اختلال پیکا یا هرزه‌ خواری [۷ علت و عوارض + ۳ روش درمان]

اختلال پیکا (Pica) یا هرزه‌خواری پدیده‌ای است که در آن فرد به طور مداوم اقدام به خوردن مواد غیر خوراکی یا با ارزش تغذیه‌ای پایین می‌کند. این مواد می‌توانند از گزینه‌های کم‌خطر مثل یخ تا مواد آسیب‌زا مانند گچ و خاک را شامل شوند. چنین رفتاری معمولا با کمبود بعضی مواد مغذی، مشکلات روانپزشکی یا استرس شدید در ارتباط است.

اگرچه هرزه‌خواری در میان کودکان خردسال بیشتر دیده می‌شود، اما محدود به سن خاصی نیست و در هر دوره‌ای از زندگی ممکن است رخ دهد. در بعضی موارد نیز می‌تواند پیامدهای جدی مانند عفونت، مسمومیت و آسیب‌های دندانی را به دنبال داشته باشد. به همین دلیل، مراجعه به‌ موقع به دکتر روانپزشک و شروع فرآیند درمان از اهمیت زیادی برخوردار است.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده به بررسی علائم، علل و روش‌های درمان پیکا می‌پردازیم تا تصویر روشن‌تری از این اختلال به دست آورید. تا انتهای این مطلب همراه ما بمانید.

اختلال پیکا چیست؟

پیکا یک نوع اختلال خوردن است که با مصرف مکرر مواد غیر خوراکی یا فاقد ارزش غذایی، حداقل به مدت یک ماه، مشخص می‌شود. این رفتار ممکن است در بعضی موارد بدون عارضه باشد، اما گاهی‌اوقات می‌تواند خطرات جدی و حتی تهدیدکننده حیات ایجاد کند. واژه پیکا از نام گونه‌ای پرنده به نام زاغی اوراسیایی گرفته شده که به خوردن هر چیز عجیب و غریبی شهرت دارد.

Pica is a mental health condition where a person compulsively swallows non-food items. It’s especially common in children and with certain conditions. While it’s often harmless, swallowing certain items can make pica very hazardous. Fortunately, it’s often treatable with therapy and modification to lifestyle and circumstances.

پیکا یک مشکل سلامت روان است که در آن فرد به طور وسواس‌گونه اجسام غیر خوراکی را می‌بلعد. این اختلال به‌ویژه در کودکان و در بعضی شرایط خاص شایع است. اگرچه پیکا اغلب بی‌ضرر است، اما بلعیدن بعضی اقلام می‌تواند آن را بسیار خطرناک کند. خوشبختانه، این اختلال با روان‌درمانی و اصلاح سبک زندگی و شرایط محیطی قابل درمان است.

my.clevelandclinic

انواع اختلال پیکا یا هرزه‌خواری

این اختلال را می‌توان بر اساس نوع ماده‌ای که فرد می‌خورد، به انواع مختلف از جمله پاگوفاژی، آمیلوفاژی، تریکوفاژی و… تقسیم کرد.

نوع پیکا	ماده مصرفی
پاگوفاژی (Pagophagia)	یخ
آمیلوفاژی (Amylophagia)	نشاسته خام
تریکوفاژی (Trichophagia)	مو
ژئوفاژی (Geophagia)	خاک و گچ
کوتوپیریوفاژی (Cautopyreiophagia)	سر کبریت سوخته
هیالوفاژی (Hyalophagia)	شیشه
متالوفاژی (Metalophagia)	فلز

اختلال پیکا چه کسانی را تحت تاثیر قرار می‌دهد؟

اختلال روانی پیکا می‌تواند در هر سنی و برای هر شخصی رخ دهد، اما احتمال بروز آن در افراد زیر بیشتر است:

• کودکان خردسال (به‌ویژه کمتر از ۶ سال)
• زنان باردار
• افراد مبتلا به کمبود بعضی مواد مغذی ضروری مانند آهن و روی
• افراد پراسترس (برای مثال، کودکانی که در فقر زندگی می‌کنند یا مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند)

افراد مبتلا به بعضی مشکلات سلامت روان یا مشکلات تکاملی از جمله اسکیزوفرنی، وسواس فکری عملی (OCD) و اوتیسم نیز در معرض خطر ابتلا به پیکا هستند. برای آشنایی با این بیماری‌ها توصیه می‌شود مقاله OCD  چیست و اوتیسم چیست را بخوانید.

۱. اختلال پیکا در کودکان

هرزه‌خواری می‌تواند زنان و مردان را در سنین مختلف درگیر کند. با این حال، اغلب از دوران کودکی آغاز می‌شود و ممکن است چند ماه ادامه طول بکشد؛ هرچند در بعضی افراد تا پایان عمر ادامه دارد.

کودکان زیر ۱۸ ماه برای شناخت محیط پیرامون خود اشیای مختلف را در دهان می‌گذارند و گاهی‌اوقات آن‌ها را می‌بلعند. از آنجایی که این رفتار بخش طبیعی فرآیند رشد به شمار می‌‌آید، تا پیش از ۲ سالگی به عنوان پیکا تلقی نمی‌شود.

هرزه‌خواری در بعضی گروه‌ها شیوع بیشتری دارد؛ از جمله کودکانی که با مشکلات یادگیری روبه‌رو هستند. این اختلال همچنین می‌تواند با شرایطی مانند اوتیسم مرتبط باشد. بعضی کمبودهای تغذیه‌ای به‌ویژه کمبود آهن یا روی نیز به عنوان عوامل مرتبط با آن مطرح شده‌اند.

اختلال پیکا داری و از بازگو کردنش خجالت می‌کشی؟

همین حالا از پزشک وقت بگیر و بدون نگرانی باهاش مشورت کن.

بهترین روانپزشک تهران روانپزشک آنلاین چت

۲. اختلال پیکا در بارداری

زنان باردار نیز ممکن است هرزه‌خواری را تجربه کنند. علت گرایش به مصرف مواد غیر خوراکی یا فاقد ارزش غذایی در این دوران هنوز به ‌طور کامل مشخص نشده است. اما بعضی تحقیقات ارتباط آن را با کمبود آهن نشان داده‌اند. در بیشتر موارد، این اختلال پس از زایمان برطرف می‌شود.

شیوع اختلال پیکا چقدر است؟

با وجود اینکه هرزه‌خواری اختلال نسبتا شایعی تلقی می‌شود، اما آمار دقیقی از میزان بروز آن در دست نیست. چرا که محققان تعریف یکسانی از این اختلال ارائه نمی‌دهند و بسیاری از افراد بروز آن را در خود یا فرزندشان گزارش نمی‌کنند.

بر اساس بعضی برآوردها، تقریبا ۱ درصد بزرگسالان و ۵ درصد کودکان رفتارهای مرتبط با پیکا را نشان می‌دهند. این اختلال در کشورهایی که با ناامنی غذایی روبه‌رو هستند و در افرادی که از ناتوانی‌های شناختی یا تکاملی رنج می‌برند، شایع‌تر است.

علائم پیکا یا هرزه‌خواری

اختلال هرزه‌خواری معمولا با علائم و نشانه‌های زیر همراه است:

• تمایل به مصرف موادی که ذاتا خوراکی نیستند یا ارزش غذایی چندانی ندارند
• بیماری جسمی ناشی از مصرف مواد مضر (از جمله مسمومیت، کمبودهای تغذیه‌ای، عفونت و انسداد روده)

بیشتر افراد مبتلا به این عارضه، مصرف یک نوع ماده خاص را ترجیح می‌دهند. اما بعضی از آن‌ها ممکن است از مواد مختلف استفاده کنند. نمونه‌هایی از این مواد شامل موارد زیر است:

• خاکستر
• پودر بچه یا تالک
• گچ
• زغال
• خاک رس
• تفاله قهوه
• پوسته تخم‌مرغ
• مو یا نخ
• یخ
• تراشه‌های رنگ
• کاغذ
• سنگریزه
• غذای حیوانات خانگی
• صابون
• پشم یا پارچه

عوارض پیکا چیست؟

از آنجایی که این رفتار وسواس‌گونه است، افراد مبتلا به سختی قادر به کنترل آن هستند. تاثیر هرزه‌خواری بر بدن بسته به نوع ماده بلعیده‌شده می‌تواند متفاوت باشد. برای مثال، خوردن یخ معمولا بی‌ضرر است، اما مصرف خاک به مسمومیت یا بیماری عفونی منجر می‌شود. بعضی عوارض مهم عبارت‌اند از:

• علائم کم‌ خونی فقر آهن
• عفونت آسکاریازیس
• یبوست
• عدم تعادل الکترولیت‌ها
• ضربان قلب نامنظم (آریتمی)
• مسمومیت با سرب که در کودکان می‌تواند باعث مشکلات یادگیری و آسیب مغزی شود
• انسداد یا گرفتگی روده کوچک و بزرگ
• پاره شدن روده یا مری در اثر بلع مواد سفت یا اشیاء تیز

حتی اگر فرد مواد غیر سمی مصرف کند، باز هم احتمال بروز آسیب‌های جدی وجود دارد. برای مثال، در تریکوفاژی (خوردن مو)، تجمع مو در دستگاه گوارش ممکن است باعث انسداد یا پارگی آن شود. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که هرزه‌خواری مانند سایر مشکلات سلامت روان از جمله پرخوری عصبی، سلامت دندان‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

۱. تاثیر هرزه‌خواری بر مغز

پیکا به کمبود مواد مغذی ضروری منجر می‌شود و در نتیجه خطر سوءتغذیه را افزایش می‌دهد؛ مسئله‌ای که به‌ویژه در کودکان می‌تواند بر رشد مغز تاثیر بگذارد. اگر ماده مصرفی حاوی سرب باشد، احتمال مسمومیت وجود دارد. مسمومیت با سرب یکی از مهم‌ترین علل آسیب‌های مغزی و مشکلات یادگیری و رفتاری در کودکان به شمار می‌رود.

۲. تاثیر اختلال پیکا بر سلامت روان

افراد مبتلا به هرزه‌خواری اغلب به دلیل این وضعیت احساس خجالت یا شرمساری می‌کنند. همین موضوع سبب می‌شود بسیاری از آن‌ها مشکل خود را پنهان کنند یا به دنبال درمان نروند.

علت بیماری پیکا چیست؟

محققان هنوز به طور قطعی علت اصلی هرزه‌خواری را شناسایی نکرده‌اند. با این حال، عوامل متعددی می‌توانند با آن مرتبط باشند، از جمله:

• رفتارهای فرهنگی یا آموخته‌شده: در بعضی فرهنگ‌ها و جوامع ممکن است مصرف مواد غیر خوراکی بخشی از رسوم یا رفتارهای پذیرفته‌شده باشد.
• استرس یا اضطراب: این اختلال می‌تواند به عنوان یک مکانیسم برای تخلیه تنش‌های روانی یا مقابله با اضطراب عمل کند.
• مشکلات دوران کودکی: هرزه‌خواری در میان کودکان خانواده‌های کم‌بضاعت شایع‌تر است؛ هرچند دلیل این ارتباط مشخص نیست. این رفتار ممکن است واکنشی نسبت به مشکلات یا راهی برای جلب توجه به‌ویژه در غیاب یک یا هر دو والد باشد.
• کمبودهای تغذیه‌ای: بسیاری از افراد مبتلا به این اختلال از کمبود مواد مغذی رنج می‌برند. کمبود آهن (کم‌خونی)، کلسیم و روی از دلایل رایج بروز آن هستند.
• مشکلات سلامت روان: ابتلا به اختلالات روانی اکتسابی یا ناشی از عوامل ژنتیکی می‌تواند در بروز هرزه‌خواری نقش داشته باشد.
• شرایط پزشکی خاص: بارداری و کم‌خونی داسی‌شکل هر دو با هرزه‌خواری ارتباط دارند.
• داروها: بعضی داروها ممکن است خطر ابتلا به هرزه‌خواری یا رفتارهای مشابه را افزایش دهند؛ هرچند تحقیقات بیشتری در این زمینه لازم است.

روش تشخیص ابتلا به پیکا

برای تشخیص هرزه‌خواری وجود معیارهای زیر ضروری است:

• زمان: پیکا باید حداقل به مدت یک ماه ادامه داشته باشد.
• رشد ذهنی: فرد از نظر ذهنی باید به حدی رشد کرده باشد که بداند خوردن اقلام غیر خوراکی یا فاقد ارزش غذایی صحیح نیست.
• عدم وجود عوامل اجتماعی و فرهنگی: رفتار فرد نباید بر اساس دلایل پذیرفته‌شده اجتماعی یا فرهنگی قابل توجیه باشد.

اگر مصرف اقلام غیر خوراکی ناشی از بیماری دیگری باشد، هرزه‌خواری تنها در صورتی تشخیص داده می‌شود که بسیار شدید بوده و به مراقبت‌ بالینی فراتر از درمان بیماری زمینه‌ای نیاز داشته باشد.

تست‌ها و آزمایش‌های مورد نیاز

هدف از آزمایش، یافتن مشکلاتی است که احتمال دارد به دلیل هرزه‌خواری ایجاد شده باشند. این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:

• آزمایش خون، ادرار و مدفوع برای بررسی علائم عفونت‌، مسمومیت‌ و عدم تعادل الکترولیت‌ها
• تست‌های تصویربرداری مانند سی‌تی اسکن، ام‌آرآی (MRI) و سونوگرافی برای یافتن علائم انسداد روده یا آسیب‌های داخلی
• سایر تست‌های تشخیصی برای شناسایی مشکلات جدی مرتبط با هرزه‌خواری (برای مثال، نوار قلب که مشکلات ریتم قلب را در اثر عدم تعادل الکترولیت‌ها یا عفونت‌ها نشان می‌دهد)

درمان اختلال پیکا

هرزه‌خواری در بارداری معمولا به ‌طور خودبه‌خود برطرف می‌شود. همچنین اکثر کودکان این رفتار را به تدریج با افزایش سن کنار می‌گذارند. اما در سایر موارد ممکن است به راه‌کارهای بیشتری نیاز باشد که در ادامه با آن‌ها آشنا می‌شوید.

۱. روان‌درمانی

درمان اصلی هرزه‌خواری، روان‌درمانی است که بسته به موقعیت و نیاز فرد با روش‌های مختلف انجام می‌شود. روان‌درمانی در درمان سایر مشکلات سلامت روان از جمله بی‌ اشتهایی عصبی و شخصیت اجتنابی نیز نقش کلیدی ایفا می‌کند.

به طور کلی، سه درمان برای اختلال پیکا وجود دارد که عبارت‌اند از:

• بیزاری‌درمانی: با ایجاد ارتباط ذهنی بین هرزه‌خواری و عواقب ناخوشایند آن و در عوض پاداش دادن به رفتارهای سالم به تغییر رفتار کمک می‌کند.
• رفتاردرمانی: شامل آموزش مکانیسم‌ها و استراتژی‌های مقابله‌ای به فرد برای کمک به تغییر رفتار او است.
• تقویت افتراقی: در این روش، فرد می‌آموزد با تمرکز بر رفتارها و فعالیت‌های دیگر از رفتارهای مرتبط با هرزه‌خواری دوری کند.

۲. مصرف دارو

در صورتی که هرزه‌خواری ناشی از کمبود مواد مغذی باشد، مصرف مکمل می‌تواند به رفع آن کمک کند. در سایر شرایط ممکن است پزشک استفاده از داروهای ضد روان‌پریشی را مفید بداند. بعضی از تحقیقات نیز نشان داده‌اند که داروهای تنظیم‌کننده دوپامین (مانند الانزاپین) می‌توانند برای افرادی که به مداخلات رفتاری پاسخ نمی‌دهند، مناسب باشند.

۳. خودمراقبتی

اگر هرزه‌خواری بر زندگی شما تاثیر گذاشته است، ضمن مشورت با روانپزشک آنلاین، باید نکات زیر را مد نظر داشته باشید:

• با پزشک صادق باشید. پیکا می‌تواند منبع خجالت یا شرمساری برای بسیاری از افراد باشد. اما باید بدانید که درست مانند شکستگی دست یا عفونت سینوس، یک مشکل پزشکی محسوب می‌شود و به درمان تخصصی نیاز دارد.
• در فواصل زمانی معین به پزشک مراجعه کنید. اگر برای مدیریت هرزه‌خواری تحت درمان هستید، به طور منظم به روانپزشک مراجعه کنید. همچین در صورت عود علائم حتما با درمانگر خود تماس بگیرید. چون ممکن است برنامه درمانی شما به تغییر نیاز داشته باشد.
• سعی کنید اقلام غیر خوراکی را دور از دسترس نگه دارید. یک راه عالی برای کاهش هرزه‌خواری، حذف اقلام یا اشیاء مشکل‌ساز است.
• در صورت بروز عوارض، هرچه سریع‌تر با پزشک تماس بگیرید. با عوارض پیکا آشنا شوید و در صورت مشاهده آن‌ها به پزشک مراجعه کنید.
• با معلمان و سایر مراقبان فرزند خود صحبت کنید. آن‌ها باید از وضعیت کودک شما آگاه باشند تا بتوانند به نظارت بر رفتارهای او کمک کنند.

پیشگیری از اختلال پیکا

هیچ راه‌کار خاصی برای پیشگیری از هرزه‌خواری وجود ندارد. با این حال، توجه دقیق به عادات غذایی و نظارت بر رفتار کودکانی که به طور مداوم اشیاء و مواد غیر خوراکی را در دهان می‌گذارند، می‌تواند به شناسایی این اختلال قبل از بروز عوارض جدی کمک کند.

کلام پایانی

پیکا یک اختلال شایع در سراسر جهان است. این اختلال در بسیاری از موارد خودبه‌خود برطرف می‌شود، اما گاهی‌اوقات مشکلات جدی ایجاد می‌کند و به درمان نیاز دارد. بزرگ‌ترین خطر زمانی است که فرد مواد غیر خوراکی سمی استفاده می‌کند یا اقلامی را می‌خورد که می‌توانند باعث انسداد دستگاه گوارش شوند.

اگر مبتلا به پیکا هستید، می‌توانید از طریق سایت درمانکده با دکتر روانپزشک صحبت کنید. پزشک نه تنها قضاوت‌تان نمی‌کند؛ بلکه تلاش می‌کند بهترین راه‌کارها را به شما برای پشت سر گذاشتن این وضعیت پیشنهاد دهد.

سوالات متداول

منابع: my.clevelandclinic | webmd