تشخیص اوتیسم باید توسط پزشک متخصص این حوزه انجام شود و هیچ روش خانگی نمیتواند به تنهایی وجود اختلال طیف اوتیسم را تایید کند. با این حال، والدین به دلیل ارتباط روزانه و نزدیک با کودک، گاهی متوجه تفاوتهایی در رفتار، نحوه بازی و شیوه تعامل فرزند خردسالشان میشوند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده قصد داریم بررسی کنیم چگونه میتوان از یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم استفاده کرد؛ به نحوی که رفتارهای کودک مانند تماس چشمی و پاسخ به محرکها از زاویهای دیگر ارزیابی شوند. همراه ما باشید.
- اهمیت بازی در تشخیص نشانههای اوتیسم
- چند بازی ساده برای تشخیص اوتیسم
- ۱- بازی قایم باشک با صورت (دالی موشه)
- ۲- بازی توپ غلتان
- ۳- بازی «صدای من را پیدا کن»
- ۴- بازی دنبال کردن اشاره و نگاه
- ۵- بازی تقلید حرکات
- ۶- بازی تعویض اساببازی
- ۷- بازی توپ بازی نوبتی
- ۸- بازی پازل ساده یا جورچین
- ۹- بازی نخ کردن مهره
- ۱۰- بازی درآوردن صدا با وسایل موسیقی
- ۱۱- بازی بفرما/بده به من
- ۱۲- بازی نمایش چهره احساسی با شکلک در آینه
- هنگام انجام یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم به چه نکاتی باید توجه کرد؟
- محدودیتهای بازی برای تشخیص اوتیسم
- کلام پایانی
- سوالات متداول
اهمیت بازی در تشخیص نشانههای اوتیسم
بیماری اوتیسم باید توسط متخصص اوتیسم (شامل گروهی از متخصصان همچون روانپزشک، روانشناس و متخصص مغز و اعصاب) تشخیص داده شود. معمولا متخصصان برای تشخیص اختلال طیف اوتیسم از تست غربالگری رسمی استفاده میکنند. با این حال، ممکن است والدین بتوانند با مشاهده رفتار کودک خود در طول بازی متوجه تفاوتهایی در رفتارهای اجتماعی و ارتباطی فرزندشان شوند و علائم اوتیسم را در مراحل اولیه تشخیص دهند.
بازی یکی از طبیعیترین روشهای ارتباطی کودک با محیط است و میتواند اطلاعات ارزشمندی درباره نحوه تعامل، ارتباط و مهارتهای کودک در اختیار والدین قرار دهد. کودکان معمولا موقع بازی کردن، بدون فشار یا ترس از ارزیابی شدن، شیوه واکنش به دیگران، تقلید از رفتارها، استفاده از اسباببازیها و میزان برقراری ارتباط خود را نشان میدهند.
کودکان مبتلا به اوتیسم معمولا در نوع بازی، تعامل با دیگران و استفاده از اسباببازیها، تفاوتهایی با سایر گروه همسالان خود دارند. از همینرو مشاهده رفتار کودک هنگام بازی میتواند به والدین کمک کند تا برخی نشانههای احتمالی مرتبط با اختلال طیف اوتیسم را زودتر متوجه شوند و به موقع برای درمان اوتیسم اقدام کنند.
میخوای بدونی با چه بازی هایی میشه اوتیسم رو تشخیص داد؟
همین حالا از متخصص راهنمایی بگیربنابراین میتوان گفت یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم، ممکن است اولین قدم برای مشاهده رفتارهای ارتباطی کودک باشد و نقش تاثیرگذاری در ارزیابی مهارتهایی مانند توجه مشترک، نوبتگیری، تقلید و تعامل اجتماعی دارد. البته لازم به ذکر است که بازی فقط یک ابزار مشاهدهای بهشمار میآید و نمیتواند جایگزین ارزیابی تخصصی برای تشخیص قطعی اوتیسم شود. اگر کنجکاوید بدانید اوتیسم از مادر به ارث میرسد یا خیر، میتوانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.
the diagnosis of ASD is a long-term, multi-step process that aims to assess the child’s functioning on different levels.
به نقل از سایت: ncbi
تشخیص اختلال طیف اوتیسم یک فرآیند طولانی و چندمرحلهای است که هدف آن ارزیابی عملکرد کودک در سطوح مختلف است.
چند بازی ساده برای تشخیص اوتیسم
به گفته بهترین فوق تخصص مغز و اعصاب بزرگسالان در تهران، اختلال طیف اوتیسم یک اختلال عصبی رشدی است که علائم آن از سنین پایین ظاهر میشوند. برخی بازیهای ساده و کودکانه کمک میکنند تا والدین بتوانند حین تماشای فرزند خود، نشانههای احتمالی اوتیسم را مورد بررسی قرار دهند. این بازیها در عین حال که برای کودک جذاب هستند، میتوانند رفتارهای مهمی مانند ارتباط چشمی، تقلید، تعامل اجتماعی و واکنش کودک به صدا را نشان دهند. بهترین بازیهای ساده و جذاب برای بررسی نشانههای اوتیسم در خانه که همچون تست غربالگری آزمون M-CHAT عمل میکنند، شامل موارد زیر هستند:
۱- بازی قایم باشک با صورت (دالی موشه)
این بازی ساده برای تشخیص اوتیسم که برای کودکان ۶ ماهه تا ۲ سال مناسب است، میتواند فرصتی برای بررسی واکنش کودک به چهره والدین، تمایل به برقراری ارتباط و میزان توجه او به تعامل اجتماعی باشد. کودکان معمولا در سنین پایین از ظاهر شدن ناگهانی چهره والدین لذت میبرند و ممکن است با لبخند، نگاه کردن یا تلاش برای ادامه بازی پاسخ دهند.
نحوه انجام بازی: والدین باید روبهروی کودک بنشینند و صورت خود را با دست یا یک پارچه سبک بپوشانند؛ سپس بعد از چند ثانیه با حالت شاد چهره خود را نشان دهند و بگویند «دالی!». این کار را میتوانید چندین بار تکرار کرده و واکنش کودک را مشاهده کنید. کودکانی که رشد طبیعی دارند، معمولا تماس چشمی برقرار میکنند یا لبخند میزنند و واکنش هیجانی نشان میدهند.
اگر کودک نسبت به این حرکت شما واکنشی نشان ندهد و بیتفاوت باشد، ممکن است نشاندهنده ضعف در واکنش هیجانی و تعاملات اجتماعی او باشد که در این صورت باید متخصص مشورت کنید.
۲- بازی توپ غلتان
این بازی که برای کودکان ۱۸ ماه به بالا مناسب است به والدین کمک میکند تا میزان مشارکت کودک در یک بازی دوطرفه، مهارت درک نوبت و پاسخدهی متقابل را مشاهده کنند. توب غلتان یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم است که فقط با هدف گرفتن توپ انجام نمیشود؛ بلکه ایجاد یک تعامل رفتوبرگشتی بین کودک و والد اهمیت دارد.
نمیدونی رفتار کودک در بازی طبیعیه یا نشانه اوتیسمه؟
از متخصص راهنمایی بگیرنحوه انجام بازی: پدر یا مادر در مقابل کودک قرار میگیرند و یک توپ نرم را به آرامی به سمت او میغلتانند؛ سپس منتظر میماند تا کودک توپ را بگیرد و آن را هل بدهد یا به سمت والد برگرداند. برای جذابتر شدن بازی، میتوانید از تشویق کلامی استفاده کنید.
در صورتی که کودک توپ را فقط نگاه کرد یا بازی را به شکل تکنفره ادامه داد، ممکن است نشاندهنده ضعف او در تعامل اجتماعی باشد و نیاز به پیگیری تخصصی دارد.
۳- بازی «صدای من را پیدا کن»
واکنش نشان دادن به نام خود، نشاندهنده بخش مهمی از مهارتهای اولیه کوک همچون توجه و ارتباط اجتماعی است. بازی «صدای من را پیدا کن» که برای سن ۶ ماه تا سه سالگی کودک مناسب است، میتواند به والدین کمک کند واکنش کودک به صدا و نام خود را بررسی کنند.
نحوه انجام بازی: والد باید در فاصله کوتاهی از کودک یا پشت سر او قرار بگیرد و نام کودک را با صدای معمولی صدا بزند؛ سپس میتواند واکنش کودک مانند برگشتن، نگاه کردن یا پیدا کردن فرد صدازننده را مشاهده کند.
واکنش نشان ندادن به نام، یکی از نشانههای مهم در تشخیص اوتیسم است. البته این حالت همیشه به معنی وجود اوتیسم نیست و میتواند دلایل دیگری مانند سرگرم بودن کودک، مشکلات شنوایی یا تفاوتهای فردی داشته باشد. با این حال، بهتر است کودک تحت ارزیابی تخصصی قرار بگیرد.
۴- بازی دنبال کردن اشاره و نگاه
این بازی که برای کودکان ۹ ماه مناسب است، به والدین فرصت میدهد تا ببینند کودک چه اندازه از مهارت توجه برخوردار است. هدف از انجام بازی دنبال کردن اشاره و نگاه این است که بررسی شود، آیا کودک مسیر نگاه یا اشاره والد را دنیال میکند یا خیر.
نحوه انجام بازی: والدین باید یک وسیله جذاب مانند اسباببازی، کتاب تصویری یا شی رنگی را انتخاب کنند و به کودک بگویند «ببین!»
یکی از نشانههای مهم در غربالگری اوتیسم، دنبال نکردن اشاره یا نگاه مشترک است. اگر کودک، اشاره و نگاه شما را دنبال نکند، ممکن است نشاندهنده ضعف در مهارت ارتباط اجتماعی او باشد و باید توسط متخصص ارزیابی شود.
۵- بازی تقلید حرکات
بازی تقلید حرکات غیر کلامی یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم در کودکان بالای ۱۲ ماه است. تقلید کردن یکی از راههای اصلی یادگیری کودکان و ایجاد ارتباط اجتماعی محسوب میشود.
نحوه انجام بازی: والدین چند حرکت ساده مانند دست زدن، بوسه فرستادن یا تکان دادن دست و سر را انجام میدهند؛ سپس از کودک میخواهند عین همان حرکت را تکرار کند. توجه داشته باشید که حرکات باید ساده، کوتاه و متناسب با سن کودک باشند.
کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم معمولا در تقلید حرکات، تاخیر دارند. اگر کودک شما توانایی انجام این حرکات را نداشت یا بسیار محدود انجام داد، ممکن است نشاندهنده ضعف در مهارت تقلید و ارتباط اجتماعی باشد که بهتر است در این مورد با پزشک آنلاین مغز و اعصاب مشورت کنید.
۶- بازی تعویض اساببازی
این فعالیت برای مشاهده میزان انعطافپذیری کودک در مواجهه با تغییرات طراحی میشود و بیشتر برای کودکان ۱۸ ماه به بالا کاربرد دارد. برخی کودکان ممکن است به نوع فعالیت یا وسیله خاص علاقه زیادی داشته باشند و تغییر شرایط برایشان دشوار باشد.
نحوه انجام بازی: زمانی که کودک مشغول بازی با یک وسیله است، والد باید وسیله را از کودک بگیرید و اسباببازی دیگری به او بدهد. این کار را آرام و بدون اجبار انجام دهید.
اگر کودک چسبندگی شدیدی به یک وسیله یا اسیباببازی از خود نشان دهد یا به شدت در تعویض یک وسیله مقاومت داشته باشد، ممکن است نشاندهنده الگوی رفتاری تکراری در اوتیسم باشد و باید ارزیابی تخصصی شود. بهتر است در این شرایط رفتار با کودکان اوتیسم را بدانید و به او فشار نیاورید.
۷- بازی توپ بازی نوبتی
این بازی ساده برای تشخیص اوتیسم را هم میتوانید با کودکان ۱۸ ماه به بالا تمرین کنید. بازی توپ بازی نوبتی یکی از فعالیتهای ساده برای مشاهده مهارت رعایت نوبت کودک در تعامل اجتماعی است؛ زیرا کودک باید حضور فرد مقابل را در نظر بگیرد و در یک فعالیت مشترک شرکت کند.
نحوه انجام بازی: روبهروی فرزند خود بنشینید و توپ را به نوبت به سمت او پرتاب کنید؛ سپس منتظر پاسخ کودک و پرتاب کردن توپ از طرف فرزندتان باشید.
اگر کودک نوبت پرتاب توپ را رعایت نمیکند یا بازی با شما را ادامه نمیدهد، ممکن است نشاندهنده ضعف در مهارت ارتباط اجتماعی باشد و نیاز به بررسی تخصصی دارد.
۸- بازی پازل ساده یا جورچین
این بازی که برای کودکان ۱۸ ماه تا سه سال مناسب است، به تقویت مهارت حل مسئله کودک کمک میکند و فرصتی برای بررسی نحوه تمرکز، انعطاف ذهنی و واکنش کودک هنگام مواجهه با یک چالش است.
نحوه انجام بازی: یک پازل متناسب با سن کودک در اختیار او قرار دهید و بگذارید خودش قطعات را جابهجا کند. والدین میتوانند در صورت نیاز، راهنمایی مختصری ارائه دهند؛ اما بهتر است بیشتر مشاهدهگر باشند.
کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم معمولا تصویر کلی را درک نمیکنند یا بخشی از پازل را به شکل تکراری انجام میدهند. اگر کودک شما به طور مکرر، فقط قطعات پازل را میچرخاند، به تصویر کلی پازل بیتوجه است و تلاشی برای تکمیل آن نمیکند، ممکن است نشاندهنده تاخیر در رشد شناختی باشد و بهتر است با فرد متخصص در این مورد صحبت کنید.
۹- بازی نخ کردن مهره
بازی نخ کردن مهره دیگر بازی ساده برای تشخیص اوتیسم در خانه بهشمار میآید که برای کودکان ۲ سال به بالا مناسب است. این بازی بیشتر برای مشاهده هماهنگی حرکتی ظریف، تمرکز، هماهنگی چشمها و دستها و نحوه مشارکت کودک در یک فعالیت هدفمند استفاده میشود.
نحوه انجام بازی: مقداری نخ و چند مهره تهیه کنید و از کودک خود بخواهید مانند شما، نخ را از مهرهها عبور دهد. با این کار میتوانید میزان توجه و تمرکز کودک خود را بسنجید.
کودک مبتلا به طیف اوتیسم معمولا توجه و تمرکز بالایی ندارد و ممکن است این بازی را به صورت تکراری و بدون تعامل اجتماعی انجام دهد. اگر حرکات کودک شما حین انجام این بازی به شدت شتابزده، بیدقت، نامنظم و بدون هدف است یا اصلا علاقهای به انجام آن ندارد، بهتر است با یک متخصص مشورت کنید.
۱۰- بازی درآوردن صدا با وسایل موسیقی
والدین کودکان یک تا سه سال میتوانند برای مشاهده میزان توانایی تقلید صوتی، توجه به رفتار دیگران و مشارکت در یک تجربه مشترک کودک خود، بازی درآوردن صدا با وسایل موسیقی را انجام دهند. تقلید صدا و حرکات، بخش مهمی از رشد ارتباطی کودکان بهشمار میآید.
نحوه انجام بازی: یک وسیله ساده مانند جغجغه، طبل کوچک یا ساز کودکانه را تکان دهید و صدایی با آن درآورید؛ سپس در اختیار کودک قرار دهید و منتظر تقلید او باشید. کودک باید همان صدا یا حرکت را تکرار کند.
اگر کودک شما به صدا علاقهمند نیست، تلاش نمیکند خودش هم آن صدا را ایجاد کند، از صدا میترسد و گوشش را میگیرد، نسبت به صدا بیتفاوت باقی میماند یا در برابر محرک صوتی واکنش غیر معمول دارد، ممکن است نشاندهنده حساسیت حسی در کودکان مبتلا به اختلال طیف اوتیسم باشد و باید توسط متخصص ارزیابی شود.
۱۱- بازی بفرما/بده به من
این بازی که برای کودکان ۱۲ تا ۲۴ ماه کاربرد دارد، به والدین کمک میکند تا مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و میزان درک مفهوم رعایت نوبت را در کودک خود مشاهده کنند. کودک در جریان بازی یاد میگیرد که برای گرفتن یا دادن یک وسیله با فرد مقابل تعامل داشته باشد، منتظر بماند و نوبت را رعایت کند.
نحوه انجام بازی: یک اسباببازی مورد علاقه کودک مانند توپ یا عروسک را در دست بگیرید و ابتدا آن را به کودک پیشنهاد دهید و بگوید «بفرما!». زمانی که کودک اسباببازی را از شما گرفت، حالا دستتان را به سمت او دراز کنید و بگویید «بده به من».
کودکی که رشد طبیعی داشته باشد، متوجه درخواست شما میشود، اسباببازی را تحویل میدهد یا میگیرد و نوبت بازی را رعایت میکند. اگر کودک علاقهای به ادامه تعامل نشان ندهد، درکی از مفهوم گرفتن و دادن اسباببازی نداشته باشد یا با اصرار فراوان اسباببازی را برای خودش بخواهد، ممکن است نشاندهنده ضعف در مهارت تعامل اجتماعی باشد و بهتر است توسط متخصص مورد ارزیابی قرار بگیرد.
۱۲- بازی نمایش چهره احساسی با شکلک در آینه
این بازی که برای کودکان بالای ۲ سال مناسب است، به والدین کمک میکند تا مهارتهایی مانند تقلید، توجه، درک هیجانات و توانایی همدلی را در کودک خود بررسی کنند.
نحوه انجام بازی: والد و کودک روبهروی آینه مینشینند و والد حالتهای سادهای از احساسات مانند لبخند، اخم، تعجب، عصبانیت، غم و شادی را اجرا میکند؛ سپس از کودک میخواهد احساسات را نام ببرد و تقلید کند. این کار را میتوانید از طریق فلش کارتهای دارای صورتک با احساسات مختلف هم انجام دهید.
اگر کودک نسبت به اجرای شما بیتفاوت باشد یا توانایی تشخیص احساسات و تقلید نداشته باشد، ممکن است نشاندهنده ضعف در تعامل ارتباط اجتماعی و درک هیجانات باشد و بهتر است توسط پزشک متخصص تحت ارزیابی قرار بگیرد.
هنگام انجام یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم به چه نکاتی باید توجه کرد؟
هنگام انجام بازیهای ساده برای بررسی نشانههای مرتبط با اختلال طیف اوتیسم، هدف اصلی مشاهده نحوه تعامل و واکنشهای کودک است؛ نه تشخیص قطعی اختلال و ارزیابی علت اوتیسم. والدین بهتر است به رفتارهایی مانند شیوه برقراری ارتباط، پاسخ به محرکها و میزان مشارکت کودک در بازی توجه کنند. مواردی که در جدول زیر عنوان کردهایم، نکات مهمی هستند که والدین باید هنگام یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم به آنها توجه کنند:
| رفتار مورد بررسی | نکاتی که والدین باید توجه کنند! | نکات هشداردهنده |
|---|---|---|
| واکنش به اسم خود | آیا کودک با شنیدن اسم خود، به شما نگاه میکند؟ برمیگردد یا واکنشی نشان میدهد؟ | بیتفاوتی و بیتوجهی به شنیدن نام خود |
| برقراری تماس چشمی | آیا کودک به چهره والد خود نگاه میکند و تماس چشمی با او دارد؟ | نداشتن تماس چشمی |
| تقلید از دیگران | آیا کودک حرکات سادهای مانند دست زدن یا اشاره کردن را از والد خود تقلید میکند؟ | عدم تقلید حرکات دیگران |
| رعایت نوبت در بازی | آیا کودک میتواند هنگام بازی منتظر نوبت خود بماند؟ | توجه نداشتن به تعامل دوطرفه و رعایت نکردن نوبت بازی |
| نحوه بازی با وسایل | آیا کودک بازی هدفمند را دنبال میکند یا تمرکز غیر عادی و تکراری روی وسایل و اسباببازیها دارد؟ | انجام حرکات تکراری و غیر معمول (مانند بال زدن دستها) |
اگر شما به عنوان والد هنگام انجام یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم، متوجه نشانههای هشداردهنده شدید، بهتر است آرامش خود را حفظ کرده و از متخصص کمک بگیرید. پس از تشخیص این اختلال، آشنایی با اصول مراقبت و نگهداری از کودک اوتیسم میتواند به والدین کمک کند تا محیط مناسبتری برای رشد و یادگیری کودک خود فراهم کنند.
محدودیتهای بازی برای تشخیص اوتیسم
بازیهای ساده میتوانند به والدین کمک کنند تا برخی رفتارهای کودک مانند نحوه تعامل، تقلید، توجه مشترک یا واکنش به دیگران را مورد ارزیابی قرار دهند. اما باید بگوییم که این بازیها را نمیتوان ابزار تشخیصی قطعی برای اوتیسم در نظر گرفت؛ زیرا رفتار کودک در خانه میتواند تحت تاثیر عوامل مختلف مانند شرایط روحی، میزان علاقه به بازی، خستگی یا تفاوتهای فردی قرار بگیرد. زمانی که والدین با انجام یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم، متوجه نشانههای هشداردهنده شدند، بهترین کار به جای فکر کردن به سوالاتی همچون «ایا کودکان اوتیسم خوب میشوند؟» یا «عمر کودکان اوتیسم چقدر است؟»، مراجعه فوری به دکتر اوتیسم برای انجام ارزیابی دقیق است.
کلام پایانی
بازیها میتوانند راهی ساده برای مشاهده برخی رفتارهای مرتبط با رشد اجتماعی و ارتباطی کودک باشند. فعالیتهایی مانند توپ بازی، بازی تقلید، دنبال کردن اشاره و نگاه یا بازیهای تعاملی با والدین، کمک میکنند تا پدر و مادر نحوه واکنش، تعامل و ارتباط کودک خود را بهتر مورد بررسی قرار دهند. با این حال، هیچ بازی خانگی نمیتواند به تنهایی تشخیصدهنده اختلال طیف اوتیسم باشد یا جایگزین ارزیابی تخصصی شود.
اگر در مورد یک بازی ساده برای تشخیص اوتیسم، سوالات بیشتری دارید، میتوانید به وبسایت درمانکده سر بزنید و از دکتر متخصص اوتیسم مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان مشاهده پروفایل پزشکان، بررسی تخصصها، آخرین نوبتهای خالی و خواندن نظرات بیماران قبلی را برای شما فراهم کرده است تا با آگاهی بیشتری برای رزرو نوبت جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری اقدام کنید.
سوالات متداول
بازیهای خانگی معمولا برای کودکان خردسال در بازه سنی ۹ ماهگی تا سه سالگی که دوره مهم و سن طلایی برای غربالگری اوتیسم است، کاربرد دارند.
خیر. بازیها فقط میتوانند به والدین در مشاهده برخی رفتارهای کودک خود کمک کنند و غربالگری اولیه انجام دهند. تشخیص قطعی اختلال طیف اوتیسم باید با ارزیابی تخصصی توسط پزشک متخصص این حوزه انجام شود.
