر تمرینات شدید با افزایش هورمون استرس مواجه می‌شوند، یک مکمل عالی به شمار می‌رود. این محصول به تقویت تمرکز، بهبود خلق‌وخو، کاهش احساس خستگی و پیشگیری از تجزیه عضلات در ورزشکاران کمک می‌کند و گزینه‌ای موثر برای تنظیم کورتیزول محسوب می‌شود.

آشواگاندا

آداپتوژن‌ها ترکیبات فعالی هستند که در بعضی گیاهان وجود دارند و می‌توانند نحوه واکنش بدن به استرس را تنظیم کنند. یکی از مکمل‌های گیاهی که امروزه به عنوان قرص کورتیزول آداپتوژنیک استفاده می‌شود، آشواگاندا یا جینسینگ هندی است. این گیاه با کاهش تولید کورتیزول و افزایش ترشح سروتونین و گابا، به بدن کمک می‌کند در برابر فشارهای روانی مقاومت بیشتری نشان دهد. همچنین مصرف آن می‌تواند کیفیت خواب را بهبود بخشد، تمرکز را تقویت کند و سطح انرژی بدن را بالا ببرد.

رودیولا

رودیولا که به آن ریشه طلایی هم می‌گویند، گیاهی است که به طور سنتی برای کاهش استرس مورد استفاده قرار می‌گیرد. این گیاه با مهار آنزیم‌هایی که در فرآیند تولید کورتیزول نقش دارند، موجب کاهش سطح این هورمون در بدن می‌شود. علاوه بر این، ترشح انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند سروتونین و دوپامین را که به تنظیم‌ خلق‌وخو کمک می‌کنند، افزایش می‌دهد. بر اساس تحقیقات، مصرف مکمل رودیولا با کاهش سطح کورتیزول، بهبود خلق‌وخو و کاهش احساس خستگی مرتبط است.

۲. داروهای شیمیایی

داروهای شیمیایی که برای تهیه آن‌ها به نسخه دکتر غدد نیاز دارید، به ۲ دسته کلی تقسیم می‌شوند:

• دسته اول، داروهایی هستند که با اثرگذاری بر آنزیم‌های کلیدی در فرآیند تولید کورتیزول، مانع از ساخت این هورمون می‌شوند.
• دسته دوم، داروهایی را شامل می‌شود که با کاهش ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک به کنترل سطح کورتیزول کمک می‌کنند.

داروهای کاهش‌دهنده کورتیزول	مکانیسم عمل
کتوکونازول	مهار آنزیم‌های تولیدکننده کورتیزول
متیراپون	مهار آنزیم B11 هیدروکسیلاز
اوسیلودروستات	مهار آنزیم B11 هیدروکسیلاز
پاسیرئوتید (داروی تزریقی)	کاهش ترشح هورمون آدرنوکورتیکوتروپیک

Osilodrostat is used to treat high levels of cortisol (a hormone produced by your adrenal glands) in certain patients with Cushing’s syndrome (a condition in which the body produces too much cortisol). Osilodrostat is in a class of medications called cortisol synthesis inhibitors. It works by stopping the body from making cortisol.

اوسیلودروستات در درمان سطوح بالای کورتیزول (هورمونی که توسط غدد فوق‌کلیوی تولید می‌شود) در بیماران مبتلا به سندرم کوشینگ (شرایطی که در آن بدن بیش‌از‌حد کورتیزول تولید می‌کند) کاربرد دارد. اوسیلودروستات در دسته‌ای از داروها به نام مهارکننده‌های سنتز کورتیزول قرار می‌گیرد. این دارو با جلوگیری از تولید کورتیزول در بدن عمل می‌کند.

medlineplus

طریقه مصرف قرص کورتیزول

برای استفاده از مکمل‌های غذایی یا گیاهی که به کاهش کورتیزول کمک می‌کنند، لازم است دستورالعمل‌های پزشک یا شرکت سازنده را رعایت کنید. توصیه می‌شود این مکمل‌ها را هر روز در فواصل زمانی مشخص بخورید تا به تثبیت سطح کورتیزول در طول شبانه‌روز کمک کنند.

در مورد داروهای شیمیایی، دوز مصرفی و دوره درمان کاملا به شرایط پزشکی شما بستگی دارد. حتما این داروها را طبق تجویز پزشک مصرف کنید و خودسرانه نحوه استفاده از آن‌ها را تغییر ندهید. پزشک ممکن است درمان را با دوز کم آغاز کرده و به تدریج مقدار مصرف دارو را افزایش ‌دهد. ضروری است در طول دوره درمان به طور منظم تحت نظر پزشک باشید و تا پیش از دریافت دستور مستقیم او، مصرف دارو را قطع نکنید.

عوارض قرص کورتیزول

عوارض قرص کاهش هورمون کورتیزول بسته به نوع محصول، دوز مصرفی و وضعیت سلامتی شما متفاوت است. مکمل‌ها در صورتی که طبق دستورالعمل‌های توصیه‌شده مصرف شوند، معمولا عوارض قابل‌توجهی ندارند. اما داروهای شیمیایی ممکن است به بروز مشکلات زیر منجر شوند:

• حالت تهوع یا استفراغ
• اسهال
• معده‌درد
• تغییر اشتها
• سردرد
• خستگی یا ضعف غیر عادی
• درد عضلانی یا مفصلی
• بثورات پوستی
• اختلال خواب
• ریزش مو

در صورتی که علائم فوق برای مدت طولانی ادامه داشتند، با دکتر غدد آنلاین در مورد راه‌های کنترل آن‌ها مشورت کنید.

عوارض جدی قرص هورمون کورتیزول

بعضی از عوارض ممکن است جدی بوده و به مداخله فوری پزشکی نیاز داشته باشند. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، بلافاصله به پزشک مراجعه کنید:

• تورم دست‌ها و پاها
• رشد غیر عادی یا بیش‌ازحد مو در صورت یا بدن
• تغییر ضربان قلب
• غش

موارد احتیاط یا منع مصرف داروی تنظیم هورمون کورتیزول

برای پیشگیری از عوارض ناشی از قرص کاهش‌دهنده هورمون کورتیزول، رعایت نکات زیر ضروری است:

• سابقه آلرژی به هر نوع دارو، مکمل یا غذا را به پزشک اطلاع دهید.
• وضعیت سلامتی و سوابق پزشکی خود به‌ویژه ابتلا به بیماری‌های قلبی، کبدی یا کلیوی را با جزئیات کامل با پزشک در میان بگذارید.
• اگر در دوران بارداری یا شیردهی به‌سر می‌برید، حتما پزشک را از این موضوع مطلع کنید. مصرف بعضی داروها و مکمل‌ها برای زنان باردار و شیرده ممنوع است.
• با توجه به اینکه بعضی از داروهای تنظیم‌کننده کورتیزول ممکن است باعث احساس سرگیجه شوند، برای پیشگیری از زمین خوردن حتما به آرامی از جای خود بلند شوید.
• مکمل‌ها را از داروخانه‌ها و فروشگاه‌های معتبر تهیه کنید و برچسب یا بروشور آن‌ها را به دقت بخوانید.

تداخلات دارویی قرص ضد کورتیزول

قرص ضد هورمون کورتیزول با بعضی از داروها تداخل دارد، از جمله:

• داروهای ضد باکتری از جمله کلاریترومایسین و اریترومایسین
• داروهای ضد قارچ مانند ایتراکونازول
• ریفامپین که برای درمان سل تجویز می‌شود
• تئوفیلین که به درمان آسم و سایر مشکلات تنفسی کمک می‌کند
• تیزانیدین که یک شل‌کننده عضلانی است
• داروهای ضد تشنج
• بعضی از داروهای ضد افسردگی و ضد روان‌پریشی

ممکن است در این مقاله به تمام تداخلات دارویی قرص کورتیزول اشاره نشده باشد. بنابراین ضروری است لیست تمام داروها، مکمل‌های غذایی و محصولات گیاهی مصرفی خود را پیش از تجویز هر دارویی در اختیار پزشک بگذارید.

فعل و انفعالات قرص کاهش کورتیزول در بدن

بعضی از این قرص‌ها باعث مهار آنزیم‌های دخیل در سنتز هورمون کورتیزول می‌شوند یا با مهار ACTH جلوی تحریک غدد فوق‌کلیوی را می‌گیرند. تعدادی از آن‌ها نیز با تنظیم سطح سروتونین و سایر انتقال‌دهنده‌های عصبی به ایجاد حس آرامش و در نتیجه کاهش سطح کورتیزول کمک می‌کنند.

کلام پایانی

افزایش پایدار و مزمن کورتیزول در بدن برای سلامتی عوارض جدی به همراه دارد. در این میان، مصرف قرص کورتیزول در کنار اصلاح سبک زندگی می‌تواند نقش حمایتی موثری ایفا کند. این قرص ضمن بهبود عملکرد غدد فوق‌کلیوی، به تنظیم سطح کورتیزول در بدن و جلوگیری از عوارض ناشی از عدم تعادل آن کمک می‌کند.

چنانچه در مورد قرص تنظیم کورتیزول سوال یا ابهامی دارید، می‌توانید از خدمات مشاوره درمانکده استفاده کنید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که با بهترین متخصصان به صورت آنلاین مشورت کنید و در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: webmd | healthline