آلفنتانیل [کاربرد، روش و دوز مصرف، عوارض + تداخلات]

هرچند جراحی برای درمان بیماری‌ها و بهبود سلامتی ضروری است، اما می‌تواند تجربه‌ای دردناک و پراسترس باشد. به همین دلیل، پزشکان با بهره‌گیری از بیهوشی تلاش می‌کنند این فرآیند را بدون ایجاد درد و ناراحتی انجام دهند. امروزه داروهای متنوعی برای دستیابی به این هدف وجود دارد که یکی از آن‌ها داروی آلفنتانیل است.

آلفنتانیل در القای بیهوشی و کنترل درد موثر است. اما باید تحت نظارت دقیق متخصص بیهوشی تجویز و مصرف شود تا خطر بروز عوارض جانبی جدی به حداقل برسد. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده قصد داریم شما را با داروی آلفنتانیل و و تاثیرات مثبت و منفی آن آشنا کنیم. با ما همراه باشید تا اطلاعات کاملی در این زمینه کسب کنید.

اطلاعات شناسنامه‌ای داروی آلفنتانیل

عناوین مرتبط با شناسنامه دارو	توضیحات
چکیده راهگشای دارو	داروی آلفنتانیل برای القا و حفظ بیهوشی و همچنین به عنوان ضد درد استفاده می‌شود.
نام دارو	این دارو با نام آلفنتانیل (Alfentanil) شناخته می‌شود.
بک‌گراند دارو	این دارو در دسته آگونیست‌های اپیوئیدی قرار می‌گیرد.
نوع دارو	این دارو از نوع مولکول کوچک (Small molecule) است.
گروه دارو	آلفنتانیل یک داروی تایید شده است.
ساختار دارو
فرمول شیمیایی	C21H32N6O3
داروهای هم گروه	اتیل مرفین، کدئین و دی هیدرو کدئین فسفات
فرم‌های موجود دارو	آمپول

آلفنتانیل چیست و چه کاربردهایی دارد؟

آمپول آلفنتانیل، یک داروی اپیوئیدی یا مخدر بسیار قوی است که اغلب در بیمارستان و تحت نظارت دقیق پزشکی، برای ایجاد و حفظ بیهوشی در طول عمل‌های جراحی به‌کار می‌رود. علاوه بر این، ممکن است پس از پایان جراحی نیز برای کنترل و تسکین درد تجویز شود.

Alfentanil is an opioid agonist used to induce and maintain anesthesia, as well as an analgesic.

آلفنتانیل یک آگونیست اپیوئیدی است که برای القا و حفظ بیهوشی و همچنین به عنوان ضد درد استفاده می‌شود.

drugbank

نحوه مصرف آلفنتانیل 

این دارو صرفا باید توسط دکتر بیهوشی یا تحت نظارت مستقیم ایشان تجویز و مصرف شود. آلفنتانیل از طریق یک کاتتر داخل وریدی (IV) که در یکی از رگ‌های بیمار قرار می‌گیرد، به بدن تزریق می‌شود. تعیین دوز مصرفی این دارو به فاکتورهای متعددی از جمله سن و وزن بیمار، وجود بیماری‌های زمینه‌ای، مصرف هم‌زمان سایر داروها و نوع جراحی بستگی دارد. همواره تلاش بر این است که از کمترین دوز موثر دارو برای دستیابی به نتیجه مطلوب استفاده شود.

عوارض جانبی آلفنتانیل

این دارو در کنار فواید درمانی خود ممکن است به بروز عوارض ناخواسته منجر شود. اگر در اثر تزریق آن با یکی از علائم زیر مواجه شدید، فورا پزشک معالج خود را مطلع کنید:

• تاری دید
• احساس درد یا ناراحتی در قفسه سینه
• گیجی
• مشکل در تنفس
• سرگیجه، غش یا سبکی سر (به‌خصوص هنگام تغییر وضعیت ناگهانی از حالت خوابیده یا نشسته)
• نبض یا ضربان قلب سریع، آهسته یا نامنظم
• سردرد
• تنفس نامنظم، سریع یا آهسته
• عصبی بودن
• رنگ‌پریدگی یا کبودی لب‌ها، ناخن‌ها و پوست
• تعریق
• خستگی یا ضعف غیر عادی
• سرفه
• تنفس پرسروصدا
• سفتی عضلات گردن، بازوها و پاها
• بی‌قراری
• تیرگی پوست
• اسهال
• مشکل در بلع
• تب
• سوزش سر دل
• کهیر، خارش یا بثورات پوستی
• کاهش اشتها
• حالت تهوع یا استفراغ
• احساس درد یا سوزش در گلو
• ناهماهنگی در حرکت اندام‌ها
• تورم صورت، لب‌ها، زبان، پلک‌ها‌ یا نواحی اطراف چشم‌ها
• لرز
• ایجاد زخم، آفت یا لکه‌های سفید روی لب‌ها و زبان یا داخل دهان
• لرزش یا رعشه

توجه داشته باشید که ممکن است در این مقاله به تمام عوارض و اختلالات دارویی آلفنتانیل اشاره نشده باشد. بنابراین در صورت مشاهده هرگونه مشکل غیر عادی، ضروری است در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید یا با دکتر آنلاین بیهوشی مشورت کنید.

برای کنترل عوارض آلفنتانیل به کمک نیاز داری؟

همین حالا با متخصص مشورت کن

متخصص بیهوشی مشاوره آنلاین متخصص بیهوشی

۱. اختلال عملکرد مری

در صورتی که بعد از تجویز دارو دچار درد قفسه سینه، مشکل در بلع یا استفراغ شدید، بلافاصله با پزشک خود تماس بگیرید. چون این علائم ممکن است نشانه اختلال عملکرد مری باشند که گاهی‌اوقات به دلیل مصرف داروهای اپیوئیدی رخ می‌دهد.

۲. آنافیلاکسی

این دارو ممکن است به واکنش‌های آلرژیک از جمله آنافیلاکسی منجر شود؛ عارضه‌ای که تهدیدکننده زندگی است و به درمان اورژانسی نیاز دارد. چنانچه بعد از مصرف Alfentanil با مشکل بثورات پوستی، خارش، گرفتگی صدا، تنگی تنفس، مشکل در بلع یا تورم دست‌ها، صورت و دهان مواجه شدید، فورا به پزشک مراجعه کنید.

۳. سندرم سروتونین

اگر مشکلاتی نظیر اضطراب، بی‌قراری، ضربان قلب سریع، تب، تعریق، اسپاسم عضلانی، حالت تهوع، استفراغ، اسهال یا توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که وجود ندارند) را تجربه کردید، موضوع را بلافاصله به پزشک اطلاع دهید. این‌ علائم ممکن است نشانه یک مشکل جدی به نام سندرم سروتونین باشند. این سندرم یک واکنش دارویی است که به دلیل افزایش سطح سروتونین در بدن رخ می‌دهد.

۴. افزایش درد

در صورتی که بعد از تزریق دارو با مشکل افزایش حساسیت به درد یا بدتر شدن درد مواجه شدید، در اسرع وقت با پزشک خود تماس بگیرید. این‌ علائم ممکن است نشانه هایپرآلژزی ناشی از اپیوئید یا آلودینیا باشند. هایپرآلژزی به معنی افزایش حساسیت به درد است و آلودینیا به احساس درد در پاسخ به محرک‌های غیر دردناک اشاره دارد.

۵. اوردوز (مصرف بیش‌ازحد)

از علائم مصرف بیش‌ازحد Alfentanil می‌توان به سرگیجه یا ضعف شدید، کندی ضربان قلب یا تنفس، تشنج، مشکلات تنفسی جدی و احساس سردی و رطوبت در پوست اشاره کرد. در صورت مشاهده این علائم، بلافاصله به دنبال کمک‌ اورژانسی باشید. پزشک ممکن است برای خنثی کردن اثرات اوردوز، داروهایی مانند نالوکسان یا نالمفین را تجویز کند.

نکات مهم و موارد احتیاط

برای به حداقل رساندن عوارض جانبی آلفنتانیل، رعایت نکات زیر ضروری است:

• استفاده از آلفنتانیل در افرادی که در گذشته به این دارو یا سایر آگونیست‌های اپیوئیدی واکنش منفی نشان داده‌اند، ممنوع است. حتما پزشک خود را از سابقه هرگونه حساسیت دارویی مطلع کنید.
• مصرف هم‌زمان آلفنتانیل با بعضی داروها می‌تواند به عوارض جدی منجر شود. ضروری است فهرست تمام داروها، مکمل‌های غذایی و محصولات گیاهی مصرفی خود را در اختیار پزشک قرار دهید.
• این دارو ممکن است در بروز مشکلات تنفسی مرتبط با خواب نقش داشته باشد. اگر از آپنه خواب (وقفه‌های تنفسی کوتاه در طول خواب) رنج می‌برید، موضوع را با پزشک در میان بگذارید. در این شرایط ممکن است لازم باشد پزشک دوز دارو را کاهش دهد.
• تا ۲۴ ساعت پس از مصرف Alfentanil، از نوشیدن الکل بپرهیزید. همچنین بدون مشورت با پزشک از هیچ داروی دیگری استفاده نکنید.
• این دارو ممکن است باعث سرگیجه یا خواب‌آلودگی شود و تمرکز را مختل کند. حداقل تا ۲۴ ساعت پس از مصرف آن از رانندگی، کار با ابزارآلات خطرناک و فعالیت‌هایی که نیاز به هوشیاری کامل دارند، بپرهیزید. همچنین هنگام برخاستن از حالت نشسته یا خوابیده احتیاط کنید و در صورت احساس سرگیجه، بنشینید یا دراز بکشید.

ابتلا به سایر مشکلات پزشکی می‌تواند بر اثربخشی آلفنتانیل یا نحوه دفع آن از بدن تاثیر بگذارد و خطر بروز عوارض جانبی را افزایش دهد. اگر به بیماری‌های دیگری به‌ویژه موارد زیر مبتلا هستید، موضوع را به پزشک اطلاع دهید:

• سوء‌مصرف الکل یا سابقه آن
• تومور مغزی
• مشکلات تنفسی یا ریوی مانند آپنه، بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD)، کورپولمونال (بيماري قلبی ناشي از مشكل ريه) و دپرسیون تنفسی
• وابستگی به مواد مخدر یا سابقه آن
• سابقه ضربه به سر
• مشکلات کیسه صفرا
• بیماری قلبی
• افت فشار خون
• پانکراتیت (التهاب لوزالمعده)
• سابقه تشنج
• ضربان قلب آهسته
• بیماری کلیوی یا کبدی

تداخلات دارویی آلفنتانیل

قبل از تجویز آلفنتانیل بسیار مهم است که پزشک را از سایر داروها و مکمل‌های مصرفی خود مطلع کنید. چرا که هرگونه تداخل دارویی ممکن است به بروز عارضه منجر شود یا بیماری شما را بدتر کند.

شواهد نشان می‌دهد که مصرف الکل یا داروهایی که بر سیستم عصبی مرکزی (CNS) تاثیر می‌گذارند، می‌تواند باعث بدتر شدن عوارض جانبی Alfentanil از جمله سرگیجه، اختلال تمرکز، خواب‌آلودگی و اختلال خواب شود.

مهم‌ترین داروهایی که ممکن است با آلفنتانیل تداخل داشته باشند عبارت‌اند از:

• آنتی‌هیستامین‌ها یا داروهای آلرژی و سرماخوردگی
• آرام‌بخش‌ها
• داروهای خواب‌آور
• داروهای ضد افسردگی
• داروهای ضد اضطراب
• داروهای مسکن تجویزی
• داروهای اختلال کم‌توجهی-بیش‌فعالی (ADHD)
• داروهای ضد تشنج (مانند باربیتورات‌ها و گاباپنتینوئیدها)
• شل‌کننده‌های عضلانی
• بعضی از داروهای بی‌حس‌کننده‌ دندان

فعل و انفعالات داروی آلفنتانیل در بدن

داروی Alfentanil یک اپیوئید بسیار کوتاه‌ اثر است که با اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی در نواحی مختلف سیستم عصبی مرکزی، آستانه تحمل درد را افزایش می‌دهد و مسیرهای انتقال درد را مهار می‌کند.

افراد آسیب‌پذیر

بعضی افراد به اثرات داروی آلفنتانیل حساسیت بیشتری نشان می‌دهند. در چنین شرایطی، پزشک ممکن است از داروهای جایگزین استفاده کند یا بیمار را با دقت بیشتری تحت نظر بگیرد. گروه‌هایی که بیش از دیگران در معرض خطر عوارض این دارو قرار دارند، شامل موارد زیر هستند:

۱. کودکان

تا کنون هیچ پژوهشی نشان نداده است که تزریق آلفنتانیل در کودکان بالای ۱۲ سال با مشکلات خاصی همراه باشد. با این حال، ایمنی و اثربخشی این دارو در کودکان زیر ۱۲ سال هنوز به اثبات نرسیده است.

۲. سالمندان

افراد مسن ممکن است به دوز کمتری از دارو نیاز داشته باشند. چون در مقایسه با افراد جوان نسبت به اثرات Alfentanil حساس‌تر هستند. از سوی دیگر، ممکن است به بیماری‌های مرتبط با سن از جمله مشکلات کلیوی، کبدی، قلبی یا ریوی مبتلا باشند که این امر نیاز به احتیاط در تجویز دارو را دوچندان می‌کند.

۳. زنان باردار

اگرچه مطالعات انسانی کافی در مورد اثرات آلفنتانیل بر جنین وجود ندارد، اما مطالعات حیوانی نشان‌دهنده احتمال بروز عوارض جانبی بوده‌اند. بنابراین مصرف این دارو در دوران بارداری تنها در موارد ضروری و تحت نظارت دقیق پزشک امکان‌پذیر است.

نکته مهم این است که تزریق Alfentanil در دوران بارداری می‌تواند به سندرم محرومیت در نوزادان تازه متولد‌شده منجر شود. اگر علائمی مانند الگوی خواب غیر طبیعی، گریه شدید، اسهال، تحریک‌پذیری، لرزش، استفراغ و کاهش وزن یا عدم وزن‌گیری را در فرزندتان مشاهده کردید، فورا به پزشک مراجعه کنید.

۴. زنان شیرده

مطالعات کافی درباره تاثیر آلفنتانیل بر نوزادان شیرخوار وجود ندارد، اما شواهد نشان می‌دهد که این دارو ممکن است در شیر مادر ترشح شود. بنابراین پزشک قبل از تجویز باید فواید Alfentanil را در مقابل خطرات احتمالی آن بسنجد. همچنین توصیه می‌شود مادران تا ۲۴ ساعت پس از دریافت دارو از شیردهی خودداری کنند.

کلام پایانی

آلفنتانیل دارویی است که به دلیل اثربخشی بالا در القای بیهوشی و مدیریت دردهای پس از جراحی، کاربرد فراوانی دارد. با این حال، مانند هر داروی دیگری ممکن است در بعضی بیماران عوارض جانبی مانند سرگیجه، حالت تهوع، سردرد و خستگی ایجاد کند. در صورت بروز چنین عوارضی، مشورت به‌ موقع با پزشک متخصص برای جلوگیری از مشکلات جدی‌تر ضروری است. برای دریافت راهنمایی‌های تخصصی در مورد داروی Alfentanil و اثرات آن بر بدن می‌توانید از طریق درمانکده با بهترین متخصصان در ارتباط باشید.

سوالات متداول

منابع: drugbank | mayoclinic