واریس پا چیست؟ علائم، علت و عوارض رگ‌های واریسی

واریس پا به وریدهای سطحی گشاد، پیچ‌خورده و برجسته‌ای گفته می‌شود که معمولا در اثر ضعف یا اختلال عملکرد دریچه‌های وریدی و برگشت خون در رگ‌ها ایجاد می‌شوند. این عارضه ممکن است تنها به شکل رگ‌های برجسته و تغییر رنگ پوست دیده شود، اما در برخی افراد با علائمی مانند درد، احساس سنگینی و خستگی پا، خارش، گرفتگی عضلات و تورم همراه است.

اگر شما هم در نواحی مختلف پای خود رگ‌های برجسته و کمی تیره مشاهده می‌کنید، در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا به بررسی علل، علائم، عوارض و روش‌های درمان واریس پا بپردازیم.

واریس پا چگونه ایجاد می‌شود؟

رگ‌های سالم، خون را به آرامی به سمت قلب حرکت می‌دهند و دریچه‌های داخل آن که با جریان خون باز و بسته می‌شوند، از برگشت خون جلوگیری می‌کنند. زمانی که این دریچه‌ها به دلیل ضعف یا آسیب باعث بازگشت و تجمع خون شوند، تورم رگ‌ها و در نهایت واریس پا رخ می‌دهد.  

وریدهای سطحی که انعطاف‌پذیری یا استحکام کافی ندارند، در برابر افزایش فشار آسیب‌پذیرتر هستند و راحت‌تر گشاد می‌شوند. به همین دلیل، واریس معمولا در وریدهای سطحی پا دیده می‌شود و به شکل رگ‌های آبی یا بنفش، برجسته و پیچ‌خورده روی پوست ظاهر می‌شود. احتمال بروز این عارضه با افزایش سن بیشتر می‌شود؛ زیرا بالا رفتن سن می‌تواند حالت کشسانی، ارتجاعی و قدرت رگ‌ها را از بین ببرد. با این حال، برخی افراد در سن جوانی دچار این عارضه می‌شوند.

واریس داری و نمی‌دونی چطور درمانش کنی؟

همین حالا بدون مراجعه حضوری با یک متخصص مشورت کن.

متخصص واریس

نارسایی وریدی و رفلاکس وریدی یعنی چه؟

نارسایی وریدی زمانی رخ می‌دهد که دریچه‌های داخل وریدها نتوانند به‌درستی از برگشت خون جلوگیری کنند. در این حالت، بخشی از خون به‌جای حرکت به سمت قلب، دوباره به سمت پایین پا برمی‌گردد که به آن رفلاکس وریدی گفته می‌شود. تداوم این برگشت خون، فشار داخل وریدهای پا را افزایش می‌دهد و می‌تواند باعث گشاد و برجسته شدن وریدهای سطحی و ایجاد این عارضه شود. این اختلال ممکن است با علائمی مانند سنگینی، درد، تورم و خستگی پا همراه باشد.

واریس پا چه شکلی است؟

در عکس واریس پا، رگ‌های مبتلا معمولا به شکل وریدهای گشاد، برجسته و پیچ‌خورده دیده می‌شوند و بیشتر در ساق، پشت زانو یا ران قرار دارند. در پاسخ به این که رگ واریسی چیست باید بگوییم که این رگ‌ها ممکن است ظاهری طنابی یا مارپیچی داشته باشند و به رنگ آبی، سبز تیره یا بنفش دیده شوند. این رگ‌ها معمولا در حالت ایستاده برجستگی بیشتری دارند. 

در برخی افراد، رگ‌های واریسی به‌صورت چند رگ درهم‌پیچیده و برجسته دیده می‌شوند و در موارد شدیدتر ممکن است رگ‌ها به‌طور محسوسی از سطح پوست بیرون بزنند. ظاهر واریس در افراد متفاوت است و همیشه نشان‌دهنده شدت بیماری نیست. ممکن است رگ واریسی بسیار برجسته باشد اما علائم کمی ایجاد کند، درحالی‌که فردی با تغییر ظاهری کمتر، درد، سنگینی، خستگی یا تورم قابل‌توجه داشته باشد. بنابراین، اندازه و برجستگی رگ به‌تنهایی معیار مناسبی برای تعیین شدت علائم یا مشکل وریدی نیست. 

رگ‌های پات برجسته شدن و نگران ابتلا به واریس هستی؟

همین حالا به صورت غیرحضوری، از یک متخصص نوبت بگیر

متخصص قلب و عروق متخصص قلب آنلاین

تفاوت واریس با رگ‌های عنکبوتی چیست؟

رگ‌های عنکبوتی و واریس پا هر دو از تغییرات عروق سطحی هستند، اما یکسان نیستند. رگ های عنکبوتی پا معمولا بسیار کوچک، نازک و نزدیک به سطح پوست هستند و به شکل خطوط یا شبکه‌هایی قرمز، آبی یا بنفش دیده می‌شوند. این رگ‌ها اغلب بیشتر یک مشکل ظاهری محسوب می‌شوند و معمولا برجستگی قابل‌توجهی ندارند. در مقابل، وریدهای واریسی بزرگ‌تر، گشاد، برجسته و اغلب پیچ‌خورده یا طنابی‌شکل هستند.

واریس می‌تواند با علائمی مانند درد، سنگینی، خستگی و تورم پا همراه باشد و با نارسایی یا رفلاکس وریدی ارتباط داشته باشد. بنابراین، رگ‌های عنکبوتی را نباید مترادف واریس در نظر گرفت.

علائم واریس پا چیست؟

علائم واریس پا ممکن است فقط به تغییر ظاهر رگ‌ها محدود شود یا با ناراحتی‌های مختلف پا همراه باشد. به طور کلی همه افراد مبتلا به واریس، علائم یکسانی ندارند. بنابراین ظاهر رگ به‌تنهایی میزان شدت بیماری یا خطر عوارض آن را مشخص نمی‌کند و باید علائم و وضعیت وریدها در کنار یکدیگر ارزیابی شوند. شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

• رگ‌های برجسته، پیچ‌خورده یا طنابی‌شکل: وریدهای واریسی معمولا به‌صورت رگ‌های گشاد و برجسته در زیر پوست دیده می‌شوند و ممکن است ظاهر پیچ‌خورده یا طنابی داشته باشند.
• احساس سنگینی، خستگی یا درد مبهم در پا: بعضی افراد در پاها احساس سنگینی، خستگی یا درد خفیف و مبهم دارند که ممکن است با گذشت روز بیشتر شود.
• خارش یا سوزش اطراف رگ‌ها: پوست ناحیه واریس ممکن است دچار خارش یا احساس سوزش شود. این علامت گاهی همراه با تغییرات پوستی ایجاد می‌شود.
• ورم مچ یا ساق، به‌ویژه در پایان روز: تجمع مایع در بافت‌های اطراف مچ و ساق می‌تواند باعث تورم شود. این تورم معمولا بعد از ایستادن یا فعالیت طولانی بیشتر است.
• گرفتگی یا ناراحتی شبانه: برخی افراد، به‌خصوص هنگام استراحت شبانه، گرفتگی عضلات یا احساس ناراحتی در پا را تجربه می‌کنند.
• تشدید علائم پس از ایستادن یا نشستن طولانی: ثابت ماندن برای مدت طولانی می‌تواند علائمی مانند سنگینی، درد و تورم را بیشتر کند؛ زیرا بازگشت خون از پاها دشوارتر می‌شود.
• تغییرات پوستی در موارد پیشرفته‌تر: در صورت پیشرفت اختلال وریدی، ممکن است پوست ناحیه درگیر تیره‌تر، خشک یا ملتهب شود و اگزمای وریدی ایجاد شود. تغییرات پوستی معمولا در قسمت پایین ساق و اطراف مچ بیشتر دیده می‌شوند.

علائم واریس خفیف و پیشرفته چه تفاوتی دارند؟

واریس خفیف معمولا با رگ‌های سطحی کمی برجسته و قابل مشاهده و علائمی مانند سنگینی، خستگی یا خارش همراه است. در عکس واریس خفیف پا معمولا هنوز تغییرات پوستی واضحی دیده نمی‌شود. با پیشرفت بیماری، تورم مچ و ساق، تیرگی پوست و اگزمای وریدی ممکن است ایجاد شود و در موارد پیشرفته‌تر، آسیب پوستی می‌تواند به زخم وریدی در قسمت پایین ساق و اطراف مچ منجر شود.

با این حال، شدت واریس فقط از روی ظاهر رگ‌ها مشخص نمی‌شود و پزشک در صورت نیاز از سیستم CEAP برای طبقه‌بندی شدت بیماری وریدی استفاده می‌کند.

علت واریس پا چیست؟

خطر واریس پا در همه افراد یکسان نیست و عوامل مختلفی می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. علت اصلی این عارضه، اختلال عملکرد دریچه‌های وریدی و ایجاد رفلاکس وریدی است. این مشکل موجب می‌شود تا بخشی از خون در وریدهای پا تجمع پیدا کند و فشار داخل رگ بیشتر شود. با این حال، عوامل مختلفی می‌توانند احتمال بروز این اختلال را افزایش دهند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

• افزایش سن: با بالا رفتن سن، دریچه‌های وریدی ممکن است به‌تدریج فرسوده و عملکرد آن‌ها ضعیف‌تر شود و احتمال برگشت خون افزایش پیدا کند.
• سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی: داشتن اعضای خانواده مبتلا به واریس با احتمال بیشتر بروز آن ارتباط دارد و نشان می‌دهد عوامل ارثی می‌توانند در ضعف دریچه‌ها یا دیواره وریدها نقش داشته باشند.
• بارداری و تغییرات هورمونی: افزایش حجم خون در بارداری و فشار رحم بر وریدهای لگن و پاها می‌تواند بازگشت خون را دشوارتر کند. تغییرات هورمونی نیز ممکن است با شل‌تر شدن دیواره وریدها در ارتباط باشد.
• اضافه‌وزن: وزن اضافی فشار بیشتری بر وریدهای پا وارد می‌کند و می‌تواند احتمال ایجاد واریس را افزایش دهد.
• ایستادن یا نشستن طولانی‌مدت: بی‌تحرکی طولانی می‌تواند بازگشت خون از پاها را دشوارتر کند و به افزایش فشار وریدی کمک کند.
• سابقه ترومبوز ورید عمقی یا آسیب وریدی: آسیب قبلی به ورید یا تغییرات ایجادشده پس از ترومبوز ورید عمقی (DVT) می‌تواند عملکرد طبیعی سیستم وریدی را مختل کند و در برخی افراد زمینه‌ساز واریس باشد.

جنسیت نیز می‌تواند در احتمال ابتلا نقش داشته باشد. در بسیاری از منابع، شیوع واریس در زنان بالاتر گزارش شده و تغییرات هورمونی یکی از عوامل احتمالی این تفاوت است؛ بااین‌حال، واریس بیماری مختص زنان نیست و در مردان نیز شایع است.

چرا بعضی افراد در جوانی واریس می‌گیرند؟

اگرچه واریس با افزایش سن شایع‌تر است، اما در جوانی نیز ممکن است ایجاد شود. در بررسی علت واریس پا در جوانی، سابقه خانوادگی و زمینه ژنتیکی، اضافه‌وزن و نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت اهمیت دارند. بارداری نیز به‌دلیل تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و فشار رحم بر وریدها می‌تواند خطر واریس را افزایش دهد. همچنین سابقه ترومبوز ورید عمقی یا آسیب وریدی ممکن است عملکرد وریدها را مختل کند.

چه کسانی بیشتر در معرض واریس قرار دارند؟

هر فردی ممکن است به این عارضه مبتلا شود، اما برخی شرایط احتمال بروز آن را بیشتر می‌کنند. اگر در یکی از گروه‌های زیر قرار دارید، بهتر است نسبت به علائم واریس پا توجه بیشتری داشته باشید:

گروه	چرا بیشتر در معرض واریس هستند؟
زنان باردار	تغییرات هورمونی، افزایش حجم خون و فشار رحم بر وریدها با دشوار شدن بازگشت خون از پاها
افراد دارای سابقه خانوادگی واریس	زمینه ژنتیکی با احتمال ضعف دریچه‌ها یا دیواره وریدها و در نتیجه افزایش ابتلا به واریس
افراد دارای اضافه‌وزن	وزن اضافی با فشار بیشتر بر وریدهای پا و دشوار شدن بازگشت خون
ایستادن یا نشستن طولانی	ثابت ماندن در یک وضعیت برای مدت طولانی و تجمع خون در پاها و تشدید علائم وریدی

واریس پا در بارداری

افزایش حجم خون، تغییرات هورمونی و فشار رحم بر وریدها در دوران بارداری می‌توانند باعث ایجاد یا تشدید واریس پا در بارداری شوند. این تغییرات بازگشت خون از اندام‌های تحتانی را دشوارتر کرده و ممکن است رگ‌های واریسی را برجسته‌تر کنند. در برخی زنان، همین عوامل باعث گشاد شدن وریدهای ناحیه تناسلی و ایجاد واریس واژن در بارداری نیز می‌شوند.

بسیاری از این تغییرات پس از زایمان و با کاهش فشار رحم و بازگشت شرایط بدن به حالت طبیعی، به‌تدریج کاهش پیدا می‌کنند.

باردار هستی و رگ‌های پات برجسته شدن؟

همین حالا به صورت آنلاین با یک متخصص مشورت کن

دکتر قلب سوال از متخصص قلب و عروق

واریس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص بیماری واریس پا معمولا با شرح حال و معاینه فیزیکی شروع می‌شود. برای شروع متخصص واریس درباره علائمی مانند درد، سنگینی، تورم، خارش و زمان بروز یا تشدید آن‌ها از بیمار سوال می‌کند و سپس پاها را در حالت ایستاده بررسی می‌کند تا برجستگی وریدها و تغییرات پوستی بهتر مشخص شوند. مهم‌ترین مواردی که در روند تشخیص واریس پا بررسی می‌شوند عبارت‌اند از:

• ظاهر وریدها: بررسی رگ‌های گشاد، برجسته، پیچ‌خورده یا تغییررنگ‌داده
• علائم وریدی: توجه به درد، احساس سنگینی، خستگی، تورم، خارش یا گرفتگی پا
• تغییرات پوست: بررسی تیرگی، التهاب، اگزمای وریدی یا زخم، به‌ویژه در موارد پیشرفته‌تر
• سونوگرافی داپلکس وریدی (Duplex Ultrasound): در بیماران علامت‌دار یا هنگام برنامه‌ریزی درمان، برای بررسی جریان خون و عملکرد وریدها

سونوگرافی داپلر واریس چه زمانی انجام می‌شود؟

در صورت وجود علائم واریس یا نیاز به بررسی دقیق‌تر وضعیت وریدها، پزشک ممکن است سونوگرافی داپلر واریس را درخواست کند. سونوگرافی داپلر یا دوپلکس با بررسی جریان خون در وریدها، به تشخیص رفلاکس وریدی و اختلال عملکرد دریچه‌ها کمک می‌کند. این روش همچنین برای ارزیابی وضعیت وریدهای سطحی و عمقی و شناسایی اختلالات جریان خون کاربرد دارد و در صورت نیاز، اطلاعات لازم برای تشخیص دقیق‌تر و برنامه‌ریزی درمان را در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

عوارض واریس پا چیست؟

این بیماری در صورت پیشرفت یا وجود اختلال قابل‌توجه در بازگشت خون وریدی، ممکن است عوارضی ایجاد کند. مهم‌ترین عوارض مرتبط با واریس عبارت‌اند از:

تغییرات پوستی و اگزمای وریدی: تجمع طولانی‌مدت خون و افزایش فشار وریدی می‌تواند به تغییر رنگ پوست، به‌ویژه در اطراف مچ و ساق، خشکی، خارش و التهاب پوست منجر شود. این تغییرات ممکن است به شکل اگزمای وریدی ظاهر شوند.

• خونریزی از رگ واریسی: وریدهای واریسی که به سطح پوست نزدیک و دیواره آن‌ها شکننده شده است، ممکن است در اثر ضربه یا حتی آسیب جزئی دچار خونریزی شوند. این عارضه گاهی نیاز به ارزیابی متخصص قلب و عروق دارد.
• ترومبوز ورید سطحی: در برخی افراد، خون در یک ورید سطحی واریسی لخته می‌شود و باعث التهاب، درد، قرمزی و سفتی در مسیر رگ می‌شود. این وضعیت با لخته شدن در وریدهای عمقی تفاوت دارد.
• زخم وریدی: در موارد پیشرفته‌تر، اختلال طولانی‌مدت در بازگشت خون می‌تواند به آسیب پوست و ایجاد زخم، معمولا در قسمت پایین ساق و اطراف مچ، منجر شود.
• درگیری وریدهای عمقی: برخی افراد ممکن است علاوه بر واریس سطحی، دچار مشکلات دیگری در سیستم وریدی عمقی باشند. به همین دلیل، وجود علائم غیرمعمول یا شدید نباید صرفا به واریس نسبت داده شود.

درد و تورم ناگهانی یک‌طرفه پا، به‌ویژه اگر با تنگی نفس یا درد قفسه سینه همراه باشد، از علائمی است که نباید به واریس ساده نسبت داده شود و به ارزیابی فوری پزشکی نیاز دارد.

زخم واریس چیست؟

زخم وریدی یکی از عوارض پیشرفته اختلال در بازگشت خون وریدی است که در اثر افزایش فشار وریدی و آسیب تدریجی پوست ایجاد می‌شود. این زخم‌ها معمولا در قسمت پایین ساق پا، به‌ویژه اطراف مچ پا، ظاهر می‌شوند و ممکن است به‌تدریج ایجاد شده و دیرتر بهبود پیدا کنند. زخم واریس پا ممکن است با تغییر رنگ پوست، التهاب یا ترشح همراه باشد.

it is estimated that 3% to 6% of people who have varicose veins in their lifetime will develop venous ulcers.
برآورد می‌شود حدود ۳ تا ۶ درصد از افرادی که در طول زندگی دچار واریس می‌شوند، در نهایت به زخم وریدی مبتلا شوند.

به نقل از وب‌سایت nice.org

چه زمانی واریس خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کنیم؟

در پاسخ به این سوال که واریس پا خطرناک است یا خیر باید بدانید که واریس پا همیشه خطرناک نیست، اما در صورت مشاهده هر یک از موارد زیر، مراجعه به پزشک اهمیت بیشتری پیدا می‌کند:

• خونریزی از رگ واریسی: خونریزی از ورید برجسته، به‌ویژه اگر قابل‌توجه یا تکرارشونده باشد.
• رگ سفت، قرمز و دردناک: این تغییرات می‌توانند با التهاب یا ترومبوز ورید سطحی مرتبط باشند.
• تغییرات پوستی واضح: تیرگی، التهاب، خارش شدید یا اگزمای پوستی اطراف مچ و ساق می‌تواند نشانه پیشرفت بیماری وریدی باشد.
• زخم زیر زانو: زخمی که طی حدود دو هفته بهبود پیدا نکرده، به‌خصوص در فردی با سابقه زخم وریدی، باید از نظر علت وریدی بررسی شود.
• علائم مداوم و آزاردهنده: درد، احساس سنگینی، تورم، خستگی یا خارش مداوم پا که فعالیت روزمره یا کیفیت زندگی را مختل می‌کند.
• علائم ناگهانی و شدید: ورم ناگهانی یک پا، درد شدید ساق یا بروز تنگی نفس و درد قفسه سینه نباید به واریس ساده نسبت داده شود.

واریس پا چگونه درمان می‌شود؟

درمان واریس پا به شدت علائم، وضعیت وریدها و الگوی رفلاکس مشاهده‌شده در سونوگرافی داپلکس بستگی دارد و برای همه افراد یکسان نیست. مدیریت بیماری معمولا با اقداماتی برای کاهش علائم و کنترل عوامل تشدیدکننده آغاز می‌شود. در صورت نیاز به درمان مداخله‌ای، روش‌هایی مانند ابلیشن حرارتی داخل وریدی (Endothermal Ablation)، اسکلروتراپی فومی و در برخی شرایط عمل واریس پا مورد استفاده قرار می‌گیرند.

انتخاب روش درمان به وضعیت وریدها و شرایط فرد بستگی دارد. مهم‌ترین روش‌های درمان این عارضه عبارت‌اند از:

• لیزر واریس پا یکی از روش‌های درمانی مبتنی بر انرژی حرارتی است که در برخی بیماران برای بستن ورید مبتلا به کار می‌رود.
• اسکلروتراپی واریس با تزریق ماده مخصوص به ورید، باعث بسته شدن تدریجی رگ هدف می‌شود.
• جوراب واریس به عنوان یک درمان خانگی واریس ممکن است برای کنترل علائم و کاهش ناراحتی‌های وریدی در افراد مناسب توصیه شود.
• قرص واریس ممکن است در برخی شرایط برای کنترل علائم تجویز شوند، اما واریس را به‌طور مستقیم از بین نمی‌برند.
• استفاده از پماد برای درمان واریس نیز ممکن است به کاهش موقت برخی ناراحتی‌های پوستی یا موضعی کمک کند ولی درمان‌کننده واریس نیست.

آیا با سبک زندگی می‌توان علائم واریس را کمتر کرد؟

تغییر بعضی عادت‌های روزمره می‌تواند به کاهش علائم واریس و بهبود گردش خون وریدی کمک کند، هرچند این اقدامات به معنی از بین رفتن واریس نیستند. مهم‌ترین توصیه‌های سبک زندگی عبارت‌اند از:

• فعالیت بدنی منظم: پیاده‌روی و فعالیت‌های متناسب با توان فرد، با فعال کردن عضلات پا، به بازگشت خون وریدی کمک می‌کنند.
• کنترل وزن: اگر فرد اضافه‌وزن دارد، رسیدن به وزن مناسب می‌تواند فشار واردشده بر وریدهای پا را کاهش دهد و به کنترل علائم کمک کند.
• تغییر وضعیت بدن: هنگام نشستن یا ایستادن طولانی، بهتر است در فواصل منظم وضعیت بدن تغییر کند و وقفه‌های کوتاه برای حرکت دادن پاها در نظر گرفته شود.
• بالا آوردن پاها: در بعضی افراد، قرار دادن پاها در وضعیت بالاتر از سطح قلب برای مدتی کوتاه می‌تواند به کاهش احساس سنگینی و ورم کمک کند.

ورزش برای واریس مفید است؟

برای انتخاب بهترین ورزش برای واریس پا باید به علائم، شدت واریس و محدودیت‌های هر فرد توجه کرد. فعالیت بدنی منظم می‌تواند به بهبود بازگشت خون وریدی و کاهش برخی علائم واریس کمک کند. حرکت دادن عضلات پا باعث فعال‌تر شدن پمپ عضلانی ساق می‌شود و به جریان خون به سمت قلب کمک می‌کند؛ بنابراین، بهتر است از بی‌تحرکی طولانی‌مدت اجتناب شود. انتخاب نوع و شدت فعالیت باید با توجه به وضعیت وریدها و شرایط جسمی فرد انجام شود.

برای واریس چه بخوریم؟

هیچ ماده غذایی خاصی نمی‌تواند رگ واریسی را از بین ببرد، اما یک الگوی غذایی سالم و متعادل می‌تواند به حفظ سلامت عمومی عروق و کنترل وزن کمک کند. در پاسخ به این سوال که برای درمان واریس چه بخوریم؟ باید توجه داشت که تغذیه مناسب بیشتر با هدف حمایت از سلامت عروق و کاهش عوامل تشدیدکننده علائم دنبال می‌شود. کاهش مصرف نمک نیز در برخی افراد می‌تواند به کنترل احتباس مایعات و ورم پا کمک کند.

چه پزشکی واریس پا را بررسی می‌کند؟

بررسی واریس پا می‌تواند توسط جراح عروق، متخصص عروق یا پزشکی با تجربه در تشخیص و بیماری‌های وریدی انجام شود. در برخی مراکز، متخصص قلب و عروق نیز بیماری‌های وریدی را ارزیابی می‌کند؛ بنابراین انتخاب پزشک به ساختار خدمات و تجربه او در مشکلات وریدی بستگی دارد.

اگر به این عارضه مبتلا هستید، می‌توانید از طریق درمانکده با متخصص قلب آنلاین مشورت کنید یا در صورت نیاز، برای مراجعه حضوری و ویزیت در مطب نوبت بگیرید.

سوالات متداول

منابع: vascular | nice.org | healthline