واریس پا یک مشکل شایع عروقی است که احتمال بروز یا تشدید آن در زمان بارداری وجود دارد. در این دوران، عوامل مختلف از جمله بزرگ شدن رحم، تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون می‌توانند بر روند بازگشت خون از پاها به سمت قلب تاثیر بگذارند و زمینه ایجاد یا تشدید واریس را فراهم آورند. اگرچه این بیماری در بیشتر موارد پس از زایمان به طور خودبه‌خود بهبود می‌یابد؛ اما این اتفاق برای همه رخ نمی‌دهد و واریس‌های مزمن یا علامت‌دار به درمان نیاز پیدا می‌کنند. از سوی دیگر، علائمی نظیر درد، قرمزی یا تورم یک‌طرفه و ناگهانی را نباید به واریس معمول بارداری نسبت داد. چون این علائم ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل جدی مثل لخته شدن خون باشند که باید فورا درمان شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد دلایل، عوارض و راه‌های درمان واریس پا در بارداری، تا انتهای این مقاله از مجله سلامت درمانکده با ما همراه باشید.
- آیا واریس پا در بارداری خطرناک است؟
- چرا در بارداری واریس پا ایجاد می‌شود؟
- علائم واریس پا در بارداری چیست؟
- تفاوت واریس بارداری با ورم معمول پا و DVT چیست؟
- واریس پا در کدام ماه یا سه‌ماهه بارداری بیشتر می‌شود؟
- برای کاهش درد و ورم واریس در بارداری چه کار کنیم؟
- جوراب واریس در بارداری؛ آیا مفید است؟
- آیا لیزر یا اسکلروتراپی واریس در بارداری انجام می‌شود؟
- آیا واریس پا بعد از زایمان خوب می‌شود؟
- واریس پا در بارداری برای جنین خطر دارد؟
- واریس پا در بارداری و خطر لخته خون چه ارتباطی دارند؟
- چه زمانی واریس پا در بارداری نیاز به مراجعه فوری دارد؟
- واریس واژن در بارداری چه تفاوتی با واریس پا دارد؟
- کلام پایانی
- سوالات متداول
آیا واریس پا در بارداری خطرناک است؟
رگ‌های واریسی یا رگ های عنکبوتی پا اغلب فقط با احساس سنگینی و درد خفیف همراه هستند و تهدید جدی محسوب نمی‌شوند. با این حال، نباید آن‌ها را با تشکیل لخته خون در وریدها اشتباه گرفت. تغییرات دوران بارداری، ریسک بروز ترومبوز ورید عمقی (DVT) و انتقال لخته به ریه (آمبولی ریه یا PE) را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهند. به همین دلیل، مشکلات تنفسی و سایر علائم غیرعادی مانند درد، تورم و قرمزی یک‌طرفه نیازمند ارزیابی پزشکی هستند. اگر در مورد نشانه‌های ترومبوز یا خطرات واریس در بارداری سوال یا نگرانی خاصی دارید، حتما آن را با پزشک در میان بگذارید.
چرا در بارداری واریس پا ایجاد می‌شود؟
واریس پا در زمان بارداری در اثر مجموعه‌ای از عوامل هورمونی و فیزیولوژیکی مختلف رخ می‌دهد. چون بدن در این دوران برای حمایت از رشد جنین دستخوش تغییرات گسترده‌ای می‌شود که ممکن است بر وریدها بار اضافی وارد کنند. در ادامه مهم‌ترین دلایل شکل‌گیری این عارضه را بررسی می‌کنیم.
۱. افزایش حجم خون
در طول بارداری، حجم خون در بدن مادر افزایش می‌یابد تا نیازهای جنین را تامین کند. در نتیجه، مقدار زیادی خون باید برخلاف نیروی جاذبه زمین به سمت قلب برگردد که این امر می‌تواند در افراد مستعد باعث تضعیف دریچه‌های وریدی و در نهایت اتساع و برجسته شدن عروق پا شود.
رگ‌های برجسته پاهات نگرانت کرده؟
همین امروز از متخصص راهنمایی بگیر۲. تغییرات هورمونی
در دوران بارداری، افزایش سطح هورمون‌ها در بدن باعث ضعیف شدن دیواره رگ‌ها می‌شود و انعطاف‌پذیری آن‌ها را بیش‌ازحد افزایش می‌دهد. به همین دلیل، خون به سرعت در سیاهرگ‌های پا تجمع می‌یابد و زمینه را برای ایجاد واریس فراهم می‌کند.
۳. فشار رحم در حال رشد
با پیشرفت بارداری و بزرگ شدن رحم، فشار زیادی بر وریدهای لگنی وارد می‌شود. این امر مسیر بازگشت خون را از پاها به سمت قلب دچار اختلال کرده و فشار داخل رگ‌ها را به شدت بالا می‌برد. به همین دلیل است که علائم واریس معمولا در اواخر بارداری یا سه ماهه سوم تشدید می‌شود.
۴. عوامل زمینه‌ای
علاوه بر تغییرات طبیعی بدن، عوامل زیر نیز ممکن است علت واریس پا در جوانی و دوران بارداری باشند:
- سابقه خانوادگی واریس
- ابتلا به واریس پیش از بارداری
- بارداری‌های متعدد
- چاقی
- نشستن یا ایستادن برای مدت طولانی
علائم واریس پا در بارداری چیست؟
شناخت علائم واریس به زنان کمک می‌کند تغییرات طبیعی بدن خود را بهتر درک کرده و به موقع اقدامات ضروری را انجام دهند. از مهم‌ترین علائم این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ظهور سیاهرگ‌های متورم، طنابی‌شکل و برجسته به رنگ آبی یا بنفش در زیر پوست پاها
- احساس درد، سنگینی و کوفتگی در عضلات ساق و مچ پا
- تجمع مایعات و تورم در بخش‌های پایینی پا، به‌ویژه در پایان روز
- احساس خارش و سوزش در پوست اطراف رگ‌های برجسته
- احساس ناراحتی و اسپاسم در پاها پس از ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت
توجه داشته باشید که ورم دوطرفه و تدریجی در بارداری می‌تواند علل دیگری هم داشته باشد و دیدن رگ برجسته به تنهایی برای تشخیص همه مشکلات پا کافی نیست. بنابراین برای اطمینان از سلامت خود، بهتر است با متخصص قلب آنلاین مشورت کنید.
تفاوت واریس بارداری با ورم معمول پا و DVT چیست؟
اگرچه واریس پا، ادم بارداری و ترومبوز ورید عمقی در بعضی نشانه‌ها هم‌پوشانی دارند؛ اما از نظر منشا، شدت و عوارض با هم متفاوت هستند. در ادامه این سه عارضه را از جنبه‌های مختلف مقایسه می‌کنیم.
۱. علائم ظاهری
در واریس بارداری، سیاهرگ‌های سطح پوست به شکل برجسته، پیچ‌خورده یا طنابی‌شکل و به رنگ آبی یا بنفش دیده می‌شوند. در مقابل، ورم معمول بارداری شامل متورم شدن مچ و ساق پا بدون تغییر در برجستگی سیاهرگ‌ها است. در ترومبوز ورید عمقی نیز رگ‌های سطحی لزوما برجسته نمی‌شوند؛ بلکه معمولا یکی از پاها دچار تورم واضح شده و رنگ پوست آن تغییر می‌کند.
۲. الگوی بروز علائم
واریس و ورم معمولا به صورت تدریجی رخ می‌دهند، روی هر ۲ پا تاثیر می‌گذارند، در اواخر روز یا سه ماهه آخر بارداری تشدید می‌شوند و با استراحت بهبود می‌یابند. در مقابل، علائم DVT در بیشتر موارد به صورت ناگهانی و یک‌طرفه رخ می‌دهد و با استراحت برطرف نمی‌شود.
۳. ایجاد درد و گرمی
ورم بارداری اغلب با تنگ شدن کفش‌ها و احساس سنگینی همراه است، اما درد شدید ندارد. واریس پا ممکن است احساس کوفتگی، خارش یا درد مبهم ایجاد کند، اما معمولا باعث گرم شدن پوست نمی‌شود. از مشکلات ناشی از DVT نیز می‌توان به درد شدید و گرفتگی عضلانی (به‌ویژه در ساق پا) و گرم بودن ملموس پوست اشاره کرد.
۴. اقدام درمانی مناسب
در بیشتر موارد، روش‌های حمایتی نظیر بالا قرار دادن پاها و فعالیت سبک برای کنترل واریس و ورم کافی هستند. اما DVT یک اورژانس پزشکی به شمار می‌رود که به ارزیابی و درمان فوری نیاز دارد تا از خطرات بالقوه خطرناک آن مانند آمبولی ریه جلوگیری شود.
واریس پا در کدام ماه یا سه‌ماهه بارداری بیشتر می‌شود؟
هرچند واریس می‌تواند در هر مرحله از بارداری آغاز شود؛ اما معمولا روند آن تا هنگام زایمان بدون تغییر باقی نمی‌ماند. در ماه‌های نخست، تغییرات هورمونی ممکن است باعث تضعیف دیواره وریدها شوند. اما با پیشرفت بارداری و رشد جنین، ابعاد رحم به شکل چشمگیری افزایش می‌یابد و فشار زیادی بر رگ‌ها و مسیر بازگشت خون وارد می‌کند. به همین دلیل، احتمال بروز یا تشدید واریس در سه ماهه سوم بارداری بیشتر می‌شود. در این زمان به دلیل سنگین‌تر شدن رحم، بازگشت خون از پاها به سمت قلب دشوارتر شده و علائم واریس به شکل واضح‌تری بروز می‌کند.
برای کاهش درد و ورم واریس در بارداری چه کار کنیم؟
خوشبختانه، با اصلاح سبک زندگی و به‌کارگیری چند راه‌کار ساده می‌توان سنگینی و تورم پاها را تا حد زیادی کنترل کرد. این راه‌کارها عبارت‌اند از:
۱. اجتناب از قرارگیری در وضعیت ثابت
یکی از بهترین راه‌ها برای درمان خانگی واریس پا در بارداری، اجتناب از بی‌تحرکی است. قرار گرفتن در یک حالت ثابت برای ساعات متمادی، فشار بر سیاهرگ‌های پا را افزایش می‌دهد و باعث تجمع خون در آن‌ها می‌شود. بنابراین اگر شغل شما مستلزم نشستن یا ایستادن مداوم است، حتما وضعیت بدن خود را در فواصل زمانی کوتاه تغییر دهید و با جابه‌جایی پاها به عملکرد بهتر سیستم عروقی کمک کنید.
۲. بالا قرار دادن پاها
قرار دادن پاها روی مبل یا بالش هنگام دراز کشیدن، تورم را کاهش می‌دهد و احساس خستگی را برطرف می‌کند. این کار یکی از موثرترین روش‌ها برای خنثی کردن اثر نیروی جاذبه بر عروق به شمار می‌شود.
۳. فعالیت بدنی
ورزش برای واریس پا مفید است. بنابراین اگر در دوران بارداری منع پزشکی وجود نداشته باشد، فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی و شنا می‌توانند به بهبود گردش خون کمک کنند. در حین پیاده‌روی، انقباض عضلات مثل پمپ به خروج خون از پاها کمک می‌کند. شنا نیز به دلیل ایجاد حالت معلق و بی‌وزنی در آب، فشار را از روی سیاهرگ‌ها برمی‌دارد. با این حال، قبل از شروع هرگونه برنامه ورزشی جدید باید با پزشک مشورت کنید.
۴. پرهیز از عادات آسیب‌زا
انداختن یک پا روی پای دیگر هنگام نشستن، بر سیاهرگ‌های پشت زانو و لگن فشار می‌آورد و روند بازگشت خون را به سمت قلب مختل می‌کند. در مقابل، قرار دادن کف هر ۲ پا روی زمین باعث بهبود گردش خون می‌شود.
اصلاح رژیم غذایی و اجتناب از مصرف غذاهای ناسالم نیز ممکن است به کنترل علائم واریس کمک کند. در صورتی که می‌خواهید اطلاعات بیشتری در این زمینه به دست آورید، مقاله برای درمان واریس چه بخوریم را مطالعه کنید.
جوراب واریس در بارداری؛ آیا مفید است؟
یکی از موثرترین روش‌های غیرتهاجمی برای کنترل اختلالات عروقی، پوشیدن جوراب واریس است. این محصول تخصصی با اعمال فشار بر پاها و کمک به حرکت خون در رگ‌ها، علائم ناخوشایند مانند احساس سنگینی و خستگی را به طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. اما به طور کامل از بروز واریس جلوگیری نمی‌کند یا رگ‌های آسیب‌دیده را از بین نمی‌برد.
نوع جوراب و میزان فشار مورد نیاز باید توسط دکتر واریس مشخص شود تا کاملا با شرایط فرد سازگار باشد. این مسئله به‌ویژه در صورت وجود بیماری‌های شریانی یا سایر مشکلات گردش خون، از اهمیت زیادی برخوردار است. چون استفاده نادرست یا غیرضروری از جوراب ممکن است عوارض جدی به همراه داشته باشد.
آیا لیزر یا اسکلروتراپی واریس در بارداری انجام می‌شود؟
درمان‌های مداخله‌ای مانند اسکلروتراپی و لیزر واریس پا به طور روتین در دوران بارداری انجام نمی‌شوند. بر اساس دستورالعمل موسسه ملی سلامت و مراقبت بریتانیا (NICE)، هرگونه مداخله پزشکی برای درمان واریس پا در طول بارداری غیرضروری است؛ مگر در شرایط بسیار استثنایی که خطرات خاصی وجود داشته باشد.
اکثر رگ‌های واریسی ایجادشده در بارداری ماهیت موقتی دارند و معمولا پس از زایمان به طور خودبه‌خود بهبود می‌یابند. از این‌رو اولویت اصلی، مدیریت علائم با روش‌های غیرتهاجمی مانند پوشیدن جوراب است و درمان‌های تهاجمی‌تر مثل لیزر، اسکلروتراپی واریس یا عمل واریس پا به بعد از زایمان موکول می‌شوند.
If you get varicose veins during pregnancy, you may be able to use compression stockings, but procedures or surgery to treat them are not usually recommended while you’re pregnant.
nhs
اگر در دوران بارداری دچار واریس شوید، ممکن است بتوانید از جوراب‌های فشاری استفاده کنید. اما روش‌های مداخله‌ای یا جراحی معمولا برای زمان بارداری توصیه نمی‌شوند.
آیا واریس پا بعد از زایمان خوب می‌شود؟
واریس مرتبط با بارداری معمولا پس از زایمان به طور قابل‌توجهی بهبود می‌یابد یا کاملا برطرف می‌شود. پس از تولد نوزاد، با بازگشت حجم خون به حالت طبیعی، کاهش سطح هورمون‌ها و برداشته شدن فشار رحم از روی سیاهرگ‌ها، فشار داخلی عروق کمتر شده و اندازه آن‌ها به تدریج کوچک‌تر می‌شود.
با این حال، سرعت و میزان بهبودی در افراد مختلف متفاوت است. در حالی که رگ‌های واریسی در بعضی زنان طی چند هفته تا چند ماه به سرعت از بین می‌روند؛ در سایر افراد ممکن است این روند برای مدت زمان بیشتری طول بکشد. عوامل مختلف نظیر اضافه وزن یا سابقه ابتلا به واریس پیش از بارداری می‌توانند بر میزان بازگشت وریدها به حالت اولیه تاثیر بگذارند و روند بهبودی را کندتر کنند.
اگر رگ‌های برجسته بعد از زایمان همچنان باقی ماندند یا علائم آزاردهنده ایجاد کردند، با دکتر قلب و عروق صحبت کنید. پزشک وضعیت رگ‌های پا را به دقت بررسی کرده و مناسب‌ترین گزینه را برای کنترل علائم شما پیشنهاد می‌دهد. در حال حاضر، روش‌های درمانی متنوعی در دسترس است که برای آشنایی با تعدادی از آن‌ها می‌توانید مقاله پماد برای درمان واریس و قرص واریس را بخوانید.
واریس پا در بارداری برای جنین خطر دارد؟
واریس در بیشتر موارد یک واکنش طبیعی به تغییرات دوران بارداری تلقی می‌شود و هیچ‌گونه آسیبی به رشد و سلامت جنین وارد نمی‌کند. با این حال، نگرانی اصلی زمانی رخ می‌دهد که این بیماری با مشکلات عروقی جدی به‌ویژه ترومبوز ورید عمقی اشتباه گرفته شود. از سوی دیگر، اگر مادر دارای عوامل خطر زمینه‌ای برای ترومبوآمبولی وریدی (VTE) باشد، اهمیت ارزیابی عروق دوچندان می‌شود. بنابراین اگرچه واریس ساده برای جنین خطرناک نیست؛ اما هرگونه تورم و درد شدید، ناگهانی یا یک‌طرفه باید توسط پزشک مورد ارزیابی قرار گیرد.
واریس پا در بارداری و خطر لخته خون چه ارتباطی دارند؟
اگرچه واریس و لخته خون هر ۲ به سیستم عروقی مربوط می‌شوند؛ اما یک بیماری واحد نیستند. واریس معمولا سیاهرگ‌های سطحی زیر پوست را درگیر می‌کند؛ در حالی که لخته خون در رگ‌های عمقی شکل می‌گیرد و عارضه بسیار جدی‌تری محسوب می‌شود.
داشتن واریس ساده به‌خودی‌خود لزوما به معنی ابتلا به لخته خون نیست. اما ابتلا به واریس شدید یا علامت‌دار نشان می‌دهد که سیستم سیاهرگی به شدت تحت فشار قرار دارد. بنابراین پزشک باید ارزیابی‌های بیشتری انجام دهد و وضعیت عروق مادر را در طول بارداری و پس از زایمان با دقت بیشتری بررسی کند.
کالج سلطنتی متخصصان زنان و مامایی بریتانیا (RCOG) نیز در راهنماهای بالینی خود تاکید می‌کند واریس شدید همراه با درد یا واریس بالای زانو که به قرمزی و تورم منجر شود، یکی از عوامل خطر قابل‌توجه در غربالگری VTE به شمار می‌رود.
چه زمانی واریس پا در بارداری نیاز به مراجعه فوری دارد؟
واریس‌های معمول بارداری اغلب بی‌خطر هستند. اما بعضی علائم ممکن است نشان‌دهنده مشکلات جدی باشند و به درمان فوری نیاز داشته باشند. در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، فورا به پزشک مراجعه کنید تا اقدامات لازم انجام شود:
- تورم شدید یا ناگهانی یک پا
- گرمی، قرمزی، درد یا حساسیت شدید به لمس
- تنگی نفس، درد قفسه سینه، سرفه خونی، غش یا احساس ضعف شدید که ممکن است نشانه آمبولی ریه بوده و به درمان اورژانسی نیاز داشته باشد
- خونریزی قابل‌توجه از رگ واریسی یا ایجاد زخم پوستی که بهبود نمی‌یابد
- ایجاد تغییرات ناگهانی در شدت بیماری یا بروز هرگونه علامتی که با الگوی معمول و همیشگی بارداری متفاوت است
به یاد داشته باشید که فقط با مشاهده عکس واریس پا در بارداری و مقایسه آن با علائم خود، نمی‌توانید علت بروز مشکلات عروقی را به درستی تشخیص دهید. بنابراین ضروری است هرگونه تغییر یا علامت غیرعادی را با پزشک در میان بگذارید.
واریس واژن در بارداری چه تفاوتی با واریس پا دارد؟
اگرچه رگ‌های واریسی بیشتر در پاها دیده می‌شوند؛ اما ممکن است در ناحیه واژن نیز ایجاد شوند. واریس واژن در بارداری معمولا به دلیل فشار رحم بر وریدهای لگنی رخ می‌دهد و از نظر علائم و نحوه درمان با واریس پا متفاوت است.
واریس پا به شکل رگ‌های برجسته به‌ویژه در ساق دیده می‌شود؛ در حالی که واریس ناحیه تناسلی بیشتر با احساس فشار، سنگینی یا ناراحتی در ناحیه لگن همراه است. برای کاهش علائم واریس پا معمولا پوشیدن جوراب فشاری و پرهیز از ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت توصیه می‌شود. اما در واریس واژن، استفاده از کمپرس سرد و پوشیدن لباس‌هایی که برای حمایت از وریدهای ناحیه تناسلی طراحی شده‌اند، به کاهش علائم کمک می‌کند.
کلام پایانی
واریس پا در بارداری پیامد طبیعی تغییرات فیزیولوژیک بدن است. این عارضه در اکثر موارد خطرناک نیست و پس از زایمان به تدریج برطرف می‌شود. اما به دلیل حساسیت بالای دوران بارداری و شباهت بعضی علائم آن به مشکلات عروقی جدی، مشورت با پزشک درباره هرگونه علامت غیرعادی اهمیت زیادی دارد.
برای اطمینان از سلامت خود و دریافت راهنمایی‌های تخصصی، می‌توانید به سایت درمانکده مراجعه کنید. در درمانکده این امکان را دارید که پس از بررسی نظرات و تجربیات سایر بیماران، پزشک مورد نظرتان را انتخاب کرده و به راحتی برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین وقت بگیرید.
سوالات متداول
بارداری یکی از شرایطی است که احتمال ایجاد یا تشدید واریس را بیشتر می‌کند، اما هر تورم یا دردی را نباید به واریس نسبت داد.
در بسیاری از افراد بهتر می‌شود، اما میزان و زمان بهبودی یکسان نیست و بعضی رگ‌ها ممکن است باقی بمانند.
فعالیت سبک، پرهیز از ایستادن و نشستن طولانی، بالا گذاشتن پاها و در بعضی افراد پوشیدن جوراب فشاری می‌تواند علائم را کاهش دهد.
در بسیاری از موارد می‌توان برای کاهش علائم از آن استفاده کرد. اما نوع جوراب و میزان فشار مورد نیاز بهتر است با نظر پزشک انتخاب شود.
درمان‌های مداخله‌ای واریس معمولا در دوران بارداری انجام نمی‌شوند و تا زمان زایمان به تعویق می‌افتند؛ مگر در شرایط استثنایی که درمان ضروری باشد.
خیر، واریس را نباید معادل ترومبوز ورید عمقی در نظر گرفت. با این حال، درد، قرمزی، گرمی یا تورم ناگهانی یک پا نیازمند ارزیابی پزشکی است.
واریس سطحی پا معمولا خطر مستقیم برای جنین ایجاد نمی‌کند؛ نکته مهم ارزیابی علائم مادر و تشخیص عوارض احتمالی است.
