چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود؟ ۱۹ بیماری مهم

خشکی دهان (زروستومیا) که به معنی کاهش یا فقدان تولید بزاق است، اغلب در افراد مسن رخ می‌دهد؛ اما گاهی‌اوقات ممکن است نتیجه ابتلا به بعضی بیماری‌های خاص باشد. از آنجایی که این عارضه می‌تواند خطر ابتلا به مشکلات مختلف از جمله عفونت دهان و بیماری لثه را افزایش دهد، شناخت بیماری‌های مرتبط با آن و درمان به موقع آن‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر می‌خواهید بدانید دقیقا چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، تا انتهای این مقاله از مجله سلامت درمانکده با ما همراه باشید.

 چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود؟

هر فردی ممکن است گاهی‌اوقات خشکی دهان را تجربه کند. اما اگر این عارضه برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، می‌تواند به بوی بد دهان، ترک‌خوردگی لب‌ها، دانه‌ های قرمز دور دهان یا زخم دهان، بیماری دندان و لثه یا مشکل در بلع و جویدن غذا منجر شود. بیماری‌های مختلفی ممکن است در خشکی بیش‌ازحد دهان نقش داشته باشند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. کم‌آبی بدن

کم‌آبی زمانی رخ می‌دهد که مقدار مایعات ازدست‌رفته بیش از میزان دریافتی باشد. این اتفاق معمولا در اثر تعریق زیاد، اسهال یا استفراغ مکرر رخ می‌دهد. در چنین شرایطی، بدن برای حفظ مایعات حیاتی، تولید بزاق را کاهش می‌دهد که نتیجه‌ آن خشکی و چسبندگی دهان است.

۲. برفک دهان

 اگر این سوال برایتان مطرح شده که چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، باید بگوییم برفک دهان می‌تواند یکی از دلایل بروز این مشکل باشد. برفک که یک نوع عفونت قارچی است، به التهاب بافت‌های دهان منجر می‌شود و عملکرد طبیعی غدد بزاقی را مختل می‌کند. عامل اصلی این بیماری، قارچی به نام کاندیدا آلبیکانس است که در شرایط خاص بیش‌ازحد رشد می‌کند.

۳. دیابت

خشکی دهان از علائم شایع دیابت به‌ویژه دیابت کنترل‌نشده است. در این حالت، بدن برای حفظ تعادل قند خون، میزان دفع مایعات را از طریق کلیه‌ها افزایش می‌دهد که این فرآیند موجب کم‌آبی بدن می‌شود. کم‌آبی نیز به‌نوبه‌خود ترشح بزاق را کاهش می‌دهد و باعث می‌شود فرد در دهان خود احساس خشکی، سوزش یا چسبندگی داشته باشد.

ترکیب قند خون بالا با خشکی دهان می‌تواند خطر بروز مشکلات جدی مانند التهاب لثه، برفک دهان و پوسیدگی دندان‌ را در افراد دیابتی به ‌طور قابل‌توجهی افزایش دهد. به همین دلیل، توصیه می‌شود این بیماران برای برای کنترل قند خونشان به طور منظم به متخصص داخلی یا دکتر غدد مراجعه کنند.

Dry mouth is a common symptom of high blood sugar in people with diabetes. Sometimes dry mouth is the first noticeable symptom of diabetes.

خشکی دهان یکی از علائم شایع قند خون بالا در افراد دیابتی است. این عارضه گاهی‌اوقات اولین علامت دیابت است.

my.clevelandclinic

۴. عفونت‌های تنفسی

در پاسخ به پرسش چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، می‌توان از عفونت‌های تنفسی مثل سرماخوردگی به عنوان یکی از دلایل شایع نام برد. هنگام سرماخوردگی به‌ویژه زمانی که بینی دچار گرفتگی است و فرد ناچار به تنفس از راه دهان می‌شود، سرعت تبخیر بزاق افزایش و رطوبت بافت‌های داخلی دهان کاهش می‌یابد. در این شرایط، مصرف داروهای مسکن یا تب‌بر نیز ممکن است ترشح بزاق را کاهش دهد و مشکل خشکی دهان را تشدید کند. کرونا هم از سایر بیماری‌هایی است که در موارد نادر می‌تواند به دلیل تب، کم‌آبی بدن یا عوارض دارویی در خشکی دهان نقش داشته باشد.

۵. بیماری آلزایمر

اگرچه خشکی دهان جزء علائم اصلی آلزایمر محسوب نمی‌شود، اما افراد مبتلا به آن به دلایل مختلف مستعد ابتلا به این عارضه هستند. یکی از مهم‌ترین عوامل، مصرف دارو است. بسیاری از داروهایی که برای مدیریت علائم آلزایمر یا مشکلات همراه آن نظیر افسردگی، اضطراب و اختلالات خواب تجویز می‌شوند، ترشح بزاق را کاهش می‌دهند.

از سوی دیگر، بیماران مبتلا به آلزایمر به دلیل اختلال عملکرد شناختی ممکن است فراموش کنند آب بنوشند یا حتی احساس تشنگی را به درستی درک نکنند. این کمبود دریافت مایعات به‌نوبه‌خود به کاهش تولید بزاق و بروز خشکی دهان منجر می‌شود.

۶. سکته مغزی

در پاسخ به پرسش چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، بسیاری از منابع علمی به سکته مغزی اشاره کرده‌اند. سکته مغزی به دلیل اختلال در عملکرد اعصاب کنترل‌کننده غدد بزاقی باعث می‌شود ترشح بزاق با مشکل مواجه شود. این اختلال عصبی میزان بزاق تولیدی را به طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد و حس خشکی مداوم در دهان ایجاد می‌کند.

نمی‌دونی چرا دهانت مدام خشک میشه؟

برای فهمیدن علت مشکل، همین حالا از متخصص نوبت بگیر.

فوق تخصص داخلی دکتر داخلی آنلاین

۷. آسیب اعصاب

آسیب‌دیدگی اعصاب ناحیه سر و گردن به دلیل تروما یا جراحی از مهم‌ترین دلایل خشکی دهان است. صدمات وارده به این اعصاب که وظیفه کنترل و تحریک غدد بزاقی را بر عهده دارند، به اختلال عملکرد این غدد منجر می‌شود. در نتیجه، توانایی آن‌ها برای دریافت و ارسال پیام‌های عصبی و ترشح بزاق به شدت تحت تاثیر قرار می‌گیرد.

۸. سرطان و درمان آن

داروهای مورد استفاده در شیمی‌درمانی می‌توانند میزان ترشح بزاق را تغییر دهند یا باعث غلیظ شدن آن شوند. علاوه بر این، پرتودرمانی سر و گردن نیز ممکن است به غدد بزاقی آسیب بزند و تولید بزاق را به طرز چشمگیری کاهش دهد.

۹. بیماری‌های خود ایمنی

در پاسخ به این سوال که علت خشکی دهان چیست، می‌توان به بیماری‌های خود ایمنی نیز اشاره کرد. در این بیماری‌ها، سیستم ایمنی به جای مقابله با عوامل بیماری‌زا مانند باکتری‌ها و ویروس‌ها، به سلول‌های سالم بدن از جمله سلول‌های غدد بزاقی حمله می‌کند و باعث کاهش عملکرد آن‌ها می‌شود. سندرم شوگرن یکی از این بیماری‌ها است که غدد بزاقی را ملتهب می‌کند. روماتیسم مفصلی، لوپوس و ایدز هم از سایر بیماری‌هایی محسوب می‌شوند که می‌توانند باعث خشکی دهان شوند.

۱۰. کمبود ویتامین

تحقیقات نشان داده‌اند که کمبود بعضی مواد مغذی از جمله ویتامین A، ویتامین D و ویتامین‌های گروه B با خشکی دهان مرتبط است. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد این موضوع، پیشنهاد می‌کنیم مقاله کمبود کدام ویتامین باعث خشکی دهان می‌شود را در درمانکده بخوانید.

۱۱. اختلالات غده تیروئید

کاهش هورمون‌های تیروئید می‌تواند روی بخش‌های مختلف بدن از جمله غدد بزاقی تاثیر بگذارد و عملکرد آن‌ها را مختل کند. البته بعضی از داروهای مورد استفاده در درمان اختلالات تیروئید نیز ممکن است به ‌عنوان عارضه جانبی در خشکی دهان نقش داشته باشند.

۱۲. فیبروز سیستیک

فیبروز سیستیک از جمله مواردی است که می‌توان در پاسخ به پرسش چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود به آن اشاره کرد. این بیماری یک مشکل ژنتیکی است که عملکرد دستگاه‌ گوارش و سیستم تنفس را مختل می‌کند و می‌تواند تاثیر نامطلوبی بر غدد بزاقی بگذارد.

فیبروز سیستیک باعث تولید مخاط چسبناک و غلیظ در بینی، گلو و ریه‌ها می‌شود که تجمع آن مسیرهای تنفسی را مسدود کرده و بیمار را وادار به تنفس دهانی می‌کند؛ وضعیتی که می‌تواند زمینه‌ساز خشکی دهان شود. علاوه بر این، بعضی داروهای مورد استفاده در درمان این بیماری ممکن است ترشح بزاق را کاهش دهند و خشکی دهان را تشدید کنند.

۱۳. بیماری کلیوی

نارسایی مزمن کلیه ممکن است روی حفره دهان تاثیر بگذارد و ترشح بزاق را به طور قابل‌توجهی کاهش دهد. از سایر مشکلات افراد مبتلا به این بیماری می‌توان به بوی بد دهان و ایجاد طعم ناخوشایند در دهان اشاره کرد.

۱۴. مشکلات کبدی

اختلال عملکرد کبد بر تعادل هورمون‌ها و عملکرد سیستم ایمنی بدن تاثیر می‎‌گذارد و در نتیجه، میزان تولید بزاق را تغییر می‌دهد. علاوه بر این، داروهای تجویزی برای درمان مشکلات کبدی ممکن است به عنوان عارضه جانبی خشکی دهان را تشدید کنند. در صورتی که بیماری کبدی علت خشکی لب و دهان باشد، بیمار علائم دیگری مانند بی‌اشتهایی، کاهش وزن، درد در ناحیه شکم و خستگی مفرط را نیز تجربه خواهد کرد.

۱۵. اختلال عملکرد کیسه صفرا

عملکرد نامناسب کیسه صفرا ممکن است به طور غیر مستقیم بر میزان رطوبت دهان تاثیر بگذارد. اختلال در ترشح صفرا، فرآیند گوارش غذا را با مشکل مواجه می‌کند که این وضعیت می‌تواند به ایجاد طعم تلخ در دهان و در بعضی موارد، احساس خشکی دهان منجر شود.

۱۶. بیماری‌های گوارشی

رطوبت دهان ممکن است تحت تاثیر بعضی اختلالات گوارشی دچار تغییر شود. بر اساس تحقیقات، بیماری‌هایی مانند عفونت معده، رفلاکس (بازگشت اسید معده به مری) و سوء‌هاضمه همگی می‌توانند به خشکی قابل‌توجه دهان منجر شوند. همچنین داروهایی که برای مقابله با عفونت‌ معده تجویز می‌شوند، گاهی‌اوقات دهان را به طور موقت خشک می‌کنند.

۱۷. استرس و اضطراب

اگر می‌خواهید بدانید چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، باید بگوییم استرس و اضطراب هر دو می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند. چون باعث می‌شوند بدن مقدار زیادی هورمون کورتیزول ترشح کند و در نتیجه، عملکرد غدد بزاقی را تحت تاثیر قرار ‌دهد. علاوه بر این، افراد مبتلا به اضطراب مزمن ممکن است ناخودآگاه دهان خود را باز نگه دارند یا از طریق دهان نفس بکشند که این عوامل نیز به تشدید خشکی دهان دامن می‌زنند.

۱۸. استفاده از الکل، سیگار و مواد مخدر

مصرف مت‌آمفتامین می‌تواند باعث خشکی شدید دهان شود و به مرور زمان به مینای دندان‌ها آسیب جدی وارد کند. همچنین استفاده از موادی مانند ماری‌جوانا، الکل و سیگار نیز به دلیل کاهش ترشح بزاق، محیط دهان را خشک می‌کند و زمینه مساعدی برای بروز مشکلاتی مانند بوی بد دهان، پوسیدگی دندان‌ و التهاب لثه فراهم می‌سازد.

۱۹. عوارض جانبی داروها

هر دارویی در کنار فواید بی‌شماری که دارد، عوارضی هم ممکن است ایجاد کند. برای مثال، داروهای تجویزشده برای بیماری پارکینسون، سرطان، تشنج، فشار خون بالا، افسردگی و اضطراب می‌توانند به خشکی دهان منجر شوند. مسکن‌ها و آنتی‌هیستامین‌های بدون نسخه نیز ممکن است در بروز این عارضه نقش داشته باشند. اگر پس از مصرف یک داروی خاص با مشکل خشکی دهان روبه‌رو شدید، موضوع را به پزشک معالج خود اطلاع دهید.

کدام بیماری‌ها باعث خشکی دهان در شب می‌شوند؟

تا این بخش از مقاله به این سوال که چه بیماری هایی باعث خشکی دهان میشود، پاسخ دادیم. اکنون می‌خواهیم در مورد دلایل بروز این مشکل در طول شب صحبت کنیم. چرا که شواهد نشان می‌دهد بیشتر افراد در زمان خواب دچار خشکی دهان می‌شوند. بروز این عارضه در شب دلایل مختلفی دارد که در جدول زیر به آن‌ها اشاره شده است:

علت خشکی دهان در شب	توضیحات
خروپف	خروپف با دهان باز با کاهش رطوبت بافت‌های داخلی دهان مرتبط است.
آپنه انسدادی خواب	آپنه انسدادی باعث می‌شود تنفس هنگام خواب به طور موقت متوقف شود. این وضعیت، ورود اکسیژن به ریه‌ها را دشوار می‌سازد و فرد را ناگزیر به تنفس دهانی می‌کند.
رفلاکس اسید	اضافه وزن و مصرف غذاهای حجیم در وعده شام موجب برگشت اسید معده به مری می‌شود.

چه موقع برای درمان خشکی دهان به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر خشکی دهان برای مدت طولانی ادامه یابد یا به مرور زمان بدتر شود، می‌تواند نشانه یک بیماری زمینه‌ای باشد. بنابراین در صورت تجربه یکی از موارد زیر، ضروری است در اسرع وقت از دکتر آنلاین داخلی وقت مشاوره بگیرید:

• خشکی دهانی که با گذشت زمان از بین نمی‌رود و در بلع غذا مشکل ایجاد می‌کند
• احساس سوزش در دهان
• ایجاد لکه‌های سفید در دهان که می‌تواند نشانه عفونت باشد
• تشنگی شدید و تکرر ادرار که ممکن است علامت دیابت باشد
• خشکی چشم‌ها که ممکن است به دلیل بیماری خود ایمنی رخ دهد

کلام پایانی

خشکی دهان مشکل شایعی است که معمولا با راه‌کارهای خانگی بهبود می‌یابد. اما به ندرت ممکن است نشانه یک مشکل جدی مانند دیابت، بیماری خود ایمنی یا عفونت دهان باشد. اگر این عارضه برای مدت طولانی ادامه داشت یا به درمان‌های خانگی پاسخ نداد، فورا به دکتر داخلی مراجعه کنید. برای این کار می‌توانید از پزشکان سایت درمانکده وقت بگیرید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که با بهترین متخصصان آشنا شوید و با آن‌ها به صورت حضوری یا آنلاین مشورت کنید.

سوالات متداول

منابع: my.clevelandclinic | mayoclinic | nhs