مولتیپل اسکلروزیس یا اماس (MS)، یک اختلال خود ایمنی پیچیده است که در آن سیستم دفاعی بدن به اشتباه به میلین (غلاف محافظ اعصاب) حمله میکند. این حمله باعث اختلال در ارسال پیامهای عصبی میان مغز و سایر نقاط بدن شده و علائمی نظیر خستگی، مشکلات بینایی و عدم تعادل به همراه دارد. اگرچه علم پزشکی هنوز به روش قطعی برای تضمین عدم ابتلا به این بیماری دست نیافته است؛ اما با مدیریت عوامل محیطی و عادات روزمره میتوان احتمال بروز آن را به طور قابلتوجهی کاهش داد. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده، قصد داریم شما را با راههای حفظ سلامت سیستم عصبی و پیشگیری از بیماری ام اس آشنا کنیم. با ما همراه باشید.
آیا میتوان از بیماری ام اس پیشگیری کرد؟
ام اس یک بیماری پیچیده است که از تعامل میان عوامل ژنتیکی و متغیرهای محیطی نشأت میگیرد. به همین دلیل، پیشگیری از آن به طور مطلق امکانپذیر نیست. با این حال، شواهد علمی نشان میدهد که با اصلاح عادات و رفتارهای روزمره میتوان احتمال بروز این بیماری را به حداقل رساند یا در صورت ابتلا، سرعت پیشرفت آن را کاهش داد.
برای اینکه با این بیماری بیشتر آشنا شوید، بهتر است مقاله بیماری ام اس چیست و تست ام اس آنلاین را مطالعه کنید.
سابقه ام اس توی خانواده داری و نگران ابتلای خودت هستی؟
برای اینکه خیالت راحت شه، همین حالا با پزشک مشورت کن.راههای پیشگیری از بیماری ام اس
در حال حاضر، محققان دقیقا نمیدانند که علت به وجود آمدن بیماری ام اس چیست. با این حال، با رعایت نکات زیر میتوانید به حفظ سلامت سیستم عصبی خود کمک کرده و احتمال بروز این بیماری را به طرز چشمگیری کاهش دهید:
۱. دریافت ویتامین D کافی
ویتامین D در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی نقش دارد و کمبود آن با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای خود ایمنی از جمله بدترین نوع بیماری ام اس مرتبط است. این ارتباط به قدری قوی است که جغرافیای محل زندگی و میزان دوری از خط استوا (که با کاهش دریافت نور خورشید و سنتز ویتامین D همراه است)، به عنوان یک فاکتور خطر جدی شناخته میشود.
برای پیشگیری از بیماری ام اس باید روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه در معرض نور مستقیم خورشید قرار بگیرید. علاوه بر این، خوردن غذاهای غنیشده و ماهیهای چرب (مثل سالمون و ساردین) میتواند به حفظ سطح مطلوب این ویتامین کمک کند. راهکار دیگر، مصرف مکمل ویتامین D است که باید تحت نظر متخصص انجام شود.
۲. کاهش استرس
استرس شدید میتواند به عنوان محرکی برای اختلالات سیستم ایمنی و شروع علائم ام اس عمل کند. علاوه بر این، ممکن است در افراد مبتلا به این بیماری باعث تشدید علائم یا بروز حملات جدید شود.
فعالیتهایی که به آرامش ذهن کمک میکنند، میتوانند پاسخهای التهابی بدن را تعدیل کرده و از سیستم عصبی در برابر فشارهای فرساینده محافظت کنند. ایجاد تعادل بین کار و زندگی و اختصاص زمان برای تفریحات سالم نیز ابزار قدرتمندی برای مقابله با استرس محسوب میشود.
Stressful major life events could be linked to a 17–30% increase in the risk of MS.
healthline
رویدادهای مهم و استرسزای زندگی میتوانند با افزایش ۱۷ تا ۳۰ درصدی خطر ابتلا به ام اس مرتبط باشند.
۳. پیروی از رژیم غذایی سالم
غذاهای فرآوریشده باعث التهاب بدن میشوند و خطر آسیب میلین را افزایش میدهند. در مقابل، غذاهای گیاهی (مثل میوهها، سبزیجات، حبوبات، مغزیجات و غلات کامل) و ماهی سرشار از ترکیبات ضد التهاب هستند.
اگرچه هنوز رژیم غذایی مشخصی برای پیشگیری از بیماری ام اس معرفی نشده است، اما به نظر میرسد که رژیم مدیترانهای به بهبود عملکرد سیستم ایمنی کمک میکند. این رژیم همچنین ممکن است برای درمان ام اس یا کاهش سرعت پیشرفت آن مفید باشد.
۴. حفظ سلامت روده
راهکار دیگری که ممکن است متخصص ام اس برای پیشگیری از این بیماری توصیه کند، حفظ سلامت روده است. چون شواهد نشان میدهد که بین روده و مغز ارتباط مستقیم وجود دارد و برهم خوردن تعادل باکتریهای روده میتواند محرک واکنشهای خود ایمنی باشد.
بهترین راه برای حفظ سلامت روده، مصرف غذاهای سالم بهخصوص غذاهای گیاهی است. این مواد غذایی حاوی نوعی کربوهیدرات به نام فیبر هستند که به تغذیه باکتریهای مفید روده کمک میکنند و میزان آنها را در دستگاه گوارش افزایش میدهند.
نمیدونی چطور خطر ام اس رو کاهش بدی؟
همین حالا از متخصص راهنمایی بگیر۵. ورزش منظم
فعالیت بدنی منظم نه تنها باعث تقویت عضلات میشود؛ بلکه خلقوخو و عملکرد سیستم ایمنی را بهبود میبخشد. از اینرو افرادی که به طور منظم ورزش میکنند، کمتر از دیگران در معرض خطر حمله ام اس قرار دارند.
برای بهرهمندی از فواید ورزش توصیه میشود حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته فعالیت هوازی با شدت متوسط مانند پیادهروی سریع، شنا یا دوچرخهسواری انجام دهید. علاوه بر این، بهتر است تمرینات قدرتی نیز را حداقل ۲ بار در هفته در برنامه خود بگنجانید.
۶. ترک سیگار
اگر در مورد راههای پیشگیری از بیماری ام اس با متخصص مغز و اعصاب صحبت کنید، احتمالا یکی از راهکارهای پیشنهادی او ترک سیگار خواهد بود. چرا که مواد سمی موجود در سیگار باعث بروز التهاب میشوند و به سیستم عصبی آسیب میزنند. شواهد نشان میدهد که استعمال دخانیات خطر ابتلا به ام اس را افزایش میدهد و حتی قرار گرفتن در معرض دود دست دوم دیگران نیز میتواند خطرناک باشد.
تاثیرات منفی سیگار فقط به افزایش احتمال بروز اختلالات عصبی محدود نمیشود؛ بلکه بر عاقبت بیماری ام اس نیز اثر میگذارد و سرعت پیشرفت آن را به شدت افزایش میدهد. بنابراین ترک سیگار و دوری از محیطهای آلوده به دود، یکی از حیاتیترین اقدامات برای حفظ سلامت سیستم عصبی محسوب میشود.
۷. کنترل وزن
چاقی بهویژه اگر در دوران کودکی و نوجوانی ایجاد شود، با شروع علائم ام اس در مردان و زنان مرتبط است. بافت چربی به عنوان یک ارگان فعال عمل کرده و مواد التهابی ترشح میکند که میتوانند سد خونی-مغزی را ضعیف کرده و راه را برای حمله سیستم ایمنی به مغز باز کنند.
علاوه بر این، چاقی ممکن است سطح ویتامین D را در خون کاهش دهد. چون بافت چربی این ویتامین را در خود ذخیره کرده و مانع از گردش آزادانه آن در خون میشود. بنابراین حفظ شاخص توده بدنی (BMI) در محدوده نرمال (۱۸/۵ تا ۲۵)، یکی از مهمترین راهکارها برای پیشگیری از ام اس به شمار میرود.
۸. نوشیدن آب فراوان
هیدراته نگه داشتن بدن برای عملکرد صحیح سلولها و نوروترنسمیترها (انتقالدهندههای عصبی) ضروری است. آب به حفظ تعادل شیمیایی در مغز کمک کرده و فرآیند انتقال پیامهای عصبی را تسهیل میکند. زمانی که بدن با کمآبی مواجه میشود، کارایی سیستم عصبی کاهش مییابد که همین امر ممکن است زمینهساز آسیبهای جدیتر باشد.
از سوی دیگر، مصرف آب به دفع سموم از بدن کمک میکند و شرایط مناسبی برای فعالیت سیستم ایمنی فراهم میآورد. به همین دلیل، بهتر است در طول روز به طور منظم آب بنوشید و منتظر احساس تشنگی نمانید. اگر نوشیدن آب ساده برایتان جذاب نیست، میتوانید برای ایجاد طعم بهتر، مقداری آب لیموترش تازه یا چند برگ نعناع به آن اضافه کنید.
۹. خواب کافی و باکیفیت
خواب کافی و باکیفیت علاوه بر اینکه فرصت مناسبی برای ترمیم ارگانهای بدن فراهم میکند، میتواند در پیشگیری از شروع علائم ام اس در زنان و مردان نقش مهمی داشته باشد. در مقابل، کمبود خواب یا داشتن الگوی خواب نامنظم ممکن است عملکرد سیستم ایمنی را مختل کرده و بدن را در برابر التهاب آسیبپذیرتر کند.
برای حمایت از عملکرد طبیعی بدن، داشتن هفت تا ۹ ساعت خواب شبانه عمیق و مداوم ضروری است. برای رسیدن به این هدف توصیه میشود نکات زیر را رعایت کنید:
- هر روز در ساعت مشخصی به رختخواب بروید و در زمان مشخصی نیز از خواب بیدار شوید.
- استفاده از وسایل الکترونیکی مانند موبایل، تبلت و لپتاپ را پیش از خواب محدود کنید.
- محیط خواب را تاریک و تا حد امکان بدون سروصدا نگه دارید.
- به تهویه مناسب و دمای مطلوب اتاق خواب توجه داشته باشید.
کلام پایانی
اگرچه در حال حاضر برای پیشگیری از ام اس روش قطعی وجود ندارد؛ اما شواهد نشان میدهد که انتخابهای روزمره ما در کاهش خطر ابتلا به این بیماری بیتاثیر نیست. اقداماتی نظیر تامین ویتامین D کافی، مدیریت استرس، پیروی از رژیم غذایی مناسب، ورزش منظم، کنترل وزن و دوری از دخانیات نه تنها احتمال ابتلا به ام اس را به حداقل میرساند؛ بلکه در صورت بروز بیماری به کنترل بهتر علائم و کند کردن روند پیشرفت آن کمک میکند.
اگر در مورد راههای پیشگیری از بیماری ام اس یا درمان آن به راهنمایی نیاز دارید، با پزشک مشورت کنید. برای صحبت با متخصص آنلاین مغز و اعصاب، میتوانید به سایت درمانکده سر بزنید. درمانکده این امکان را برایتان فراهم کرده است که پس از مطالعه نظرات سایر بیماران و بررسی سوابق متخصصان مختلف، در اسرع وقت از پزشک مورد نظر خود وقت بگیرید.
سوالات متداول
ام اس مستقیما از والدین به فرزندان به ارث نمیرسد. اما داشتن سابقه خانوادگی میتواند احتمال ابتلا به آن را افزایش دهد.
خیر، بیماری ام اس به هیچوجه از فردی به فرد دیگر سرایت نمیکند و یک بیماری مسری محسوب نمیشود.
خیر، تاکنون هیچ واکسنی برای پیشگیری از این اختلال خود ایمنی ساخته نشده است.
اگر میخواهید بدانید راههای پیشگیری از ام اس چیست، باید بگوییم با پیروی از سبک زندگی سالم، کنترل استرس و دریافت ویتامین D کافی میتوانید احتمال بروز این بیماری را کاهش دهید.
منابع: healthline | healthcentral | lonestarneurology
