آمفتامین چیست؟ کاربرد قرص آمفتادین + عوارض و لیست داروها

آمفتامین‌ها به دسته‌ای از داروهای محرک گفته می‌شوند که سیستم عصبی را فعال‌تر می‌کنند. این ترکیب در برخی شرایط برای بهبود علائم طیف مشخصی از اختلالات روانی توسط پزشک تجویز می‌شود. احتمالا اسم آمفتامین را بیشتر به عنوان یک ماده مخدر صنعتی شنیده‌اید. واقعیت این است که آمفتامین چهره‌ای دوگانه دارد. اگر توسط پزشک تجویز شود، ایمن و موثر است؛ اما مصرف مشتقات آن خارج از نظارت پزشکی و صرفا برای تفریح می‌تواند بسیار اعتیادآور و خطرناک باشد. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با کاربرد و عوارض آمفتامین آشنا کنیم.

آمفتامین چیست؟

آمفتامین (Amphetamine) نوعی داروی محرک قوی برای سیستم عصبی مرکزی است. این ماده با افزایش ترشح و مهار بازجذب انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و نوراپی‌نفرین، باعث بیشتر شدن هوشیاری، تمرکز، توجه و کاهش خستگی می‌شود. آمفتامین به طور قانونی و در پزشکی کاربرد مختلفی دارد و ممکن است با دوز کنترل‌شده توسط دکتر روانپزشک برای اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) و نارکولپسی تجویز شود. با این حال، مصرف خودسرانه یا دوزهای بالا می‌تواند تعادل شیمیایی مغز را برهم بزند و پیامدهای جسمی و روانی همچون اعتیاد به همراه داشته باشد.

اطلاعات دارویی آمفتامین

در جدول زیر می‌توانید با اطلاعات دارویی Amphetamine بیشتر آشنا شوید:

اطلاعات دارویی	توضیحات
نام عمومی دارو	آمفتامین (Amphetamine)
نام تجاری دارو	این ماده با نام‌های تجاری متعددی از جمله Adderall، Dexedrine، Adzenysو Evekeo شناخته می‌شود.
نوع دارو	محرک سیستم عصبی مرکزی (CNS)
فرمول شیمیایی	C9H13N۱
ساختار دارو
اشکال دارویی	قرص، کپسول و فرم تزریقی
داروهای هم‌گروه	متیل‌فنیدات، دکستروآمفتامین و لیزدگزامفتامین

کاربرد داروی آمفتامین

اشکال مختلف این ماده، به‌ویژه قرص آمفتامین اگر با دوز کنترل‌شده و زیر نظر پزشک مصرف شوند، می‌توانند به بهبود برخی علائم اختلالات روانی و شرایط خاص کمک کنند.

مهم‌ترین کاربرد این دارو به طور قانون و در پزشکی شامل موارد زیر هستند:

۱- درمان اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD)

اختلال ADHD اغلب در کودکان بروز می‌کند؛ اما می‌تواند تا بزرگسالی هم ادامه داشته باشد. این اختلال معمولا با علائمی همچون بیش‌فعالی، تحریک‌پذیری، مشکلات توجه، بی‌ثباتی خلقی و رفتارهای تکانشی همراه می‌شود. پزشک ممکن است برای افزایش سطح دوپامین و نوراپی‌نفرین که نقش مهمی در کاهش این علائم دارند، داروی آمفتامین تجویز کند.

۲- درمان نارکولپسی (Narcolepsy)

نارکولپسی نوعی اختلال مزمن عصبی است که باعث خواب‌آلودگی شدید فرد در طول روز و حملات ناگهانی خواب می‌شود. افراد مبتلا به این اختلال ممکن است در موقعیت‌های عادی مانند صحبت کردن به طور غیر قابل کنترلی دچار حمله خواب شوند و به خواب بروند. داروی آمفتامین با افزایش انتقال‌دهنده‌های عصبی مرتبط با بیداری، کمک می‌کند تا حمله ناگهانی خواب کنترل شود و فرد عملکرد روزانه منظم‌تری داشته باشد. در گذشته، پزشکان بیشتر از این دارو و مشتقات آن برای درمان نارکولپسی استفاده می‌کردند. در حال حاضر، به دلیل ترکیبات اعتیادآور آمفتامین و تاثیر مواد مخدر بر اعصاب و روان، پزشک ممکن است دیگر داروهای افزایش‌دهنده هوشیاری را جایگزین کند.

۳- کاهش وزن در شرایط خاص

در گذشته، پزشکان از آمفتامین‌هایی به نام بنزدرین برای سرکوب اشتها و درمان چاقی استفاده می‌کردند. آن‌ها معتقد بودند این ماده با اثرگذاری بر مرکز کنترل اشتها در هیپوتالاموس، باعث می‌شود فرد کمتر احساس گرسنگی پیدا کند. در حال حاضر، عوارض جانبی این دارو و گزارش‌هایی از سوءتغذیه، روان‌پریشی و افسردگی در هنگام ترک باعث شدند پزشکان تجویز آمفتامین‌ها را برای کاهش وزن متوقف کنند. 

در برخی شرایط خاص ممکن است پزشکان مصرف داروی آمفتامین را به مدت ۶ ماه برای افرادی که به سایر درمان‌ها پاسخ نداده‌اند، تجویز کنند. در طول دوره مصرف این دارو، فرد باید رژیم غذایی خود را بهبود بخشد و حتما ورزش کند. هدف از مصرف آمفتامین در شرایط خاص، درمان چاقی و کاهش عوارض مرتبط با آن مانند دیابت و بیماری‌های قلبی عروقی است.

۴- درمان مکمل برای افسردگی مقاوم به درمان

تجویز آمفتامین‌ها برای افسردگی رایج نیست؛ اما در موارد نادر ممکن است پزشک از این دارو در کنار داروهای ضد افسردگی استاندارد برای درمان برخی از انواع افسردگی که به سایر درمان‌ها پاسخ نمی‌دهند، به‌ویژه در افرادی که خستگی و بی‌تفاوتی را تجربه می‌کنند، استفاده کند.

“Amphetamines make your body release extra dopamine and norepinephrine. These are neurotransmitters, which are like chemical messengers. The more of them you have circulating in your body, the more active the affected systems are. Amphetamines also make these neurotransmitters stick around in your body longer.”

آمفتامین‌ها  باعث می‌شوند بدن شما دوپامین و نوراپی نفرین اضافی آزاد کند. این‌ها انتقال‌دهنده‌های عصبی هستند که مانند پیام‌رسان‌های شیمیایی عمل می‌کنند. هرچه تعداد بیشتری از آن‌ها در بدن شما در گردش باشد، سیستم‌های آسیب‌دیده فعال‌تر هستند. آمفتامین‌ها همچنین باعث می‌شوند این انتقال‌دهنده‌های عصبی مدت طولانی‌تری در بدن شما باقی بمانند.
به نقل از سایت: clevelandclinic

نحوه مصرف داروی آمفتامین

داروهای حاوی این ماده باید حتما زیر نظر پزشک مصرف شوند؛ زیرا آمفتامین‌ها پتانسیل ایجاد وابستگی دارند. آمفتامین معمولا به صورت قرص یا کپسول تجویز می‌شود و پزشک دوز دارو را براساس بیماری مشخص می‌کند. قرص آمفتامین را باید با یک لیوان آب ببلعید؛ بنابراین از خرد کردن یا جویدن آن بپرهیزید. همچنین بسیار مهم است که دوز دارو را به طور خودسرانه افزایش ندهید.

زمان مصرف قرص آمفتامین

پزشک معمولا توصیه می‌کند این دارو را صبح‌ها مصرف کنید تا دچار بی‌خوابی شبانه نشوید.

نگران علائم ترک آمفتامین هستی؟ با متخصص مشورت کن

بدون نیاز به مراجعه حضوری، از پزشک نوبت بگیرید

دکتر روانپزشک روانپزشک آنلاین

لیست داروهای آمفتامین

اگر این سوال برایتان پیش آمده که آمفتامین در چه داروهایی وجود دارد، در ادامه لیستی از داروهای حاوی این ماده را آماده کرد‌هایم:

۱- داروهای حاوی آمفتامین و مشتقات آن

• دکستروآمفتامین (Vyvanse)
• قرص متامفتامین
• آدرال
• افدرین
• دکسیدرین (دکستروآمفتامین/آمفتامین)
• فندی مترازین
• دی‌اتیل‌پروپیون
• بنزفتامین
• فنترمین

۲- آمفتامین مواد مخدر

• مت‌آمفتامین (مواد شیشه، کریستال، مت)
• اسپید
• کاتینون
• افدرین
• اکستازی (MDMA)

آمفتامین طبیعی چیست؟

در برخی منابع از گیاه خات به عنوان آمفتامین گیاهی یاد می‌کنند. برگ‌های تازه این گیاه حاوی ترکیبات فعالی مانند کاتینون و کاتین هستند که از نظر ساختار شیمیایی و مکانیسم اثر، شباهت زیادی به خانواده آمفتامین‌ها دارند. این مواد با تحریک سیستم عصبی مرکزی و افزایش فعالیت انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین به افزایش هوشیاری، کاهش خستگی و ایجاد احساس سرخوشی کمک می‌کنند. 

گیاه خات در شرق آفریقا و شبه‌جزیره عربستان رشد می‌کند و مصرف آن ریشه در سنت و فرهنگ این مناطق دارد. به دلیل مهاجرت مردم این مناطق به اروپا و آمریکا، استفاده از گیاه خات به بیرون از مرزهای آفریقا و عربستان رسید. محققان معتقدند، ترکیبات این گیاه تفاوت چندانی با آمفتامین ندارد؛ به همین دلیل نوعی محرک روانی به‌شمار می‌آید و مصرف بلندمدت آن می‌تواند وابستگی روانی و اختلالات روانشناختی ایجاد کند.

امفتامین در قهوه

قهوه در ترکیبات خود، آمفتامین یا مشتقات آن را ندارد. ماده محرک اصلی قهوه کافئین است که مکانیسم اثر آن با آمفتامین تفاوت دارد. کافئین با مهار گیرنده‌های آدنوزین در مغز باعث کاهش خستگی و افزایش هوشیاری می‌شود؛ اما آمفتامین با افزایش دوپامین و نوراپی‌نفرین بر بهبود توجه، هوشیاری، کاهش خستگی و بالا رفتن سطح انرژی تاثیر می‌گذارد. 

لازم به ذکر است، مصرف همزمان کافئین و آمفتامین می‌تواند خطر عوارض جانبی همچون اضطراب، بی‌خوابی، افزایش فشار خون و بالا رفتن ضربان قلب را بیشتر کند. بنابراین اگر داروهای حاوی آمفتامین مانند آدرال مصرف می‌کنید، نوشیدن قهوه و سایر محصولات حاوی کافئین را محدود کنید.

عوارض قرص آمفتامین

آمفتامین نوعی محرک عصبی قوی است و با افزایش سطح انتقال‌دهنده‌های عصبی مانند دوپامین و نوراپی‌نفرین به درمان برخی اختلالات کمک می‌کند. این ماده اگر به اشکال مختلف توسط روانپزشک هم تجویز شود، ممکن است عوارض جانبی ایجاد کند؛ بنابراین از تغییر دوز دارو به طور خودسرانه بپرهیزید. به طور کلی، عوارض جانبی این ماده شامل موارد زیر هستند:

۱- عوارض جانبی جسمی

مهم‌ترین عوارض جانبی جسمی عبارت‌اند از:

• فشار خون پایین یا بالا
• پدیده رینود (در آن جریان خون به اندام‌ها کاهش می‌یابد.)
• اختلال نعوظ
• افزایش ضربان قلب
• درد شکمی
• از دست دادن اشتها، حالت تهوع و کاهش وزن
• آکنه، بثورات پوستی و کهیر
• تاری دید
• خشکی دهان
• دندان قروچه
• خون دماغ
• تعریق شدید
• احتقان بینی
• افزایش احتمال تشنج برای افراد مستعد
• تیک
• تنفس‌های سریع‌تر و عمیق‌تر، به‌ویژه در افراد مبتلا به بیماری‌های ریوی
• مشکل در ادرار کردن

۲- عوارض جانبی روانی

مهم‌ترین عوارض جانبی روانی عبارت‌اند از:

• افزایش هوشیاری و تمرکز
• دلهره، اضطراب، تحریک‌پذیری و بی‌قراری
• نوسانات خلقی
• بی‌خوابی
• تغییر در میل جنسی
• خودبزرگ‌بینی یا احساس اغراق‌آمیز اهمیت به خود
• رفتارهای وسواسی
• روان‌پریشی (در موارد نادر)

مصرف خارج از چارچوب درمانی و بدون نظارت پزشکی آمفتامین مانند فنتانیل می‌تواند ریسک بروز عوارض جانبی را افزایش دهد و تهدیدکننده سلامت فرد باشد.

آزمایش ادرار آمفتامین برای چیست؟

آزمایش ادرار آمفتامین یک تست غربالگری مواد محرک سیستم عصبی مرکزی است که برای شناسایی مصرف آمفتامین و مشتقات آن در بدن انجام می‌شود. این آزمایش با بررسی متابولیت‌های آمفتامین در ادرار، مشخص می‌کند که آیا فرد در طی یک تا ۳ روز گذشته آمفتامین‌های غیر قانونی شامل موادی مانند مت‌امفتامین و MDMA مصرف کرده است یا خیر. 

معمولا از آزمایش ادرار آمفتامین برای ارزیابی پزشکی، روانپزشکی و افرادی که با علائم اوردوز Amphetamine به بیمارستان مراجعه کرده‌اند، استفاده می‌کنند. همه آمفتامین‌ها از طریق آزمایش ادرار قابل شناسایی نیستند و برخی داروهای ممکن است روی نتیجه آزمایش تاثیر بگذارند. همچنین احتمال تقلب در آزمایش ادرار آمفتامین بالاست؛ به همین دلیل معمولا گرفتن نمونه در حضور ناظر انجام می‌شود.

موارد احتیاط و منع مصرف داروی آمفتامین

اگر شرایط یا بیماری‌های زیر را دارید، قبل از مصرف داروهای حاوی این ماده حتما به پزشک اطلاع دهید:

• حساسیت به ترکیبات دارو
• بیماری قلبی
• مشکلات سلامت روانی مانند روان‌پریشی و افسردگی
• اختلالات روانی مانند اختلال دوقطبی
• مشکلات تیروئیدی
• بیماری گلوکوم
• سابقه سوءمصرف الکل و اعتیاد به مواد مخدر دیگر
• اختلالات عروق مغزی
• بیماری کلیوی
• صرع و تشنج

مصرف آمفتامین در بارداری و شیردهی

مصرف داروهای حاوی این ماده به طور جدی در دوران بارداری توصیه نمی‌شوند؛ زیرا آمفتامین می‌تواند از جفت عبور کند و بر جنین تاثیر بگذارد. مطالعات نشان داده‌اند که مصرف این ماده در بارداری می‌تواند موجب افزایش خطر زایمان زودرس، وزن کم نوزاد هنگام تولد، مرده‌زایی، عقب‌ماندگی رشد و تولد نوزاد با اعتیاد شود. بنابراین اگر حامله هستید یا قصد بارداری دارید و پزشک برایتان داروی آمفتامین تجویز کرد، حتما در این مورد به او اطلاع دهید.

مصرف داروی آمفتامین در دوران شیردهی هم توصیه نمی‌شود؛ زیرا این ماده می‌تواند از طریق شیر مادر وارد جریان خون نوزاد شود و نوزاد را در معرض اثرات محرک قرار دهد. در چنین شرایطی، معمولا نوزاد علائمی همچون بی‌قراری شدید، تحریک‌پذیری و مشکلات عصبی را تجربه می‌کند.

آمفتامین با چه داروهایی تداخل دارد؟

آمفتامین ممکن است با تعداد زیادی از داروها تداخل داشته باشد و اثر آن‌ها را کاهش دهد یا موجب افزایش عوارض جانبی شود. این داروها شامل موارد زیر هستند:

• داروهای آرام بخش مانند سیتالوپرام، دیازپام، اگزازپام، کاپتوپریل، آتنولول، آملودیپین و آسبوتولول
• داروهای ضد آلرژی مانند استازولامید، اکریواستین، آلفنتانیل، آلفازوسین و آلماسیلات
• برخی داروهای بیماری‌ قلبی و زمینه‌ای مانند آلو گلوتامول، آلپرنولول، هیدروکسید آلومینیوم، آمیودارون و آموکساپین
• آنتی‌اسیدها
• داروهای ضد افسردگی مانند فلوکستین، سرترالین و آمی تریپتیلین
• داروهای مخدر صنعتی مانند متادون و ترامادول
• مهارکننده‌های MAO مانند ایزوکربوکسازید، لینزولید و متیلن بلو
• داروهای مسکن مانند ایبوپروفن و استامینوفن
• داروهای حاوی بتا بلاکرها مانند آستمیزول، بیزوپرولول، برومو دیفن هیدرامین، بروم فنیرامین مالئات و ریتالین
• انسولین و سایر داروهای کنترل قند خون
• داروهای افزایش‌دهنده سطح سروتونین
• مهارکننده‌های پمپ پروتون

اولین قدم برای ترک آمفتامین رو همین امروز بردار!

تنها با چند کلیک ساده از متخصص نوبت بگیر و مشورت بخواه

دکتر ترک اعتیاد

علائم و نشانه‌های اعتیاد به آمفتامین

مواد مخدر حاوی آمفتامین یا مصرف بی‌رویه داروهای ساخته‌شده از این ماده می‌توانند ظرف ۳۰ دقیقه بر سیستم عصبی مرکزی تاثیر بگذارند و موجب بروز عوارض مواد مخدر همچون علائم زیر شوند:

• افزایش انرژی
• سرخوشی
• بی‌خوابی
• افزایش فشار خون

علائم جدی‌تر احتمالی عبارت‌اند از:

• توهم
• پارانویا
• روان‌پریشی
• احساس خشم نسبت به دیگران
• آشفتگی
• ضربان قلب نامنظم

برخی افراد تصور می‌کنند، مصرف آمفتامین کم‌خطرتر از موادی ماند حشیش است؛ در حالی که عوارض روانی و وابستگی این ماده می‌تواند شدیدتر باشد. فردی که دچار مسمومیت با آمفتامین می‌شود، ممکن است موارد زیر را تجربه کند:

• تشنج
• مشکل در تنفس
• درد قفسه سینه
• حالت تهوع یا استفراغ
• درد شکم
• سردرد

درمان مسمومیت با آمفتامین

فردی که دچار مسمومیت یا اوردوز با آمفتامین شده است را باید سریعا به اورژانس بیمارستان برسانید. پزشک در مراحل اولیه یه پایش دقیق علائم حیاتی، سطح هوشیاری و عملکرد قلب می‌پردازد و در صورت نیاز، درمان جایگزین مایعات از دست رفته بدن و داروی ضد تشنج تجویز می‌کند. در ادامه ممکن است برای کاهش اضطراب و بی‌قراری، داروی آرام‌بخش تزریق شود. همچنین معمولا پزشک برای کاهش فشار خون و ضربان قلب، داروی مناسب تجویز می‌کند تا از بروز ناراحتی قلبی جلوگیری شود. پس از پایدار شدن وضعیت جسمی، ارزیابی روانپزشکی اهمیت زیادی دارد تا خطر وابستگی یا اختلالات احتمالی شناسایی و درمان شوند.

روش ترک اعتیاد به آمفتامین

ترک اعتیاد به آمفتامین نیازمند یک رویکرد چندوجهی پزشکی و روانپزشکی است؛ زیرا این ماده مانند مواد شیشه وابستگی روانی زیادی ایجاد می‌کند و نمی‌توان آن را صرفا با قطع مصرف به راحتی ترک کرد. مراحل ترک اعتیاد به این ماده شامل موارد زیر هستند:

۱- سم‌زدایی: این مرحله در کلینیک و توسط پزشک متخصص انجام می‌شود تا علائم ترک مانند خستگی شدید، افسردگی، اضطراب، بی‌خوابی و ولع مصرف مجدد کنترل شوند. پزشک ممکن است برای کاهش علائم ترک، داروی ضد افسردگی یا داروی تنظیم‌کننده خواب تجویز کند.

۲- روان‌درمانی: روان‌درمانی یک رویکرد درمانی مهم در ترک مواد محرک همچون کوکائین و آمفتامین دارد.. روش‌هایی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT)، درمان انگیزشی و مشاوره فردی یا گروهی کمک می‌کنند تا فرد الگوهای فکری و رفتاری مخرب مرتبط با مصرف را شناسایی و اصلاح کند.

۳- پیشگیری از بازگشت: پایبندی به روان‌درمانی زیر نظر روانپزشک آنلاین یا از طریق جلسات حضوری، دریافت حمایت عاطفی از خانواده و ایجاد سبک زندگی سالم می‌توانند از بازگشت به اعتیاد پیشگیری کنند.

راهنمای مراجعه به پزشک

آمفتامین (Amphetamine) یک ماده محرک سیستم عصبی مرکزی است که چهره دوگانه دارد. داروهای حاوی این ماده اگر در چارچوب درمانی و تحت نظارت پزشک مصرف شوند، می‌توانند نقش موثری در کنترل اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی (ADHD) و درمان نارکولپسی داشته باشند. اما خارج از چارچوب درمانی، به ماده‌ای بسیار پرخطر و اعتیادآور تبدیل می‌شوند.

ما در این مقاله از مجله درمانکده شما را با کاربرد، عوارض، لیست داروها و مواد مخدر مشتق‌شده از آمفتامین آشنا کردیم. اگر در این مورد سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص همچون دکتر روانپزشک باتجربه مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری را برای شما فراهم کرده است.

سوالات متداول

منابع: clevelandclinic | medicalnewstoday | sciencedirect | medlineplus