بیماری ویروسی ابولا چیست؟ [علائم، علت + روش تشخیص و درمان]

ویروس ابولا (EVD) که برخی آن را با نام تب خون‌ریزی دهنده ابولا نیز می‌شناسند، موجب بروز یک بیماری نادر و جدی می‌شود که در صورت عدم درمان منجر به مرگ خواهد شد. بزرگ‌ترین همه گیری این بیماری در سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ در غرب آفریقا بود. این ویروس از طریق حیوانات وحشی، به خصوص خفاش به انسان منتقل می شود و از طریق انتقال انسان به انسان گسترش پیدا می‌کند.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با علائم، علل، راه‌های انتقال و روش‌های تشخیص، درمان و پیشگیری از این بیماری آشنا شوید.

ویروس ابولا چیست؟

ویروس ابولا یک بیماری ویروسی جدی و اغلب کشنده در انسان است که به گروه تب‌های خونریزی‌دهنده تعلق دارد. برخی شواهد نشان می‌دهkد که خفاش‌های میوه‌خوار منبع اصلی این ویروس هستند و انسان نیز از طریق تماس مستقیم با خون، ترشحات یا بافت‌های حیوانات آلوده مانند شامپانزه‌ها، گوریل‌ها و بزکوهی یا افراد مبتلا به این بیماری آلوده می‌شود. برخی افراد این بیماری را به عنوان خطرناک ترین ویروس جهان می‌شناسند.

علائم این بیماری به طور ناگهانی بروز می‌کند و شامل تب، خستگی مفرط، درد عضلانی، گلودرد و به دنبال آن استفراغ، اسهال، بثورات جلدی، و در موارد پیشرفته خونریزی داخلی و خارجی است.

Healthcare providers and family members caring for someone with Ebola disease without proper infection control methods have the highest risk of infection. The viruses that cause Ebola disease pose little risk to travelers or the general public.

ارائه‌دهندگان خدمات درمانی و اعضای خانواده بیمار که بدون رعایت روش‌های صحیح کنترل عفونت از فرد مبتلا به بیماری ابولا مراقبت می‌کنند، بیشترین خطر ابتلا به عفونت را دارند. این ویروس‌ها خطر کمی برای مسافران یا عموم مردم ایجاد می‌کنند.

به نقل از وب‌سایت cdc

کاشف ویروس ابولا کیست؟

ویروس ابولا در سال ۱۹۷۶ توسط گروهی از دانشمندان به رهبری پیتر پیوت (Peter Piot)، میکروبیولوژیست بلژیکی، کشف شد. این ویروس که نخستین بار در سال ۱۹۷۶ در نزدیکی رودخانه ابولا در کنگو کشف شد، از طریق تماس مستقیم با خون، ترشحات و بافت‌های آلوده حیواناتی مانند خفاش‌های میوه‌خوار یا افراد بیمار منتقل می‌شود.

علائمت به این ویروس نزدیکه؟

نگران نباش، پزشکان متخصص درمانکده همراه تو هستن

متخصص عفونی دکتر عفونی انلاین

ویروس ابولا از چه حیوانی است؟

هنوز عامل اصلی ویروس ابولا به طور قطعی مشخص نشده است، با این حال شواهد علمی قوی به ویژه از سازمان جهانی بهداشت خفاش‌های میوه‌خوار از خانواده‌ی Pteropodidae یا همان خفاش‌های میوه را محتمل‌ترین میزبان طبیعی این ویروس معرفی می‌کنند.

این خفاش‌های آلوده از طریق بزاق و مدفوع خود، ویروس را به سایر حیوانات مانند میمون‌ها، گوریل‌ها و آنتلوپ‌ها منتقل می‌کنند و این حیوانات نیز به نوبه‌ خود به عنوان میزبان واسط عمل کرده و باعث شیوع بیماری در انسان می‌شوند.

راه انتقال ابولا

ابولا از طریق تماس نزدیک با خون، ترشحات، اندام‌ها یا دیگر مایعات حاصل از حیوانات آلوده مانند خفاش‌های میوه‌خوار، شامپانزه‌ها، گوریل‌ها، میمون‌ها، شاخ درازان یا خارپشت‌های جنگلی بیمار یا مرده که در جنگل‌های بارانی یافت می‌شوند، به جمعیت انسانی انتقال پیدا می‌کنند.

زنان بارداری که به ابولای حاد مبتلا شده و از این بیماری بهبود پیدا می‌کنند، نیز ممکن است همچنان ویروس را از طریق شیر مادر یا مایعات و بافت‌های مرتبط با بارداری منتقل کنند. کارکنان مراقبت های بهداشتی اغلب در هنگام معالجه بیماران مشکوک به EVD یا مبتلا به آن، ممکن است آلوده شوند. در ادامه به راه‌های انتقال این بیماری اشاره شده است:

• تماس با خون یا مایعات بدن شخصی که به ابولا مبتلا است.
• تماس با اشیا آلوده به مایعات بدن مانند خون، مدفوع، استفراغ فرد مبتلا به ابولا

علائم ابولا

دوره نهفتگی، که فاصله زمانی آلودگی به ویروس تا شروع علائم است، ۲ تا ۲۱ روز است. فرد آلوده به ابولا تا زمان بروز علائم قادر به انتقال بیماری نیست. علائم EVD ممکن است ناگهانی باشد و شامل موارد زیر است:

• تب
• خستگی
• درد عضلانی
• سردرد
• گلو درد
• استفراغ
• اسهال
• بثورات جلدی
• علائم اختلال در عملکرد کلیه و کبد

در جدول زیر به علائم این بیماری در مراحل مختلف اشاره کرده‌ایم:

مراحل	علائم اصلی
دوره نهفتگی (۲ تا ۲۱ روز)	بدون علامت (بیماری مسری نیست)
مرحله اولیه (شروع ناگهانی)	تب، خستگی شدید، درد عضلانی، گلودرد، سردرد
مرحله میانی (پیشرفت بیماری)	استفراغ، اسهال آبکی شدید، درد شکم، بثورات پوستی
مرحله شدید (خونریزی‌دهنده)	خونریزی از لثه، خون در استفراغ یا مدفوع، کبودی‌های پوستی
مرحله بهبودی (عوارض طولانی‌مدت)	خستگی، ریزش مو، درد مفاصل، التهاب چشم، کم‌شنوایی

در صورتی که علائم هشداردهنده این بیماری را تجربه می‌کنید، باید در اولین فرصت از یک متخصص عفونی کمک بگیرید.

مهم‌ترین روش برای حفاظت در برابر عامل بیماری ابولا

تزریق واکسن بهترین راه برای پیشگیری از این بیماری است که جلوی انتقال آن را می‌گیرد. از طرف دیگر استفاده از تجهیزات بهداشتی توسط کادر درمان و اعضای خانواده در هنگام مراقبت از بیمار، مهم‌ترین راهکار برای حفاظت در برابر این بیماری است.

نگران ابتلا به بیماری‌های خطرناک ویروسی هستی؟

بدون نیاز به مراجعه حضوری، با پزشک مشورت کن

متخصص عفونی دکتر عفونی انلاین

ظاهر بیمار مبتلا به ابولا با عکس ابولا

بدن یک فرد مبتلا به ابولا در مراحل پیشرفته بیماری، چهره‌ای کاملا متفاوت پیدا می‌کند. صورت فرد بی‌حالت و بدون‌احساس و چشم‌ها قرمز و ملتهب می‌شوند، طوری که انگار فرد مدام در حال گریه کردن است. حدود روز پنجم بیماری، دانه‌های قرمز و برجسته‌ای روی سپس تمام بدن ظاهر می‌شوند که خارش ندارند، اما به سرعت گسترش پیدا می‌کنند. در مراحل نهایی و وخیم، لکه‌های کبود و خون‌مردگی‌های بنفش رنگ روی پوست دیده می‌شود که نشان از خونریزی داخلی گسترده است.

در بدترین حالت، خون از سوراخ‌های تزریق، لثه، بینی و حتی چشم‌ها جاری می‌شود و بدن بیمار را به یک جسد خونین پیش از مرگ تبدیل می‌کند.

اصلی‌ترین راه انتقال ابولا

طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO) و مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های ایالات متحده (CDC)، اصلی‌ترین راه انتقال ویروس ابولا، تماس مستقیم انسان با انسان است که از طریق ورود خون یا مایعات بدن فرد آلوده به‌ویژه مدفوع، استفراغ، بزاق و عرق به بدن فرد سالم از طریق خراش‌های پوستی یا غشاهای مخاطی چشم، بینی و دهان رخ می‌دهد.

روش تشخیص ویروس ابولا

تشخیص قطعی بیماری ابولا از طریق آزمایش انجام می‌شود و با توجه به اینکه علائم اولیه آن شبیه بسیاری از بیماری‌های عفونی رایج دیگر مانند مالاریا، تب دنگی و حصبه است، تست‌های آزمایشگاهی نقشی حیاتی در تایید آن دارند. در ادامه به روش‌های اصلی تشخیص این بیماری اشاره شده است:

• تست PCR دقیق‌ترین روش؛ ژن ویروس را در خون بیمار پیدا می‌کند.
• تست سریع آنتی‌ژن مثل تست بارداری سریع است؛ در عرض ۱۵ دقیقه نتیجه می‌دهد اما حساسیت کمتری دارد و باید با PCR تایید شود.
• آزمایش آنتی‌بادی نشان می‌دهد بدن قبلا ویروس را دیده یا نه؛ بیشتر برای کسانی که خوب شده‌اند یا بررسی اپیدمی استفاده می‌شود.
• کشت ویروس فقط در آزمایشگاه‌های فوق پیشرفته سطح ۴ انجام می‌شود و معمولا برای تحقیق است، نه تشخیص روزمره

روش پیشگیری بیماری ابولا

برای پیشگیری از بیماری ابولا باید از هرگونه تماس مستقیم با خون و مایعات بدن افراد یا حیوانات آلوده خودداری کرد. از آنجایی که هنوز درمان قطعی برای این بیماری یافت نشده است، رعایت اصول پیشگیری، اصلی‌ترین و موثرترین راه برای کنترل شیوع آن محسوب می‌شود. روش‌های پیشگیری عبارت‌اند از:

• شستن مکرر دست‌ها با آب و صابون
• اجتناب از تماس با بیمار و مایعات بدن او
• عدم تماس با جسد مبتلایان
• تقویت سیستم ایمنی بدن
• استفاده از تجهیزات حفاظتی مثل دستکش، ماسک، روپوش
• پرهیز از شکار و خوردن گوشت خام حیوانات وحشی
• واکسیناسیون

واکسن ابولا

در حال حاضر برای یکی از گونه‌های اصلی این ویروس (نوع زئیر) واکسن تایید شده وجود دارد و درمان‌های نوظهوری مانند آنتی‌بادی‌های مونوکلونال برای آن استفاده می‌شود، اما برای سایر گونه‌ها هنوز واکسن تایید شده‌ای در دست نیست.

درمان ابولا

متوسط میزان مرگ و میر این بیماری حدود ۵۰ درصد است، اما بسته به نوع ویروس و کیفیت مراقبت‌های درمانی ممکن است تا ۹۰ درصد نیز بهبود پیدا کند. درمان ابولا شامل ترکیبی از درمان‌های دارویی پیشرفته و مراقبت‌های حمایتی است. هرگونه درمان هدفمند باید با اقدامات حمایتی برای جبران کم آبی بدن و مدیریت علائم انجام شود. در ادامه به مهم‌ترین روش‌های درمانی این بیماری اشاره کرده‌ایم:

۱- درمان دارویی با آنتی‌بادی مونوکلونال

بر اساس توصیه‌های قوی سازمان جهانی بهداشت، دو آنتی‌بادی مونوکلونال به عنوان درمان اصلی و خط اول بیماری ابولا معرفی شده‌اند. Inmazeb و Ebanga از داروهایی هستند که به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کنند تا ویروس را خنثی کرده و جلوی گسترش آن در بدن را بگیرد. براساس نتایج کارآزمایی‌های بالینی، استفاده از این آنتی‌بادی‌ها میزان بقا را به بالای ۹۰ درصد افزایش داده و در تمام گروه‌های سنی از جمله زنان باردار و کودکان قابل استفاده است.

۲- مراقبت حمایتی

مراقبت حمایتی شامل مجموعه اقداماتی برای حفظ عملکردهای حیاتی بدن در حالی است که سیستم ایمنی با ویروس مبارزه می‌کند. تزریق مایعات وریدی و الکترولیت‌ها برای درمان اسهال و استفراغ شدید که منجر به کم‌آبی خطرناک و شوک می‌شود، حیاتی است. همچنین کنترل فشار خون، تامین اکسیژن، مدیریت درد و درمان سایر عفونت‌های همزمان نیز در این روش گنجانده می‌شود.

آیا درمان خانگی ابولا ویروس امکان‌پذیر است؟

سازمان بهداشت جهانی (WHO) به طور قطع درمان خانگی را توصیه نمی‌کند و تاکید دارد که افراد مبتلا باید هر چه سریع‌تر در مراکز درمانی مجهز بستری شوند. مراقبت در مراکز درمانی که شامل آب‌رسانی دقیق و درمان‌های دارویی اختصاصی است، شانس بقا را به شدت افزایش می‌دهد.

آیا قرص ضد ابولا وجود دارد؟

در حال حاضر هیچ قرص ضد ابولای تایید شده‌ای وجود ندارد، اما داروی خوراکی و آزمایشی اوبلدسویر که به عنوان قرص، یک بار در روز مصرف می‌شود، نتایج بسیار امیدوارکننده‌ای در محافظت از میمون‌ها در برابر عفونت کشنده نشان داده است. از ویژگی‌های اصلی این دارو در مرحله تحقیقاتی می‌توان به نیاز نداشتن به یخچال، هزینه تولید کمتر، امکان درمان طیف گسترده‌ای از گونه‌های ابولا و سهولت توزیع اشاره کرد.

شیوع بیماری ابولا در ایران

بررسی‌ها نشان می‌دهد که هیچ موردی از ابتلا به ویروس ابولا در ایران ثبت نشده است و تاکنون این بیماری در کشور شیوع پیدا نکرده است. با این حال، به دلیل ترددهای بین‌المللی و وجود مسافران ورودی از کشورهای آفریقایی درگیر با ابولا، ایران همواره در معرض خطر ورود ویروس قرار دارد و به همین دلیل، از سوی نهادهای بین‌المللی مانند سازمان جهانی بهداشت (WHO) همواره بر لزوم آمادگی سیستم بهداشتی و غربالگری در مرزها تاکید شده است.

شیوع ابولا در کدام کشورها بیشتر است؟

طبق گزارش‌های سازمان جهانی بهداشت و منابع معتبر علمی، شیوع بیماری ابولا در کشورهای آفریقای مرکزی و غربی متمرکز است. جمهوری دموکراتیک کنگو بیش از هر کشور دیگری شیوع ابولا را تجربه کرده است. اوگاندا نیز یکی از کانون‌های اصلی شیوع این بیماری بوده و بارها درگیر همه‌گیری‌های گسترده شده است. به‌طور کلی، موارد ابتلا در سودان، گابن، گینه، لیبریا و سیرالئون نیز گزارش شده است.

وضعیت ویروس ابولا در چین

بر اساس گزارش‌های رسمی سازمان بهداشت جهانی و وزارت بهداشت چین، تاکنون هیچ مورد قطعی از ابتلا به ابولا ویروس در چین ثبت نشده است. کشور چین هیچگاه شیوع داخلی این بیماری را تجربه نکرده و تمام موارد گزارش‌شده در این کشور مربوط به افرادی بوده که از کشورهای آفریقایی آلوده وارد شده‌اند و همگی تحت قرنطینه و مراقبت قرار گرفته‌اند.

راهکارهایی برای مدیریت بیماری ابولا

کنترل و مدیریت بیماری ابولا یک رویکرد چندوجهی است که با ترکیبی از اقدامات بهداشت عمومی، راه‌کارهای کنترل عفونت و مراقبت‌های درمانی هدفمند تحقق پیدا می‌کند. مهم‌ترین روش‌های مدیریت این بیمارای عبارت‌اند از:

حوزه	راهکار اصلی
بهداشت عمومی	ایزوله بیماران، قرنطینه تماس‌ها، ردیابی زنجیره
کنترل عفونت	دستکش، ماسک، روپوش، شستن دست‌ها، دفع ایمن پسماند
درمان	مایعات وریدی، آنتی‌بادی‌های مونوکلونال (Inmazeb, Ebanga)
واکسیناسیون	واکسن Ervebo برای گروه‌های پرخطر
مشارکت اجتماعی	آموزش به مردم، تدفین ایمن، مقابله با باورهای غلط

ابولا چگونه پایان یافت؟

همه‌گیری بزرگ ویروس ابولا در غرب آفریقا بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۶ میلادی، با حدود ۲۸۶۰۰ مورد ابتلا و بیش از ۱۱۳۰۰ مرگ، پس از ۲۰ ماه تلاش و با به کارگیری مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ مهار شد. یکی از مهم‌ترین راهبردها، ردیابی و قرنطینه تماس‌های بیماران بود که زنجیره انتقال انسان به انسان را یکی پس از دیگری قطع می‌کرد. همچنین دفن بهداشتی و ایمن اجساد نیز به طور ویژه زیر نظر قرار گرفت.

سخن نهایی

ویروس ابولا اگرچه یکی از مرگبارترین مهمانان ناخوانده تاریخ بشر است، اما امروز دیگر مانند سه دهه پیش یک قاتل ناشناخته محسوب نمی‌شود. پیشرفت‌های علمی در دو دهه اخیر، از توسعه واکسن تا درمان‌های هدفمند با آنتی‌بادی‌های مونوکلونال (Inmazeb و Ebanga)، به کنترل این بیماری کمک می‌کند.

اگر علائم هشداردهنده این بیماری را تجربه می‌کنید و در معرض این ویروس قرار گرفته‌اید، می‌توانید از طریق درمانکده با یک دکتر عفونی آنلاین مشورت کنید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که علاوه بر مشاوره آنلاین، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: chp، unicef، nhs