انواع نبض و معنی آن‌ها | هر تغییر در نبض نشانه چیست؟

نبض یکی از مهم‌ترین نشانه‌های حیاتی بدن است که می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره سلامت قلب و گردش خون در اختیار ما بگذارد. تغییر در سرعت، قدرت یا نظم نبض گاهی یک واکنش طبیعی به فعالیت و استرس است؛ اما گاهی می‌تواند نشانه وجود بیماری‌های قلبی یا برخی مشکلات جسمی باشد. به همین دلیل آشنایی با انواع نبض و نحوه بررسی آن می‎تواند به فرد کمک کند تا زودتر از تغییرات غیر طبیعی بدن خود مطلع شود. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما را با نفهوم نبض و انواع آن بیشتر آشنا کنیم.

نبض چیست و چگونه به وجود می‌آید؟

این سوال که نبض چیست و چگونه به وجود می‌آید، از سمت افراد زیادی پرسیده می‌شود. نبض موجی از جریان خون است که با هر بار تپش قلب در رگ‌های بدن ایجاد می‌شود. زمانی که قلب به حالت انقباض در می‌آید، خون را به داخل سرخرگ‌ها پمپ می‌کند و همین فشار باعث می‌شود دیواره رگ‌ها کمی حرکت کنند.

در واقع، نبض زمانی به وجود می‌آید که قلب با هر بار تپش، خون را با فشار به داخل سرخرگ‌ها پمپاژ می‌کند. این فشار باعث می‌شود دیواره رگ‌ها منبسط و سپس منقبض شوند. موج حاصل از این گشاد و تنگ شدن قطر سرخرگ، در طول رگ‌ها حرکت می‌کند و ما آن را به صورت انواع نبض در قسمت‌های مختلف بدن احساس می‌کنیم. در مقاله نبض چیست و چگونه به وجود می‌آید، می‌توانید اطلاعات بیشتری در در این مورد کسب کنید.

چند نوع نبض وجود دارد؟

به طور کلی، ۲ نوع نبض در گردش خون وجود دارد. نبض محیطی که شامل نبض روی برآمدگی استخوان می‌شود و نبض بالایی که به معنی ضربان قلب مرکزی در قسمت بالایی قلب است و باید با استتسکوپ یا گوشی پزشکی احساس شود.

انواع نبض در بدن انسان کدام‌اند؟

پزشکان انواع نبض را از لحاظ محل لمس دسته‌بندی می‌کنند که شامل موارد زیر هستند:

۱- نبض رادیال

از رایج‌ترین انواع نبض است که روی مچ دست و در سمت شست احساس می‌شود. برای لمس آن باید کف دست به سمت بالا باشد.

۲- نبض براکیال یا بازویی

نبض بازویی در ناحیه داخلی آرنج قرار دارد. از این نبض بیشتر برای گرفتن فشار خون و شنیدن صدای سیستولی و دیاستولی استفاده می‌کنند. همچنین نبض براکیال در شیرخواران راحت‌تر احساس می‌شود.

۳- نبض کاروتید

این نبض همان شریان گردنی (کاروتید) است که در فرورفتگی بین عضلات گردن و حنجره و در مجاورت برجستگی سیب گلو احساس می‌شود. از این نبض معمولا در فوریت‌های پزشکی استفاده می‌کنند.

۴- نبض فمورال

نبض فمورال یا فمور همان نبض شریان کشاله ران پا است که در قسمت قدامی ران و در محل اتصال ران به تنه احساس می‌شود. این نبض برای بررسی جریان خون به اندام تحتانی و نشخیص مشکلات گردش خون در پاها اهمیت دارد.

۵- نبض تمپورال

نبض تمپورال یا نبض سر در ناحیه گیجگاهی سر (کنار شقیقه‌ها) قرار دارد. این نوع نبض در نوزادان تازه متولدشده با چشم قابل مشاهده است و در بزرگسالان می‌توان آن را با لمس پیدا کرد.

۶- نبض تیبیال خلفی

این نبض درست پشت و کمی پایین‌تر از برجستگی داخلی مچ پا لمس می‌شود و جریان خون به پا را ارزیابی می‌کند.

۷- نبض دورسالیس پدیس

نبض دورسالیس پدیس روی پا قرار دارد و به بررسی گردش خون اندام تحتانی کمک می‌کند.

۸- نبض زانو

این نبض پشت کشکک زانو قرار دارد و برای گرفتن آن، فرد باید کمی زانوی خود را خم کند.

۹- نبض اپیکال

یکی از انواع نبض است که فقط با گوشی پزشکی و از روی قلب اندازه‌گیری می‌شود. پزشک معمولا از این نبض برای بررسی دقیق‌تر عملکرد قلب در کودکان و افراد مبتلا به آریتمی قلبی استفاده می‌کند.

تعداد نبض نرمال چقدر است؟

حال که می‌دانید انواع نبض کدامند، می‌خواهیم در مورد تعداد نبض طبیعی صحبت کنیم. ضربان قلب نرمال و طبیعی در حالت استراحت برای بزرگسالان سالم معمولا بین ۶۰ تا ۱۰۰ ضربه در هر دقیقه است. البته ضربان قلب در افراد ورزشکار به طور طبیعی پایین‌تر است و می‌تواند بین ۴۰ تا ۶۰ ضربه در هر دقیقه باشد. اگر کنجکاوید بدانید ضربان قلب پایین خطرناک چند است، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید. مقدار نبض نرمال و طبیعی می‌تواند با توجه به سن و جنسیت تغییر کند. در جدول زیر میانگین نبض طبیعی در سنین مختلف را آورده‌ایم:

انواع نبض و تشخیص بیماری

نبض در اغلب موارد، پنجره‌ای برای نشان دادن وضعیت سلامت قلب است. بالا یا پایین بودن غیر طبیعی نبض در حالت استراحت می‌تواند خبر از وجود یک مشکل زمینه‌ای دهد. اگر نبض به طور مداوم بالاتر از ۱۰۰ ضربه در دقیقه باشد، به آن تاکی‌کاردی می‌گویند که در مواردی همچون تب بالا، کم‌آبی بدن، اضطراب، کم‌خونی ، عفونت‌های شدید یا در موارد جدی‌تر مانند پرکاری تیروئید و آریتمی قلبی ایجاد می‌شود. در چنین شرایطی، معمولا فرد تپش قلب بالایی دارد. اگر این سوال ذهن‌تان را درگیر کرده که بر ای تپش قلب چه بخوریم، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

زمانی که نبض در حالت استراحت کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه باشد، به عنوان برادی‌کاردی در نظر گرفته می‌شود. این وضعیت برای ورزشکاران جوان و سالم و هنگام خواب طبیعی است؛ اما می‌تواند در اثر کم‌کاری تیروئید، مصرف برخی داروها (مانند بتابلاکرها) یا بیماری‌های مرتبط با سیستم الکتریکی قلب به وجود بیاید. پزشک زمانی که کاهش شدید نبض با اختلالات سیستم الکتریکی قلب مرتبط باشد، برای تنظیم ضربان قلب، باتری قلب قرار می‌دهد.

نبض نامنظم یا تغییر زیاد در ریتم آن ممکن است نشانه تپش قلب یا فیبریلاسیون دهلیزی باشد. همچنین نامنظم بودن نبض می‌تواند به علت سرگیجه مربوط شود و حتی علائمی همچون ضعف، خستگی، تپش قلب، افزایش یا کاهش نبض ایجاد کند. برخی پرشکان نبض ضعیف و نخی‌شکل را با فشار خون پایین یا گردش خون ضعیف مرتبط می‌دانند. از همین‌رو بسیار مهم است که در مورد هرگونه تغییر در نبض‌تان، سریعا از طریق ویزیت آنلاین متخصص قلب و عروق با پزشک مشورت کنید.

تفاوت ضربان قلب و نبض چیست؟

در بیشتر موارد، ضربان قلب و نبض در زندگی روزمره به جای همدیگر استفاده می‌شوند. این ۲ اصطلاح به همدیگر مربوط می‌شوند؛ اما از لحاظ علمی تفاوت‌هایی دارند. ضربان قلب به تعداد دفعاتی گفته می‌شود که قلب در هر دقیقه انقباض و انبساط پیدا می‌کند و مشکلات مرتبط با آن به کمک نوار قلب (ECG) بررسی می‌شود؛ در حالی که نبض به موج قابل لمس جریان خون در شریان‌ها اشاره دارد که در اثر همین ضربان قلب به وجود می‌آید. در بیشتر افراد سالم، تعداد ضربان قلب و نبض برابر است؛ اما در برخی اختلالات قلبی یا شرایط خاص پزشکی ممکن است این ۲ با هم تفاوت داشته باشند.

خطرناک‌ترین نوع نبض غیرطبیعی کدام است؟

خطرناک‌ترین نوع نبض غیر طبیعی معمولا نبض بسیار نامنظم ناشی از آریتمی‌های شدید قلبی است؛ به‌ویژه زمانی که با تندی یا کندی شدید ضربان قلب همراه باشد. از میان این اختلالات، فیبریلاسیون بطنی و تاکی‌کاردی بطنی از خطرناک‌ترین موارد به‌شمار می‌آیند؛ زیرا می‌توانند بر توانایی قلب برای پمپاژ خون تاثیر بگذارند و در مدت زمان کوتاهی موجب از دست رفتن هوشیاری، ایست قلبی و حتی مرگ شوند.

همچنین نبض بسیار ضعیف، نخی‌شکل یا غیر قابل لمس نیز می‌تواند نشانه شوک، افت شدید فشار خون یا نارسایی حاد قلب باشد و یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود. اگر هنگام بررسی انواع نبض متوجه علائمی همچون درد قفسه سینه، تنگی نفس، سرگیجه، غش یا کاهش هوشیاری شدید، حتما به مراکز درمانی مراجعه کنید؛ زیرا ممکن است این علائم نشان‌دهنده یک مشکل جدی قلبی و عروقی باشند.

تشخیص نبض

نبض را می‌توان در نواحی‌ای اندازه‌گیری کرد که یک شریان به سطح پوست نزدیک است. این نواحی عبارت‌اند از:

• مچ دست
• گردن
• شقیقه
• کشاله ران
• پشت زانوها
• روی پا
• قسمت داخلی آرنج
• ناحیه داخلی مچ چا

در تشخیص نبض فقط تعداد ضربان مهم نیست؛ بلکه پزشک به ریتم (منظم یا نامنظم بودن) و قدرت نبض (قوی با ضعیف بودن) توجه می‌کند. تغییرات غیر طبیعی در نبض مثل تند شدن بیش از حد یا نامنظم شدن آن، ممکن است نشانه مشکلات مختلف مانند اضطراب، کم‌آبی بدن یا بیماری‌های قلبی باشد. زمانی که این تغییرات با درد قفسه سینه و تنگی نفس همراه شود، می‌تواند یکی از علائم هشداردهنده حمله قلبی باشد و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

راهنمای گرفتن نبض

نحوه گرفتن نبض کار نسبتا ساده‌ای به نظر می‌رسد، رایج‌ترین محل اندازه‌گیری، داخل مچ دست و زیر شست (نبض رادیال) است. پزشک فوق تخصص قلب از نبض به عنوان شاخصی پویا برای بررسی ریتم، قدرت قلب و وضعیت کلی سیستم عروقی استفاده می‌کند. برای آشنایی با مراحل و نحوه گرفتن نبض می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

عوامل موثر بر انواع نبض

عوامل زیادی می‌توانند بر ضربان قلب انسان تاثیر بگذارند. از مهم‌ترین عوامل می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• سن: با افزایش سن، معمولا تعداد نبض به تدریج کاهش پیدا می‌کند.
• فعالیت بدنی: ورزش‌های هوازی و استقامتی که به تقویت قلب و عروق کمک می‌کنند، باعث کاهش نبض و ضربان قلب در حالت استراحت می‌شوند.
• وضعیت بدن: هنگام نشستن و بلند شدن، نبض به طور موقت افزایش می‌یابد
• هیجان: استرس، اضطراب و دیگر هیجانات می‌توانند ضربان قلب را بالا ببرند و باعث شوند انواع نبض تندتر حس شود.
• اضافه وزن: افراد مبتلا به چاقی شدید، حتی موقع استراحت هم نبض تندتری دارند.
• داروها: مصرف برخی داروها که آدرنالین را مهار می‌کنند، می‌توانند تعداد نبض را کاهش دهند؛ در حالی که داروهای تیروئید ممکن است باعث افزایش آن شوند.
• محرک‌ها: محرک‌هایی مانند کافئین و نیکوتین می‌توانند باعث افزایش موقت انواع نبض شوند.
• هورمون‌ها: اختلالات تیروئیدی و یائسگی در زنان می‌توانند بر ضربان قلب و تعداد نبض تاثیر بگذارند و حتی علت تپش قلب در زنان باشند.

انواع نبض در طب سنتی

در طب سنتی، نبض فقط برای شمارش ضربان قلب استفاده نمی‌شود؛ بلکه روشی برای ارزیابی مزاج، وضعیت اندام‌ها و تعادل بدن است. اطباء طب سنتی نبض را از لحاظ سرعت، قدرت، نظم و کیفیت ضربان مورد بررسی قرار می‌دهند و ۱۰ جنس برای آن در نظر می‌گیرند که شامل موارد زیر هستند:

• جنس اول: مقدار نبض را توصیف می‌کند که شامل طول، عرض و ارتفاع هر نبض است.
• جنس دوم: شدت ضربه نبض را نشان می‌دهد که شامل قوی، ضعیف و معتدل است.
• جنس سوم: زمان حرکت در نبض را بیان می‌کند که شامل سریع، بطی (طولانی) و معتدل است.
• جنس چهارم: زمان سکون (فاصله بین ۲ نبض و مدت سکون) را توصیف می‌کند که شامل متواتر، متفاوت و معتدل است.
• جنس پنجم: حالت جسمانی نبض هنگام لمس را توصیف می‌کند که شامل صلب (سختی رگ‌ها)، لین (فشردگی راحت رگ‌ها) و معتدل (نبض متوسط بین صلب و لین) است.
• جنس ششم: حجم خون و میزان رطوبت داخل رگ‌ها را نشان میدهد که شامل ممتلی (پر)، خالی و معتدل است.
• جنس هفتم: حرارت قابل لمس پوست از لحاظ گرما و سرما را توصیف می‌کند که شامل حار (گرم بودن)، بار (سرد بودن) و معتدل است.
• جنس هشتم: همگونی اجزای هر نبض نشان داده می‌شود که شامل مستوی (مساوی بودن همه اجزای نبض با همدیگر) و مختلف (مساوی نبودن همه اجزای نبض با یکدیگر) است.
• جنس نهم: نظم نبض را نشان می‌دهد که شامل مختلف منظم (اختلاف نبض همراه با نظم) و مختلف غیر منظم (اختلاف نبض بدون نظم خاصی) می‌شود.
• جنس دهم: وزن حرکت نبض را توصیف میک‌ند و شامل جیدالوزن (تعادل در انبساط و انقباض)، خارج الوزن (عدم تعادل در انبساط و انقباض) و ردی الوزن (اختلاف در نوع نبض و سن فرد) است.

کلام پایانی

انواع نبض می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره عملکرد قلب، وضعیت گردش خون و سلامت عمومی بدن ارائه دهند. بررسی سرعت، قدرت و نبض نظم به پزشک کمک می‌کند تا برخی از مشکلات قلبی عروقی، اختلالات ریتم قلب و حتی بعضی از بیماری‌های متابولیک را شناسایی کند. نبض طبیعی در افراد مختلف بسته به سن، شرایط جسمانی و میزان فعالیت متفاوت است و تغییرات آن باید همیشه در کنار علائم دیگر بررسی شود.

اگر در مورد انواع نبض و مقدار طبیعی آن در شرایط مختلف سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و با پزشک متخصص و فوق تخصص قلب مشورت کنید. همچنین درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده تا با مشاهده پروفایل پزشکان، بررسی تخصص، آخرین نوبت‌های خالی و خواندن نظرات بیماران قبلی، با آگاهی بیشتری برای رزرو نوبت جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری اقدام کنید.

سوالات متداول

منابع: clevelandclinic | ucsfhealth