فقر آهن موجب کاهش گلبول‌های قرمز خون می‌شود.

کم خونی چیست؟ ۱۰ مورد از علائم کم خونی یا فقر آهن

مقاله توسط پزشک درمانکده تایید شد
دکتر حامد باباخانیان
تخصص: عمومی

کم خونی زمانی رخ می‌دهد که بدن به اندازه کافی آهن نداشته باشد. فقر آهن و کم خونی ناشی از آن به کاهش غیرطبیعی گلبول‌های قرمز و هموگلوبین منجر می‌شود. در این مطلب با علایم و دلایل فقر آهن آشنا می‌شوید و راه‌های درمان آن را خواهید آموخت. با مجله درمانکده همراه باشید تا بدانید فقر آهن چیست، علائم آن کدامند و چطور باید کمبود هموگلوبین را رفع کرد.

بیشتر بخوانید: کم خونی در زنان

فقر آهن یا کم خونی چیست؟

مشکل فقر آهن بسیار جدی و مهم است، چون این ماده معدنی برای ساخت هموگلوبین (پروتئین موجود در گلبول‌های قرمز خون که به آن‌ها امکان حمل اکسیژن در بدن را می‌دهد)، ضروری است. فقر آهن، منجر به پایین آمدن هموگلوبین خون می‌شود. در نتیجه، باید برای رفع آن اقدام کرد. اگر بدن با مشکل هموگلوبین پایین روبرو باشد، بافت‌ها و ماهیچه‌ها اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و کارآمدی خود را از دست می‌دهند که نتیجه آن بیماری کم خونی است. 

اگرچه انواع مختلف آنمی (کم خونی) وجود دارد، اما آنمی ناشی از فقر آهن شایع‌ترین نوع در سراسر جهان است. از علل شایع فقر آهن می‌توان به مصرف ناکافی آهن (به دلیل پیروی از رژیم غذایی نامناسب محدودکننده)، ابتلا به بیماری التهابی روده، افزایش نیاز به آهن در دوران بارداری، خونریزی شدید در طی دوره‌های قاعدگی یا خونریزی داخلی اشاره کرد.

علت آنمی هر چه باشد، فقر آهن می‌تواند به علائم ناخوشایندی منجر شود که بر کیفیت زندگی تاثیر می‌گذارند. ریزش مو و کاهش تمرکز و بهره‌وری چند نمونه از این مشکلات هستند.

در صورت لزوم می‌توانید با دکتر متخصص داخلی مشاوره آنلاین داشته باشید یا به صورت حضوری به مطب مراجعه کنید.

بیشتر بخوانید: کم خونی در کودکان و نوزادان

زن مبتلا به کم خونی که با نگرانی به موهای روی برس نگاه می‌کند
کم خونی به ریزش مو منجر می‌شود.

بیشتر بدانید: کم خونی در نوجوانان چگونه است؟

نشانه‌های کم خونی چیست؟

نشانه‌های آنمی بسته به شدت کم خونی، سرعت پیشرفت آن، سن و وضعیت سلامتی شما متفاوت است. در بعضی موارد، افراد هیچ‌کدام از علائم فقر آهن را تجربه نمی‌کنند. در این بخش به ۱۰ مورد از شایع‌ترین نشانه‌های آنمی و علائم کمبود آهن اشاره خواهیم کرد.

۱. خستگی غیرمعمول به عنوان یکی از علائم کمبود آهن

احساس خستگی یکی از شایع‌ترین علائم فقر آهن است که بیش از نیمی از افراد مبتلا به کم خونی آن را تجربه می‌کنند. چرا که بدن برای تهیه پروتئینی به نام هموگلوبین، که در گلبول‌های قرمز یافت می‌شود، به آهن احتیاج دارد.

هموگلوبین به حمل اکسیژن در بدن کمک می‌کند. وقتی بدن کمبود هموگلوبین داشته باشد، اکسیژن کمتری به بافت‌ها و ماهیچه‌ها می‌رسد و آن‌ها را از انرژی محروم می‌کند. علاوه بر این، برای حرکت خون غنی از اکسیژن، قلب باید بیشتر کار کند که این می‌تواند شما را خسته کند. در نتیجه، علائم پایین بودن اکسیژن و هموگلوبین باید جدی گرفته شود.

از آنجا که خستگی اغلب به عنوان یک قسمت عادی از زندگی پرمشغله و مدرن در نظر گرفته می‌شود، تشخیص کمبود آهن فقط با این علائم دشوار است. با این حال، بسیاری از افراد مبتلا به فقر آهن در کنار ضعف، احساس بی‌حوصلگی، مشکل در تمرکز، بهره‌وری ضعیف در محل کار و سطح پایین انرژی پایین را هم تجربه می‌کنند.

بیشتر بخوانید: علائم کم خونی در پریودی چیست؟

۲. رنگ‌پریدگی به عنوان یکی از نشانه‌های کم خونی

رنگ‌پریدگی قسمت داخلی پلک‌های پایین از سایر نشانه‌های آنمی است که در صورت مشاهده آن باید برای درمان اقدام کرد. علت رنگ قرمز خون، هموگلوبین موجود در گلبول‌های قرمز است. بنابراین، پایین بودن هموگلوبین خون در هنگام کمبود آهن باعث می‌شود از قرمزی خون کم شود. به همین دلیل، ممکن است رنگ سالم و گلگون خون در افراد مبتلا به کمبود آهن از بین برود. 

این رنگ‌پریدگی در افراد مبتلا به کمبود آهن می‌تواند در تمام بدن ظاهر شود یا به یک ناحیه محدود شود؛ مانند صورت، لثه‌ها، داخل لب‌ها، پلک‌های پایین و حتی ناخن‌ها. اغلب این اولین موردی است که پزشکان به عنوان نشانه‌ای از کمبود آهن به دنبال آن هستند. اما این یافته باید توسط آزمایش خون تایید شود.

رنگ‌پریدگی بیشتر در موارد متوسط ​​یا شدید آنمی مشاهده می‌شود. اگر پلک پایین خود را به سمت پایین بکشید، لایه داخلی باید به رنگ قرمز درخشان باشد. اگر صورتی کم رنگ یا زرد رنگ است، ممکن است نشانگر کمبود آهن باشد.

۳. تنگی نفس

هموگلوبین، سلول‌های قرمز خون را قادر می‌سازد تا اکسیژن را در بدن منتقل کنند. هنگامی که بدن به علت فقر آهن با مشکل هموگلوبین پایین خون مواجه باشد، میزان اکسیژن‌رسانی نیز پایین می آید. این بدان معنی است که ماهیچه‌ها اکسیژن کافی برای انجام فعالیت‌های طبیعی مانند پیاده‌روی دریافت نمی‌کنند. در نتیجه، سرعت تنفس افزایش می‌یابد چون بدن سعی می‌کند اکسیژن بیشتری به دست آورد. به همین دلیل، تنگی نفس یکی از علائم پایین بودن اکسیژن خون و در نتیجه از نشانه‌های آنمی است.

اگر هنگام انجام کارهای عادی و روزمره‌ای که قبلا برایتان آسان بودند (مانند پیاده‌روی، بالا رفتن از پله‌ها یا ورزش) دچار تنگی نفس می‌شوید، کمبود آهن می‌تواند علت آن باشد.

بیشتر بدانید: کم خونی پنهان چیست؟

۴. سردرد و سرگیجه از علائم کم خونی

کمبود آهن ممکن است باعث سردرد شود. به نظر می‌رسد این علامت نسبت به بقیه شیوع کمتری دارد و غالبا با سبکی سر یا سرگیجه همراه است. در صورت کمبود آهن، سطح هموگلوبین پایین در گلبول‌های قرمز به معنی نرسیدن اکسیژن کافی به مغز است. در نتیجه، رگ‌های خونی در مغز متورم شده و باعث فشار و سردرد می‌شوند. اگرچه دلایل زیادی برای سردرد وجود دارد، اما سردردهای مکرر، عود کننده و سرگیجه می‌تواند نشانه فقر آهن باشد.

۵. تپش قلب

ضربان قلب قابل توجه، که به عنوان تپش قلب نیز شناخته می‌شود، می‌تواند یکی از علائم فقر آهن باشد. در فقر آهن، سطح هموگلوبین پایین به معنی این است که قلب برای حمل اکسیژن باید بار بیشتری متحمل شود. این حالت می‌تواند باعث ضربان قلب نامنظم یا احساس ضربان قلب تند و غیرطبیعی شود. در آنمی شدید، این مساله به بزرگ شدن قلب، سوفل یا نارسایی قلبی منجر می‌شود. با این حال، این علائم خیلی شایع نیستند و برای تجربه کردن آن‌ها باید به مدت طولانی از کمبود آهن رنج ببرید.

زنی که روی تخت نشسته  و دست خود را روی قلبش گذاشته است
تپش قلب از علائم کم خونی فقر آهن است.

۶. مو و پوست خشک

خشکی و آسیب دیدن پوست و مو می‌تواند از علائم فقر آهن باشد. چرا که وقتی بدن از نظر آهن دچار کمبود است، اکسیژن محدود خود را به سمت عملکردهای مهم‌تر مانند ارگان‌ها و سایر بافت‌های بدن هدایت می‌کند. هنگامی که پوست و مو از اکسیژن محروم شوند، می‌توانند خشک و ضعیف شوند. آنمی شدید به ریزش مو مرتبط است و به همین دلیل باید برای درمان فقر آهن شدید اقدام کرد. کاملا طبیعی است که روزانه مقداری مو هنگام شستشو و شانه زدن بریزند، اما اگر میزان ریزش مو بیشتر از حد نرمال شود، می‌تواند به دلیل کمبود آهن باشد.

بیشتر بدانید: علائم کم‌ خونی آپلاستیک چیست؟

۷. تورم و درد زبان و دهان

گاهی‌اوقات، فقط نگاه کردن به داخل یا اطراف دهان می‌تواند سرنخی از اینکه آیا شما از آنمی فقر آهن رنج می‌برید یا خیر بدهد. زبان متورم، ملتهب، رنگ‌پریده یا به طرز عجیب صاف از علائم فقر آهن به حساب می‌آیند.

پایین بودن هموگلوبین خون در فقر آهن می‌تواند باعث لکه‌دار شدن زبان شود، در حالی که کمبود میوگلوبین می‌تواند باعث درد، صافی و تورم آن شود. میوگلوبین پروتئینی در سلول‌های قرمز خون است که از عضلات پشتیبانی می‌کند، مانند عضله‌ای که زبان را تشکیل می‌دهد. کمبود آهن همچنین می‌تواند باعث خشکی دهان، ترک‌های قرمز رنگ در گوشه‌های دهان یا زخم‌های دهان شود.

۸. پاهای بی‌قرار

فقر آهن به سندرم پای بی‌قرار مرتبط است. سندرم پای بی‌قرار، احساس نیاز شدید برای تکان دادن پاها در حالت استراحت است. همچنین می‌تواند باعث احساس خارش ناخوشایند و عجیب در پاها شود. این مشکل، معمولا شب‌ها بدتر است؛ به این معنی که مبتلایان ممکن است برای خوابیدن دچار مشکل شوند.

دلایل سندرم پای بی‌قرار ناشناخته است. با این حال، تصور می‌شود ۲۵ درصد افراد مبتلا به آن، کم خونی و فقر آهن دارند و هر چقدر سطح آهن پایین‌تر باشد، علائم آنمی هم شدیدتر است.

بیشتر بخوانید:غلظت خون بالا و علائم آن؛ برای غلظت خون بالا چی بخوریم؟

فردی که روی تخت دراز کشیده و کف پاهای او خارج از پتو هستند
فقر آهن به سندرم پای بی‌قرار مرتبط است.

۹. ناخن‌های شکننده یا قاشقی شکل به عنوان علامت فقر آهن

یکی از علائم بسیار ناشایع کمبود فقر آهن، ناخن‌های شکننده یا قاشقی شکل است که کویلونیشیا نام دارد. این مشکل اغلب با ناخن‌های شکننده آغاز می‌شود که به راحتی شکسته شده و ترک برمی‌دارند. در مراحل بعدی کمبود آهن، ناخن‌ها به شکل قاشق درمی‌آیند؛ وسط ناخن فرو رفته و لبه‌های آن بلند می‌شود تا ظاهری گرد مانند یک قاشق پیدا کند. با این حال، این یک عارضه جانبی نادر است و معمولا فقط در موارد شدید آنمی مشاهده می‌شود.

بیشتر بدانید: کم خونی داسی شکل چیست؟

اینفوگرافی درباره نشانه‌های کم خونی
خستگی، رنگ‌پریدگی، سرگیجه، تنگی نفس، تپش قلب، خشکی پوست و مو و تغییر شکل ناخن‌ها از علائم کم خونی هستند.

۱۰. سایر علائم بالقوه کم خونی

چند نشانه دیگر وجود دارد که می‌تواند بیانگر کمبود آهن باشد. این‌ها معمولا خیلی شایع نیستند و به غیر از کمبود آهن با بسیاری از شرایط دیگر ارتباط دارند. علائم دیگر کم خونی و فقر آهن عبارتند از:

  • هوس‌های عجیب: هوس کردن غذاهای عجیب و غریب یا مواد غیر غذایی که «پیکا» نام دارد (معمولا میل به خوردن یخ، خاک رس، خاک، گچ یا کاغذ) می‌تواند نشانه کمبود آهن باشد. این مشکل ممکن است در دوران بارداری هم رخ دهد.
  • احساس اضطراب: در صورت کمبود آهن، عدم وجود اکسیژن کافی در بافت‌های بدن ممکن است باعث احساس اضطراب شود. با این حال، با اصلاح سطح آهن، این مورد بهبود یافته یا برطرف می‌شود.
  • دست و پای سرد: کمبود آهن به معنی کمبود اکسیژن‌رسانی به دست‌ها و پاها است. ممکن است بعضی از افراد به طور کلی احساس سرما کنند یا دست و پایشان سرد شود.
  • عفونت‌های مکرر: از آنجا که وجود آهن برای سیستم ایمنی ضروری است، فقدان آن ممکن است باعث شود بیشتر از حالت عادی مستعد بیمار شدن باشید.

بیشتر بدانید: چگونه کم خونی ناشی از آهن را جبران کنیم؟

اقدامات ضروری برای درمان کم خونی چیست؟

اگر فکر می‌کنید کم خونی و فقر آهن دارید باید سریعا اقدام کنید، چون خطرات هموگلوبین پایین بسیار جدی است. برای درمان کم خونی موارد زیر را در نظر بگیرید:

۱. با متخصص داخلی صحبت کنید

اگر فکر می‌کنید نشانه‌ها یا علائم کمبود آهن را دارید، برای مشاوره آنلاین با دکتر متخصص داخلی اقدام کنید. آزمایش خون ساده تایید می‌کند که آیا شما کم خونی فقر آهن دارید یا خیر.

اگر پزشک تایید کرد که به فقر آهن مبتلا هستید، احتمالا با افزایش دریافت آهن از رژیم غذایی یا با مصرف مکمل‌های آهن می‌توانید آن را به راحتی درمان کنید. هدف اصلی درمان، بازگرداندن سطح هموگلوبین به حالت عادی، رفع کم خونی و پر کردن ذخایر آهن است. در حد امکان، اطمینان حاصل کنید که به مقدار کافی آهن از طریق رژیم غذایی دریافت می‌کنید. فقط در صورت توصیه پزشک، از مکمل استفاده کنید.

۲. غذاهای غنی از آهن بخورید

اگر نظر پزشک این است که کمبود آهن در رژیم غذایی دلیل مشکل شما است، غذاهای غنی از آهن بخورید؛ مانند:

  • گوشت قرمز و مرغ
  • سبزیجات تیره، برگدار مانند اسفناج و کلم
  • میوه‌های خشک مانند کشمش و زردآلو
  • لوبیا و سایر حبوبات
  • غذاهای دریایی
  • دانه‌ها و مغزها
اینفوگرافی در مورد غذاهای غنی از آهن
انواع گوشت، سبزیجات تیره برگدار، حبوبات و مغزیجات غنی از آهن هستند.

نکته مهم: خوردن ویتامین C به بدن کمک می‌کند تا آهن را بهتر جذب کند. اطمینان حاصل کنید که به اندازه کافی غذاهای سرشار از ویتامین C، مانند میوه و سبزی می‌خورید. همچنین اجتناب از خوردن غذاهای خاصی که مصرف زیاد آن‌ها مانع از جذب آهن می‌شود می‌تواند مفید باشد، از جمله: چای، قهوه و غذاهای پرکلسیم مانند لبنیات و غلات سبوس‌دار.

۳. در صورت توصیه پزشک از مکمل‌های آهن استفاده کنید

به طور کلی، شما باید تحت نظر پزشک فقط یک مکمل آهن مصرف کنید. اگر نتوانید سطح آهن خود را تنها از طریق رژیم غذایی بازیابی کنید، این کار راه حل مناسبی برای رفع کم خونی است. اگر مکمل آهن مصرف می‌کنید، همراه آن آب پرتقال بنوشید تا جذب آهن را تقویت کند.

به خاطر داشته باشید که مصرف مکمل‌های آهن می‌تواند چند عارضه ناخوشایند داشته باشد. این موارد شامل درد معده، یبوست یا اسهال، سوزش قلب، حالت تهوع و مدفوع سیاه است. با این حال، این عوارض معمولا با گذشت زمان کاهش می‌یابند و بستگی به دوز آهن مصرفی شما دارند.

بیشتر بدانید: درمان کم خونی در مردان

قرص آهن
مکمل آهن به درمان کم خونی فقر آهن کمک می‌کند.

کلام پایانی درباره کم خونی

کم خونی فقر آهن شایع‌ترین نوع کم خونی در سراسر جهان است. بعضی از افراد علائم واضحی دارند، در حالی که بعضی دیگر اصلا هیچ کدام را تجربه نمی‌کنند. این علائم اغلب بستگی به شدت کم خونی دارد. علائم و نشانه‌های رایج شامل خستگی، رنگ‌پریدگی، تپش قلب، سردرد، سرگیجه، احساس تنگی نفس، خشکی مو پوست، درد و تورم زبان و دهان، سندرم پاهای بی‌قرار و ناخن‌های شکننده یا قاشقی شکل است.

اگر فکر می‌کنید علائم کمبود آهن را دارید، حتما به پزشک مراجعه کنید. تشخیص توسط خود شخص توصیه نمی‌شود. خوشبختانه، اکثر مشکلات کمبود آهن را می‌توان با استفاده از یک رژیم غذایی غنی از آهن یا در صورت توصیه پزشک، با دریافت مکمل‌ آهن به راحتی درمان کرد. درمان به موقع از بروز عوارض کم خونی شدید جلوگیری می‌کند.

در این مطلب با علائم کم خونی فقر آهن آشنا شدید و متوجه شدید که به خاطر شایع بودن این مشکل، امکان مبتلا بودن شما هم وجود دارد. بنابراین، برای درمان کم خونی شدید یا کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید در سایت درمانکده از دکتر متخصص داخلی نوبت بگیرید یا با او مشاوره آنلاین داشته باشید.

بیشتر بدانید: esr در آزمایش خون چیست؟

سوالات متداول

دلایل کم خونی چیست؟

مهم‌ترین علل کم خونی عبارتند از: کمبود آهن یا ویتامین‌ها (فولات و ویتامین B12)، افزایش التهاب در بدن و بیماری‌های مغز استخوان. رژیم غذایی نامناسب، سوء جذب مواد مغذی در روده، خونریزی شدید قاعدگی و بارداری احتمال ابتلا به کم خونی را افزایش می‌دهند.

چگونه بفهمیم کم خونی داریم؟

برای تشخیص کم خونی، پزشک از شما در مورد سابقه پزشکی و خانوادگی‌تان سوال می‌کند و معاینه بدنی انجام می‌دهد. همچنین با آزمایش خون سطح آهن، فریتین (ذخایر آهن بدن)، هموگلوبین و هماتوکریت را اندازه‌گیری و تعداد، اندازه و شکل گلبول‌های قرمز را بررسی می‌کند.

آهن خون باید چند باشه؟

محدوده نرمال آهن می‌تواند بین آزمایشگاه‌های مختلف، متفاوت باشد. با این حال، معمولا در زنان و مردان به‌ ترتیب محدوده  ۲۶ تا ۱۷۰ و ۷۶ تا ۱۹۸ میکروگرم در دسی‌لیتر طبیعی تلقی می‌شود.

کم خونی باعث چه بیماری هایی میشود؟

عوارض کمبود گلبول قرمز و کم خونی بسیار زیاد است. اگر کم خونی درمان نشود، خطر زایمان زودرس را افزایش می‌دهد. همچنین باعث آریتمی (ضربان قلب سریع یا نامنظم) می‌شود که می‌تواند به بزرگ شدن قلب یا نارسایی قلبی منجر شود؛ چون در افراد مبتلا به کم خونی، قلب باید خون بیشتری پمپاژ کند تا کمبود اکسیژن را جبران کند.

آیا فقر آهن باعث سرطان خون میشود؟

خیر. کم خونی فقر آهن باعث سرطان نمی‌شود، اما بعضی از انواع سرطان ممکن است خطر کم خونی را افزایش دهند. به این بیماری «کم خونی ناشی از بیماری مزمن» گفته می‌شود.

در کم خونی کدام قسمت سر درد می گیرد؟

اگر کم خونی علت شروع میگرن باشد، غالبا در یک سمت سر خود احساس درد می‌کنید.

کم خونی چه تاثیری روی استخوان‌ها دارد؟

بین کم خونی و استخوان سالم ارتباط وجود دارد. چرا که کاهش آهن خون به کاهش استحکام استخوان‌ها منجر می‌شود.  

منبع: Healthline

مشاوره آنلاین پزشکی درمانکده

آیا این مقاله برای شما مفید بود؟

میانگین امتیاز 4.2 / 5. تعداد رای‌ها 1510

هنوز امتیازی ثبت نشده

elh.zamani@yahoo.com
الهام زمانی

الهام زمانی هستم. در رشته تغذیه در مقطع فوق لیسانس تحصیل کردم و به دلیل علاقه‌ای که به نوشتن دارم وارد حوزه تولید محتوا شدم. خوشحالم که با نوشتن مطالب به‌روز و قابل فهم، ضمن آموختن چیزهای جدید به افزایش آگاهی جامعه درباره بیماری‌ها و سبک زندگی سالم کمک می‌کنم.

مشاهده سایر مطالب
اشتراک در
اطلاع از
guest
(اختیاری)

در صورتی که سوال شما تخصصی هست و به دنبال نظر پزشک متخصص هستید، به بخش مشاوره آنلاین پزشکی مراجعه کنید.

204 پرسش و پاسخ
بیشترین رأی
تازه‌ترین قدیمی‌ترین
بازخورد (Feedback) های اینلاین
مشاهده همه سؤال ها