هانتا ویروس یا HPS در حال گسترش! علائم + پیشگیری و درمان

ویروس هانتا یا سندرم ریوی هانتا ویروس یک بیماری عفونی نادر است که با نشانه‌هایی شبیه آنفلوآنزا آغاز می‌شود و به سرعت پیشرفت می‌کند. این بیماری چندین سویه مختلف دارد و می‌تواند منجر به مشکلاتی جدی در ریه‌ها و قلب شود. سویه‌های مختلف این بیماری از انواع مختلفی از جوندگان به انسان منتقل می‌شوند. شایع‌ترین ناقل بروز این بیماری، یک نوع موش صحرایی دم بلند است که معمولا در اثر استنشاق هانتا ویروس‌هایی ایجاد می‌شود که از ادرار، مدفوع یا بزاق جوندگان در هوا پخش شده‌اند.

این بیماری درمان مشخصی ندارد و بهترین راه محافظت، جلوگیری از تماس با جوندگان است. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با علائم ابتلا به ویروس هانتا و همچنین روش‌های پیشگیری، درمان و انتقال این بیماری به طور کامل آشنا شوید. تا انتهای این مقاله با ما همراه باشید.

هانتا ویروس چیست؟

هانتا ویروس یا ویروس HPS گروهی از ویروس‌های RNA تک‌رشته‌ای از خانواده هانتاویریدا (Hantaviridae) هستند که معمولا توسط جوندگانی مانند موش‌ها منتقل می‌شوند. این ویروس‌ها معمولا بدون آن‌که در جوندگان میزبان خود علائمی ایجاد کنند، از طریق ادرار، مدفوع و بزاق آن‌ها دفع می‌شوند و انسان‌ها اغلب با استنشاق ذرات معلق آلوده در هوا، یا به‌ندرت از طریق گازگرفتگی، به آن مبتلا می‌شوند.

هانتا ویروس‌ موجب بروز بیماری تب خونریزی‌دهنده با سندرم کلیوی (HFRS) و سندرم ریوی هانتا ویروس (HPS) می‌شود. نوع ریوی این بیماری می‌تواند به سرعت به تنگی نفس، ادم ریه و نارسایی تنفسی منجر شود.

Hantavirus pulmonary syndrome can quickly become life-threatening. Severe disease can result in failure of the heart to deliver oxygen to the body. Each strain of the virus differs in severity. The death rate due to the strain carried by deer mice ranges from 30% to 50%.

سندرم ریوی هانتا ویروس به سرعت پیشرفت کرده و زندگی فرد را تهدید کند. بیماری شدید می‌تواند منجر به نارسایی قلب در تامین اکسیژن مورد نیاز بدن شود. هر سویه از ویروس از نظر شدت بیماری با یکدیگر متفاوت است. میزان مرگ و میر ناشی از سویه‌ای که توسط موش دم‌بلند منتقل می‌شود، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد متغیر است.

به نقل از وب‌سایت mayoclinic

روش انتقال هانتا ویروس

ابتلا به ویروس هانتا زمانی رخ می‌دهد که فرد از طرق مختلف با جوندگان آلوده یا مواد دفعی آن‌ها تماس پیدا کند. ویروس عمدتا از طریق تنفس ذرات آلوده وارد بدن می‌شود، اما این بیماری ممکن است از راه‌های دیگری مانند تماس مستقیم یا گازگرفتگی نیز منتقل شود. در جدول زیر به مهم‌ترین روش‌های انتقال این ویروس اشاره شده است:

توضیحات	روش انتقال
استنشاق ذرات حاوی ویروس	استنشاق ذرات ریز حاوی ویروس در هوا
خوردن مواد غذایی آلوده	غذایی که با بزاق، ادرار یا مدفوع موش آلوده شده باشد
تماس دست با سطوح آلوده	لمس اشیا آلوده به ویروس مانند لانه موش و سپس لمس دهان، بینی یا چشم
گازگرفتگی یا خراش	آسیب پوست توسط جوندگان آلوده

علائم هانتا ویروس

بیماری هانتا با یک دوره نهفتگی همراه است و شروع علائم بعد از ابتلا به این بیماری معمولا بین ۱ تا ۸ هفته طول می‌کشد. بیشتر افراد پس از ۲ تا ۳ هفته علائم بیماری را رویت می‌کنند. علائم این بیماری در مراحل مختلف بیماری متفاوت است. در ادامه به شایع‌ترین علائم ویروس هانتا اشاره کرده‌ایم:

علائم اولیه بیماری هانتا ویروس

در مرحله ابتدایی، علائم این بیماری شبیه به آنفولانزا یا علائم سرماخوردگی است. این مرحله معمولا چند روز طول می‌کشد.  در این مرحله، تشخیص بیماری دشوار است، زیرا علائم به‌شدت شبیه آنفولانزا یا مسمومیت غذایی هستند . شایع‌ترین علائم اولیه عبارت‌اند از:

•  تب و لرز بالای ۳۸.۵ درجه سانتی‌گراد
• دردهای عضلانی شدید به‌ویژه در عضلات بزرگ مانند ران‌ها، باسن، کمر و گاهی شانه‌ها
• خستگی مفرط، ضعف و بی‌حالی عمومی
• سردرد
• علائم گوارشی مثل تهوع و استفراغ، درد شکم، اسهال
• سرگیجه
• بی‌اشتهایی
• درد قفسه سینه

علائمی شبیه به آنفولانزا داری و نگران ابتلا به ویروس هانتا هستی؟

بدون نیاز به مراجعه حضوری، با پزشک مشورت کن

متخصص عفونی دکتر عفونی انلاین

علائم پیشرفته هانتا ویروس

مرحله دوم بیماری معمولا ۴ تا ۱۰ روز پس از علائم اولیه شروع می‌شود. در این مرحله، ویروس به مویرگ‌های ریه آسیب می‌زند و باعث نشت مایع به داخل کیسه‌های هوایی می‌شود. علائم این مرحله عبارت‌اند از:

•  سرفه خشک
• تنگی نفس و دشواری در تنفس
•  احساس سفتی در قفسه سینه
• افت فشار خون
• نامنظم شدن ضربان قلب
•  نارسایی حاد تنفسی

درمان ویروس هانتا

برخلاف بسیاری از بیماری‌های ویروسی مثل ویروس جدید گوارشی که با مراقبت و مصرف دارو بهبود پیدا می‌کنند، این بیماری هیچ درمان قطعی و مشخصی ندارد و رویکرد اصلی درمان، مراقبت‌های حمایتی در محیط بیمارستان و در بخش مراقبت‌های ویژه (ICU) است. تشخیص زودهنگام و بستری فوری بیمار پیش از پیشرفت علائم عفونت تنفسی شدید، تاثیر قابل‌توجهی در افزایش شانس بقا دارد.

به خاطر داشته باشید که تقویت سیستم ایمنی بدن در بیماری هانتا ویروس تاثیر چندانی ندارد، و در برخی شرایط نیز ممکن است شدت بیماری ناشی از عملکرد شدید پاسخ ایمنی بیشتر شود. درمان این بیماری بر کاهش التهاب و مراقبت حمایتی متمرکز است و این که چگونه سیستم ایمنی بدن را بالا ببریم و چه غذاهایی برای بهبود مصرف کنیم، به هیچ عنوان به کاهش علائم کمک نمی‌کند. در ادامه به روش‌های درمان این بیماری اشاره شده است:

استراحت مطلق و هیدراتاسیون

بیمار باید در محیطی آرام و تحت نظارت دقیق پزشکی استراحت کند. برای جلوگیری از کم‌آبی و حفظ تعادل الکترولیت‌ها، مایعات داخل وریدی (IV) به دقت تجویز می‌شود. 

کنترل علائم اولیه با داروهای مسکن

برای کاهش تب و دردهای عضلانی شدید، از داروهای بدون نسخه مانند استامینوفن (پاراستامول) استفاده می‌شود. توجه داشته باشید که مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن ممکن است در برخی موارد توصیه نشود.

مدیریت عوارض قلبی-عروقی

در صورت افت فشار خون، پزشکان از داروهای فشار خون قوی به نام وازوپرسورها (Vasopressors) مانند نوراپی‌نفرین و دوپامین برای حفظ خروجی قلب و جلوگیری از شوک استفاده می‌کنند.

استفاده از اکسیژن یا لوله‌گذاری در نای

اولین و حیاتی‌ترین اقدام برای بیمارانی که دچار افت اکسیژن خون (هیپوکسمی) می‌شوند، تجویز اکسیژن مکمل از طریق ماسک یا کانول بینی است. لوله‌گذاری داخل نای (Intubation) و ونتیلاتور مکانیکی نیز در موارد شدید که بیمار قادر به تنفس مستقل نیست، استفاده می‌شود. در این روش لوله‌ای از راه دهان یا بینی وارد نای می‌شود تا دستگاه تنفس مصنوعی، اکسیژن را مستقیما به ریه‌ها برساند و به تخلیه مایع از ریه‌ها کمک کند.

نگران بیماری‌های عفونی و مشکلات تنفسی ناشی از اون هستی؟

همین حالا به صورت غیرحضوری با متخصص مشورت کن

دکتر عفونی متخصص عفونی آنلاین

اکسیژناسیون غشایی خارج از بدن (ECMO)

پیشرفته‌ترین روش حمایتی برای بیماران بدحالی که به ونتیلاتور معمولی پاسخ نمی‌دهند. در این روش، خون بیمار از بدن خارج شده، دی‌اکسید کربن آن گرفته شده و اکسیژن به آن اضافه می‌شود و سپس به بدن بازمی‌گردد. مطالعات نشان داده‌اند که ECMO در موارد شدید و مقاوم به درمان می‌تواند نجات‌بخش باشد.

همودیالیز (دیالیز خون)

 هنگامی که سندرم کلیوی (HFRS) عملکرد کلیه را مختل می‌کند و کلیه قادر به دفع سموم و مایعات اضافی نیست، بیمار نیاز فوری به دیالیز پیدا می‌کند. دیالیز با تصفیه مکانیکی خون، جایگزین عملکرد از دست رفته کلیه می‌شود و تعادل مایعات و الکترولیت‌ها را برقرار می‌کند.

استفاده از داروهای ضدویروسی

برخی مطالعات نشان می‌دهد که استفاده از داروی ضدویروس ریباویرین (Ribavirin) برای درمان سندرم کلیوی (HFRS) در مراحل اولیه موثر است و می‌تواند نیاز به دیالیز را کاهش دهد. با این حال، ریباویرین در درمان سندرم ریوی (HPS) موثر واقع نشده و سازمان‌های معتبر معمولا آن را برای HPS تجویز نمی‌کنند.

احتمال انتقال انسان به انسان ویروس هانتا چقدر است؟

احتمال انتقال ویروس از طریق انسان بسیار نادر است و تنها سویه‌ خاصی به نام ویروس آندز (Andes virus) که عمدتا در آمریکای جنوبی یافت می‌شود، ممکن است از طریق انسان به انسان دیگر منتقل شود. سایر گونه‌های هانتا ویروس در سایر نقاط جهان، از جمله سویه‌های موجود در آسیا و اروپا که باعث بیماری کلیوی می‌شوند، از انسان به انسان منتقل نمی‌شوند.

ویروس آندز نیز برخلاف ویروس‌های تنفسی مانند آنفلوآنزا یا کرونا، به‌راحتی منتشر نمی‌شود و انتقال آن فقط در شرایط تماس نزدیک و طولانی مدت مانند اعضای یک خانواده، شرکای جنسی و عدم رعایت اصول ایمنی رخ می‌دهد. طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت (WHO)، ریسک اپیدمی گسترده این ویروس در سطح جهان پایین ارزیابی شده و تماس‌های معمول اجتماعی در مکان‌های عمومی خطری ایجاد نمی‌کند.

همچنین، مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) تاکید کرده که افراد فقط در هنگامی که علائم بیماری را نشان می‌دهند، ناقل هستند و در آن زمان باید از تماس مستقیم فیزیکی، قرار گرفتن در معرض مایعات بدن فرد بیمار، یا حضور طولانی مدت در یک فضای بسته با او اجتناب شود. در برخی موارد استثنایی، افراد مبتلا به سویه ویروس آندز ممکن است در مراحل اولیه بیماری با علائمی شبیه به گلو درد ویروسی نیز مواجه شوند.

مهم‌ترین عوامل خطر بیماری هانتا

سندرم ریوی هانتا ویروس بیشتر در مناطق روستایی و مکان‌های آلوده شایع است، با این حال، هرگونه تماس با زیستگاه جوندگان می‌تواند خطر ابتلا به این بیماری را افزایش دهد. از مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا به این ویروس می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• قرار گرفتن در معرض لانه، ادرار و مدفوع جوندگان
•  تمیز کردن ساختمان‌های متروکه
• تمیز کردن لانه یا مدفوع جوندگان بدون رعایت احتیاط‌های لازم
• کار در مشاغلی مثل ساخت‌وساز، تاسیسات، مبارزه با آفات و کشاورزی

سندرم ریوی هانتا ویروس می‌تواند کشنده باشد. در صورت مشاهده هرگونه تنگی نفس پس از تماس احتمالی با جوندگان، باید از بهترین فوق تخصص بیماریهای عفونی کمک بگیرید.

روش پیشگیری از ابتلا به ویروس هانتا چیست؟

در حال حاضر هیچ واکسن یا داروی خاصی برای پیشگیری از عفونت هانتا ویروس وجود ندارد. بنابراین، بهترین روش پیشگیری، کاهش مواجه شدن با جوندگان و رعایت اصول بهداشتی است. به منظور کاهش خطر ابتلا به این ویروس جدید کودکان باید از فضاهای آلوده، بسته و مشکوک به بیماری دور باشند. مهم‌ترین روش‌های جلوگیری از ابتلا به هانتا ویروس عبارت‌اند از:

• جلوگیری از ورود جوندگان به خانه و محل کار
• قرار دادن تله موش در امتداد دیوارها
• تهویه مناسب قبل از تمیز کردن ساختمان
• جلوگیری از دسترسی جوندگان به حیوانات خانگی
• عدم رها کردن غذای حیوانات در فضای باز

روش های تشخیص  ویروس هانتا چیست؟

تشخیص زودهنگام و دقیق علائم عفونت هانتا ویروس، یکی از چالش‌های مهم پزشکی محسوب می‌شود. علائم اولیه بیماری شامل تب، سردرد، دردهای عضلانی، تهوع و خستگی است که به راحتی با آنفلوآنزا، کووید۱۹، لپتوسپیروز، تب دنگی و سایر بیماری‌های تب‌دار اشتباه گرفته می‌شود. این موضوع معمولا موجب تاخیر در تشخیص و عواقب جدی برای بیمار می‌شود؛ زیرا این بیماری به سرعت پیشرفت می‌کند و موجب نارسایی تنفسی و مرگ می‌شود.

روش‌های سرولوژیک (Serologic Tests)

برای تشخیص این بیماری با تست‌های سرولوژیک، از روش‌هایی مثل الایزا برای تشخیص آنتی‌بادی‌ها، وسترن بلات (Western Blot) و ایمونوبلات نواری (Strip Immunoblot) برای تفکیک سویه‌های مختلف ویروس، آزمایش ایمونوفلورسانس غیرمستقیم برای شناسایی آنتی‌بادی‌ها استفاده می‌شود.

روش‌های مولکولی (Molecular Tests)

در این روش برای تشخیص بیماری از واکنش زنجیره‌ای پلیمراز معکوس یا RT-PCR برای تشخیص مستقیم RNA ویروس در مراحل بسیار اولیه بیماری، روش Nested RT-PCR و Real-time RT-PCR برای تشخیص سریع‌تر، تعیین دقیق میزان بار ویروسی و نوع ژنتیکی سویه‌ها استفاده می‌شود.

سایر روش‌های تشخیصی

از دیگر روش‌هایی که برای تشخیص این بیماری استفاده می‌شود می‌توان به ایمونوهیستوشیمی برای شناسایی مستقیم آنتی‌ژن ویروس در بافت ریه و سایر ارگان‌ها، بررسی بافت‌شناسی برای مشاهده الگوی آسیب ویروسی و جداسازی و کشت ویروس در محیط آزمایشگاهی پیشرفته اشاره کرد.

سخن نهایی

هانتا ویروس یک بیماری نادر و کشنده است که به دلیل پیشرفت سریع و میزان مرگ‌ومیر بالا، از جدی‌ترین تهدیدهای عفونی قابل انتقال از جوندگان به انسان محسوب می‌شود. مهم‌ترین نکته درباره این بیماری این است که هیچ درمان اختصاصی و واکسنی برای آن وجود ندارد و تنها راه مقابله، پیشگیری از طریق قطع تماس با جوندگان و رعایت اصول ایمن در پاکسازی اماکن آلوده است.

تشخیص زودهنگام این بیماری بسیار دشوار است و علائم اولیه شبیه آنفلوآنزا هستند. در صورت داشتن سابقه تماس با موش یا قرار گرفتن در مکان‌های آلوده، می‌توانید در اولین فرصت از یک دکتر عفونی انلاین کمک بگیرید. همچنین درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که در کنار مشاوره آنلاین از بهترین متخصصان، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: jamanetwork، pmc