درد سیاتیک در بارداری؛ علت‌، علائم، روش های تشخیص و راه های درمان

درد سیاتیک در بارداری ممکن است با کمردرد و دردهای لگنی این دوران اشتباه گرفته شود؛ کمردرد و درد لگنی در بارداری شایع‌اند، اما سیاتیک که با تحریک یا فشردگی ریشه‌های عصبی و درد تیرکشنده از کمر یا باسن به پا همراه است، کمتر اتفاق می‌افتد. تغییرات بدن در دوران بارداری، از جمله تغییر در وضعیت ستون فقرات و افزایش فشارهای مکانیکی، می‌توانند در بروز یا تشدید دردهای کمر و لگن نقش داشته باشند؛ بااین‌حال، هر دردی که به پا انتشار پیدا می‌کند، لزوما ناشی از درگیری عصب سیاتیک نیست.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با علائم درد سیاتیک در بارداری و روش‌های تشخیص، پیشگیری و درمان آن آشنا شوید.

آیا سیاتیک در بارداری شایع است؟

کمردرد در بارداری بسیار شایع است، اما این موضوع به معنای شیوع بالای سیاتیک نیست. بسیاری از زنان باردار به دلیل تغییر وضعیت بدن، افزایش فشار مکانیکی بر ستون فقرات و تغییرات عملکردی لگن، دردهایی را تجربه می‌کنند که ممکن است به باسن یا پا انتشار پیدا کنند. بااین‌حال، درد عصب سیاتیک در بارداری زمانی مطرح می‌شود که درد از الگوی مشخصی پیروی کند و با علائم ناشی از تحریک یا فشار بر ریشه‌های عصبی همراه باشد.

Studies estimate between 1 and 17% of women experience sciatica at some point in their pregnancy
مطالعات تخمین می‌زنند که بین ۱ تا ۱۷ درصد از زنان در مقطعی از دوران بارداری خود دچار سیاتیک می‌شوند.

به نقل از وب‌سایت hssh.health

در دوران بارداری، فتق دیسک کمری علامت‌دار که می‌تواند باعث سیاتیک شود، نادر است و معمولا این عارضه حدود یک مورد در هر ۱۰ هزار بارداری گزارش شده است. 

بارداری و یکی از پاهات درد می‌کنه؟

همین حالا با متخصص مشورت کن و شرایطت رو توضیح بده.

دکتر فوق تخصص سیاتیک در تهران

علائم سیاتیک در بارداری چیست؟

علائم سیاتیک در بارداری به محل و شدت تحریک یا فشار بر ریشه‌های عصبی بستگی دارد. درد کمر بدون انتشار درد به پا یا سایر نشانه‌های عصبی، معمولا سیاتیک نیست. مهم‌ترین علائم اصلی سیاتیک در بارداری عبارت‌اند از:

• درد تیرکشنده از باسن به پا: درد ممکن است درد باسن و پا در بارداری از یک سمت باسن شروع شود و به پشت ران، ساق یا حتی کف پا انتشار پیدا کند. این درد اغلب یک‌طرفه است و گاهی به شکل شوک الکتریکی احساس می‌شود.
• احساس سوزش یا درد تیز: بعضی زنان درد را به‌صورت سوزش، تیرکشیدن یا احساس برق‌گرفتگی در مسیر پا توصیف می‌کنند. این حالت ممکن است هنگام نشستن طولانی، خم شدن یا بعضی حرکات تشدید شود.
• گزگز و مورمور شدن پا: تحریک ریشه‌های عصبی می‌تواند باعث احساس سوزن‌سوزن شدن در باسن، ساق یا پا شود. محل گزگز به ریشه عصبی درگیر بستگی دارد.
• بی‌حسی در پا: کاهش حس در بخش‌هایی از ران، ساق یا کف پا ممکن است همراه درد ایجاد شود و در صورت تداوم نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
• ضعف عضلانی: در مواردی که فشار عصبی شدیدتر است، ممکن است بالا آوردن پنجه پا، راه رفتن روی پاشنه یا حرکت دادن پا دشوار شود.

سیاتیک در بارداری بیشتر کدام پا را درگیر می‌کند؟

سیاتیک در بارداری معمولا یک پا را درگیر می‌کند و ممکن است در پای راست یا چپ ایجاد شود. سمت درد به محل تحریک یا فشار بر ریشه‌های عصبی بستگی دارد و نمی‌توان گفت کدام پا بیشتر درگیر می‌شود. درد سیاتیک پای راست در بارداری ممکن است از باسن شروع شود و به پشت ران یا ساق انتشار پیدا کند.  گاهی نیز درد به هر دو پا انتشار پیدا می‌کند؛ در این شرایط، به‌ویژه اگر با ضعف یا بی‌حسی همراه باشد، ارزیابی متخصص سیاتیک اهمیت دارد.

فرق سیاتیک با کمردرد و درد لگن در بارداری چیست؟

کمردرد و درد لگن در بارداری شایع‌اند و گاهی به باسن یا پا انتشار پیدا می‌کنند؛ به همین دلیل ممکن است با سیاتیک اشتباه گرفته شوند. تفاوت این دردها بیشتر به محل شروع، مسیر انتشار و ارتباط آن‌ها با حرکت بستگی دارد. کمردرد مکانیکی بارداری معمولا در قسمت پایین کمر متمرکز است و با فعالیت یا تغییر وضعیت تشدید می‌شود. 

درد کمربند لگنی، از جمله درد ناحیه مفصل ساکروایلیاک (SI)، بیشتر اطراف لگن، باسن یا کشاله ران احساس می‌شود و ممکن است هنگام راه رفتن، بالا رفتن از پله یا چرخیدن در تخت افزایش پیدا کند. در مقابل، سیاتیک معمولا با درد تیرکشنده پا در بارداری یا سوزشی از باسن به پشت ران و گاهی ساق و کف پا همراه است و ممکن است گزگز، بی‌حسی یا ضعف نیز ایجاد کند. در جدول زیر به مهم‌ترین‌ تفاوت‌های سیاتیک با کمردرد و درد لگن در بارداری اشاره شده است:

نوع درد	محل درد	ویژگی‌های رایج
کمردرد مکانیکی بارداری	پایین کمر	درد موضعی، گرفتگی، تشدید با فعالیت
درد کمربند لگنی و مفصل ساکروایلیاک	لگن، باسن، کشاله ران، گاهی جلوی ران	وابسته به حرکت، درد هنگام راه رفتن یا چرخیدن در تخت
سیاتیک یا رادیکولوپاتی	باسن، پشت ران، ساق و گاهی کف پا	درد تیرکشنده، سوزش، گزگز، بی‌حسی یا ضعف

درد سیاتیک لگن در بارداری ممکن است با دردهای کمربند لگنی اشتباه گرفته شود؛ به‌خصوص اگر هنگام راه رفتن یا چرخیدن در تخت تشدید شود. در این شرایط حتی استفاده از بهترین آمپول برای درد سیاتیک نیز ممکن است به کاهش درد کمکی نکند.

علت درد سیاتیک در بارداری چیست؟

علت سیاتیک در بارداری همیشه به بزرگ شدن رحم یا فشار جنین مربوط نیست. درد سیاتیک در اوایل بارداری ممکن است با مشکلات قبلی ستون فقرات یا دردهای مکانیکی مرتبط باشد و لزوما ناشی از تغییرات بدن در بارداری نیست. در این دوران، تغییرات وضعیت بدن و افزایش بار مکانیکی بر ستون فقرات و لگن می‌توانند زمینه بروز دردهای کمر و لگن را فراهم کنند؛ بااین‌حال، درد تیرکشنده پا لزوما نشانه درگیری عصب سیاتیک نیست.

فتق دیسک یا درگیری ریشه عصبی

فتق دیسک کمری زمانی رخ می‌دهد که بخشی از دیسک بین مهره‌ها بیرون‌زدگی پیدا کرده و به ریشه‌های عصبی مجاور فشار وارد کند یا باعث التهاب آن‌ها شود. اگر این وضعیت ریشه‌های عصبی مرتبط با عصب سیاتیک را درگیر کند، ممکن است درد تیرکشنده از باسن به پشت ران و ساق، همراه با گزگز، بی‌حسی یا ضعف ایجاد شود.

بااین‌حال، فتق دیسک کمری که به عصب فشار وارد می‌کند و باعث درد تیرکشنده به پا می‌شود، در دوران بارداری نادر است؛ بنابراین، هر درد شبیه سیاتیک در این دوران ناشی از فتق دیسک نیست. آشنایی با فرق دیسک کمر با سیاتیک  به درک بهتر تفاوت میان علت احتمالی درد و الگوی علائم عصبی کمک می‌کند.

تغییرات مکانیکی و دردهای شبیه سیاتیک

با پیشرفت بارداری، تغییر مرکز ثقل و افزایش فشار بر ستون فقرات و لگن می‌تواند باعث کمردرد مکانیکی یا درد مفاصل لگنی، به‌ویژه مفصل ساکروایلیاک، شود. این دردها ممکن است به باسن و ران انتشار پیدا کنند و با راه رفتن، ایستادن طولانی یا تغییر وضعیت تشدید شوند؛ اما لزوما نشانه درگیری عصب سیاتیک نیستند. سندرم پیریفورمیس نیز یکی دیگر از علل احتمالی درد باسن و علائم شبیه سیاتیک است که برای تشخیص آن باید سایر علت‌ها بررسی شوند. 

آیا فشار رحم یا جنین می‌تواند باعث سیاتیک شود؟

با بزرگ شدن رحم، وضعیت اندام‌های داخلی و توزیع فشار در ناحیه لگن تغییر می‌کند؛ این تغییرات ممکن است در بعضی افراد بر علائم عصبی تاثیر بگذارند یا دردهای موجود را تشدید کنند. بااین‌حال، بسیاری از دردهای باسن و پا در این دوران منشا مکانیکی یا مفصلی دارند و الزاما به معنای درگیری عصب نیستند. بنابراین، درد سیاتیک پای چپ در بارداری لزوما به معنای فشار مستقیم رحم بر عصب نیست و ممکن است منشا دیگری داشته باشد.

سیاتیک در کدام ماه بارداری بیشتر دیده می‌شود؟

دردهای کمری و لگنی ممکن است در هر مرحله از بارداری ایجاد شوند، اما با پیشرفت بارداری، افزایش وزن، تغییر مرکز ثقل و بیشتر شدن بار مکانیکی روی ستون فقرات و لگن می‌توانند این ناراحتی‌ها را تشدید کنند. درد سیاتیک در ماه اول بارداری را نباید صرفا به تغییرات ناشی از بزرگ شدن رحم نسبت داد؛ زیرا علل دیگری نیز می‌توانند درد کمر و پا ایجاد کنند. 

سیاتیک در سه ماهه سوم یا ماه‌های آخر بارداری درد بیشتری در کمر، باسن و پاها ایجاد می‌کند. بااین‌حال، سیاتیک واقعی الزاما به ماه خاصی از بارداری محدود نیست و زمان بروز آن به علت زمینه‌ای بستگی دارد. در جدول زیر به وضعیت احتمالی درد سیاتیک در مراحل بارداری اشاره کرده‌ایم:

مرحله بارداری	وضعیت احتمالی درد	مرحله بارداری
سه‌ماهه اول	امکان بروز دردهای کمری و لگنی	سه‌ماهه اول
سه‌ماهه دوم	احتمال تشدید دردهای مکانیکی با تغییرات بدن	سه‌ماهه دوم
سه‌ماهه سوم و ماه‌های آخر	افزایش بار مکانیکی و احتمال بیشتر شدن ناراحتی‌های کمر و لگن	سه‌ماهه سوم و ماه‌های آخر

آیا درد سیاتیک در بارداری برای جنین خطرناک است؟

در پاسخ به این سوال که آیا سیاتیک در بارداری خطرناک است؟ باید بگوییم که در بیشتر موارد، خود درد سیاتیک بارداری به جنین آسیب مستقیم نمی‌زند و وجود درد تیرکشنده در کمر، باسن یا پا به‌تنهایی نشانه اختلال در سلامت جنین نیست. بااین‌حال، علت درد و شدت علائم اهمیت دارد؛ زیرا دردهای مشابه سیاتیک ممکن است منشا عضلانی، مفصلی یا عصبی داشته باشند و گاهی با مشکلات دیگری همراه شوند.

مصرف خودسرانه مسکن‌ها یا استفاده از روش‌های درمانی تاییدنشده در این دوران، برای سلامت مادر و جنین مضر است. اگر درد همراه با خونریزی واژینال، تب، درد هنگام ادرار، انقباضات منظم رحم یا نشت مایع باشد، باید به سرعت از یک متخصص کمک بگیرید.

بارداری و نگران عوارض درد سیاتیک برای جنین هستی؟

همین حالا با متخصص مشورت کن

متخصص زنان دکتر زنان آنلاین فوری

برای کاهش درد سیاتیک در بارداری چه کارهایی می‌توان انجام داد؟

اگر برایتان سوال شده که برای درد سیاتیک در بارداری چه کنیم؟ باید بدانید که برای کاهش درد سیاتیک شدید در بارداری، بهتر است فشارهای روزمره بر کمر و لگن را کمتر کنید. هدف از این اقدامات، حفظ تحرک و کاهش ناراحتی بدون وارد کردن فشار اضافی به بدن در دوران بارداری است. در ادامه به راهکارهایی برای کنترل درد سیاتیک در بارداری اشاره کرده‌ایم:

• تغییر وضعیت بدن: اگر نشستن، ایستادن یا یک حالت خاص باعث افزایش درد می‌شود، وضعیت خود را تغییر دهید. از ماندن طولانی‌مدت در یک حالت و حرکات ناگهانی که درد را تشدید می‌کنند، پرهیز کنید.
• پرهیز از نشستن و ایستادن طولانی: در طول روز بین نشستن، ایستادن و راه رفتن کوتاه جابه‌جا شوید. هنگام کار نیز وقفه‌های حرکتی داشته باشید تا فشار مداوم بر کمر و لگن کمتر شود.
• بلند کردن صحیح اجسام: هنگام برداشتن وسایل، زانوها را خم کنید، کمر را تا حد امکان در وضعیت طبیعی نگه دارید و جسم را نزدیک بدن بگیرید.
• فعالیت و حرکت ملایم: پیاده‌روی آرام و حرکات سبک در حد تحمل می‌توانند به حفظ تحرک کمک کنند.
• حمایت هنگام نشستن و خواب: از صندلی دارای تکیه‌گاه مناسب استفاده کنید و هنگام نشستن، کمر را در وضعیت راحت نگه دارید. قرار دادن بالش بین زانوها هنگام خوابیدن به پهلو یا استفاده از بالش حمایتی، در صورت راحتی، می‌تواند فشار روی لگن را کمتر کند.
• حمام گرم یا گرمای ملایم: گرمای ملایم به عنوان درمان خانگی سیاتیک، ممکن است به کاهش گرفتگی عضلات و بعضی دردهای کمر کمک کند.

اگر درد قابل‌توجه است، خواب یا فعالیت روزانه را مختل می‌کند یا با بی‌حسی و ضعف همراه است، حتما از یک پزشک مشورت کنید. در مطلب بهترین آمپول برای درد سیاتیک  می‌توانید با گزینه‌های تزریقی برای درمان این عارضه آشنا شوید.

آیا استراحت برای سیاتیک در بارداری خوب است؟

استراحت کوتاه هنگام تشدید درد یا خستگی می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند، اما استراحت مطلق و بی‌حرکتی طولانی معمولا روش مناسبی برای مدیریت سیاتیک در بارداری نیست. کم‌تحرکی ممکن است باعث کاهش توان عضلات و دشوارتر شدن بازگشت به فعالیت‌های روزمره شود. اگر راه رفتن یا تغییر وضعیت درد را تشدید می‌کند، فعالیت را متناسب با شرایط خود تنظیم کنید و در صورت تداوم درد، با دکتر ارتوپد مشورت کنید.

ورزش برای سیاتیک در بارداری مفید است؟

در بسیاری از بارداری‌هایی که منع پزشکی ندارند، فعالیت بدنی ملایم می‌تواند به حفظ تحرک و کاهش ناراحتی‌های عضلانی و اسکلتی کمک کند. بااین‌حال، بهترین ورزش برای سیاتیک در بارداری باید متناسب با مرحله بارداری، شدت درد و شرایط جسمی مادر انتخاب شود. بعضی تمرین‌ها ممکن است به‌جای تسکین، درد تیرکشنده یا علائم عصبی را تشدید کنند؛ بنابراین، بهتر است پیش از شروع یا تغییر برنامه ورزشی با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کنید.

فیزیوتراپی سیاتیک در بارداری چه زمانی مفید است؟

فیزیوتراپی سیاتیک در بارداری زمانی مفید است که درد، حرکت، خواب یا فعالیت‌های روزمره را محدود کرده باشد. فیزیوتراپیست با ارزیابی الگوی درد، وضعیت بدن و نحوه حرکت، می‌تواند علت احتمالی ناراحتی را بهتر بررسی کند و توصیه‌هایی متناسب با شرایط بارداری ارائه دهد. این توصیه‌ها ممکن است شامل اصلاح وضعیت نشستن و راه رفتن، تنظیم فعالیت‌های روزانه و انتخاب تمرین‌های متناسب با توان جسمی مادر باشد. اینکه فیزیوتراپی سیاتیک چند جلسه است و درمان سیاتیک در بارداری چطور انجام می‌شود، به شدت علائم و علت درد بستگی دارد.

برای درد سیاتیک در بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟

انتخاب دارو برای درد سیاتیک در بارداری باید با توجه به سن بارداری، شدت درد و سابقه پزشکی مادر و با نظر پزشک انجام شود. استامینوفن ممکن است در صورت نداشتن منع پزشکی، برای تسکین درد مطرح شود؛ اما حتی مصرف آن نیز باید مطابق توصیه تیم مراقبت بارداری باشد.

بهترین قرص برای درد سیاتیک در شرایط عادی با زمان بارداری متفاوت است. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)، داروهای مخصوص دردهای عصبی، شل‌کننده‌های عضلانی و کورتون‌ها را نباید بدون ارزیابی و تجویز پزشک مصرف کرد؛ زیرا ایمنی و محدودیت مصرف آن‌ها در بارداری یکسان نیست.

آیا MRI برای تشخیص سیاتیک در بارداری بی‌خطر است؟

تشخیص سیاتیک در بارداری معمولا با بررسی شرح حال، مسیر انتشار درد و معاینه پزشکی انجام می‌شود و همه افراد به تصویربرداری نیاز ندارند. اگر علائم شدید، مداوم یا همراه با نشانه‌های عصبی باشند و پزشک به بررسی دقیق‌تر ستون فقرات نیاز داشته باشد، ممکن است MRI درخواست شود.

MRI بدون تزریق ماده حاجب از پرتو یونیزان استفاده نمی‌کند و در صورت وجود ضرورت بالینی، می‌تواند ابزار مهمی برای بررسی دیسک‌ها و ریشه‌های عصبی در دوران بارداری باشد. بااین‌حال، انجام آن باید بر اساس شرایط مادر، علائم و تشخیص پزشک تصمیم‌گیری شود.

چه زمانی درد سیاتیک در بارداری خطرناک است؟

درد سیاتیک در بارداری همیشه نشانه خطر نیست، اما همراهی آن با علائم هشداردهنده می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد و نیاز به بررسی فوری داشته باشد. در صورت مشاهده علائم زیر به سرعت از یک متخصص کمک بگیرید:

علائم هشدار عصبی

این علائم ممکن است نشان‌دهنده فشار جدی بر اعصاب باشند:

• ضعف شدید یا پیشرونده پا: دشواری در ایستادن، راه رفتن یا حرکت دادن پا 
• بی‌حسی ناحیه زین‌اسبی: کاهش حس در اطراف اندام تناسلی، بین پاها یا اطراف مقعد
• اختلال جدید در ادرار یا مدفوع: مشکل در شروع ادرار، احتباس ادرار یا از دست دادن کنترل ادرار و مدفوع
• علائم شدید در هر دو پا: درد، بی‌حسی یا ضعف قابل‌توجه و هم‌زمان در دو طرف

علائم هشدار بارداری

این نشانه‌ها ممکن است به مشکلات مرتبط با بارداری مربوط باشند و نباید به سیاتیک نسبت داده شوند.

• خونریزی واژینال، به‌ویژه با درد یا گرفتگی
• تب یا احساس ناخوشی شدید همراه با درد کمر
• درد یا سوزش هنگام ادرار، به‌خصوص همراه با تب یا درد پهلو
• انقباضات منظم یا دردهای شبیه زایمان، به‌ویژه پیش از موعد زایمان
• نشت مایع از واژن یا هرگونه ترشح آبکی مشکوک به پارگی کیسه آب
• درد شدید یا علائم نگران‌کننده دیگر، از جمله کاهش حرکات جنین

آیا سیاتیک بعد از زایمان خوب می‌شود؟

سیاتیک بعد از زایمان ممکن است بهبود پیدا کند، به‌خصوص اگر درد ناشی از تغییرات مکانیکی بارداری و افزایش فشار بر کمر و لگن باشد. پس از زایمان، با تغییر شرایط بدن و کاهش بار مکانیکی ناشی از بارداری، بعضی از این ناراحتی‌ها کمتر می‌شوند. بااین‌حال، اینکه درد سیاتیک چقدر طول می‌کشد، به عوامل متعددی بستگی دارد و نمی‌توان انتظار داشت تمام دردهای تیرکشنده پا بلافاصله یا حتماً پس از زایمان برطرف شوند.

اگر درد ناشی از فتق دیسک یا درگیری ریشه‌های عصبی باشد، روند بهبود به علت زمینه‌ای، شدت آسیب و وضعیت عصبی فرد بستگی دارد. 

چه زمانی با پزشک یا ماما تماس بگیریم؟

اگر درد سیاتیک در بارداری شدید یا مداوم است، خواب و راه رفتن را مختل می‌کند، با گزگز و بی‌حسی همراه است یا شدت آن افزایش پیدا می‌کند، بهتر است با پزشک یا ماما تماس بگیرید. علائمی که نیاز به پیگیری فوری دارند:

• ضعف شدید یا پیشرونده پا
• بی‌حسی ناحیه زین‌اسبی
• اختلال جدید در شروع یا کنترل ادرار و مدفوع
• خونریزی واژینال، نشت مایع، انقباضات منظم یا تب

سخن نهایی

درد سیاتیک در بارداری همیشه نشانه مشکل جدی نیست، اما تشخیص علت آن و انتخاب روش مناسب برای کاهش درد اهمیت دارد. اگر درد مداوم است، حرکت و فعالیت روزانه‌تان را مختل کرده یا با گزگز و بی‌حسی همراه است، می‌توانید از طریق درمانکده با یک دکتر ارتوپد آنلاین مشورت کنید. همچنین اگر به معاینه حضوری نیاز دارید، با بررسی تخصص، سوابق حرفه‌ای و نظرات سایر بیماران در پروفایل پزشکان، متخصص مناسب را انتخاب کنید و برای مراجعه حضوری نوبت بگیرید.

سوالات متداول

منابع: everydayhealth | webmd | healthline