پیچ خوردگی روده یا ولولوس چیست؟ بررسی علائم و روش‌های درمان

پیچ خوردگی روده یا ولولوس (Volvulus) زمانی رخ می‌دهد که بخشی از روده به دور محور خود یا بافت‌های نگه‌دارنده آن می‌پیچد. این چرخش می‌تواند باعث انسداد مسیر عبور غذا و مایعات شود و در موارد شدید، با اختلال یا قطع جریان خون ناحیه درگیر همراه باشد. در صورت تداوم، کاهش خون‌رسانی ممکن است منجر به نکروز (از بین رفتن بافت) روده و بروز عوارض جدی شود.

ولولوس روده می‌تواند در بخش‌های مختلف دستگاه گوارش از جمله روده باریک، روده بزرگ و به‌ندرت معده ایجاد شود. با این حال، این عارضه بیشتر در روده بزرگ به‌ویژه کولون سیگموئید (Sigmoid Colon)، مشاهده می‌شود. همچنین این وضعیت ممکن است در ابتدای روده بزرگ یعنی سکوم و کولون صعودی رخ دهد که در آن صورت به آن ولولوس سکال (Cecal Volvulus) گفته می‌شود. در ادامه این مقاله از مجله درمانکده، به بررسی علائم ولولوس روده، عوارض و روش‌های درمان آن می‌پردازیم.

چه چیزی باعث پیچ خوردگی روده میشود؟

همان‌طور که اشاره شد، این عارضه بیشتر در روده بزرگ ایجاد می‌شود و آشنایی با مکانیسم روده بزرگ می‌تواند به درک بهتر این عارضه کمک کند. کار روده بزرگ چیست؟ روده بزرگ با جذب آب، تنظیم حرکات روده‌ای و انتقال مدفوع به سمت دفع نقش مهمی در عملکرد گوارش دارد و اختلال در حرکات یا اتساع بیش‌ازحد آن می‌تواند زمینه‌ساز بروز ولولوس شود.

Sigmoid volvulus is the most common type of colonic volvulus and occurs when a portion of the intestine twists around its blood supply. It most commonly presents in patients who are bedbound and have a history of chronic constipation.

– National Library of Medicine

ولولوس سیگموئید شایع‌ترین نوع پیچ‌خوردگی روده بزرگ است و زمانی رخ می‌دهد که بخشی از روده به دور عروق خونی تغذیه‌کننده خود می‌پیچد. این عارضه بیشتر در بیمارانی دیده می‌شود که زمین‌گیر هستند و سابقه یبوست مزمن دارند.

به نقل از کتابخانه ملی پزشکی

علت دقیق ولولوس به‌طور کامل مشخص نیست و این عارضه معمولا چند‌عاملی است. با این حال، این بیماری بیشتر در مردان سالمند و افراد آفریقایی‌تبار دیده می‌شود. همچنین، بروز این بیماری در افراد مبتلا به اختلالات عصبی یا روان‌پزشکی بیشتر گزارش شده است. از جمله عواملی که می‌توانند خطر بروز پیچ‌خوردگی روده را افزایش دهند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• یبوست مزمن
• سابقه جراحی‌های شکمی، لگنی یا روده‌ای
• برخی بیماری‌های زمینه‌ای روده بزرگ مانند پولیپ‌های کولون و بیماری هیرشپرونگ
• چسبندگی‌های شکمی یا نوارهایی از بافت اسکار ناشی از جراحی، عفونت یا آسیب‌های قبلی
• ناهنجاری‌ها یا اختلالات مادرزادی دستگاه گوارش
• بیماری‌های التهابی روده مانند بیماری کرون

علائم پیچ خوردگی روده

علائم و نشانه‌های شایع پیچ‌ خوردگی روده عبارت‌اند از:

• درد شکمی متناوب یا مداوم
• نفخ و اتساع شکم (تورم شکم)
• ناتوانی در دفع گاز
• تهوع و استفراغ
• کاهش حرکات روده‌ای مانند یبوست یا قطع کامل دفع مدفوع
• خون‌ریزی مقعدی یا وجود خون در مدفوع

شدت این علائم بسته به نوع پیچ‌خوردگی و بخش درگیر دستگاه گوارش متفاوت است. از آنجا که علائم بالینی پیچ‌خوردگی روده می‌توانند مشابه سایر مشکلات روده مانند کولیت روده باشند؛ بررسی دقیق جزئیات علائم توسط متخصص گوارش اهمیت زیادی دارد. همچنین برخی از علائم پیچ خوردگی روده ممکن است با علائم ولولوس معده هم‌پوشانی داشته باشند؛ بنابراین مراجعه به متخصص و تشخیص افتراقی صحیح نقش مهمی در انتخاب درمان مناسب دارد. در صورت عدم درمان به‌موقع، ولولوس روده می‌تواند منجر به عوارض جدی مانند پریتونیت مدفوعی، سوراخ‌شدگی روده و قانقاریا (نکروز روده) شود.

درمان پیچ خوردگی روده

متخصص گوارش معمولا برای تشخیص پیچ‌ خوردگی روده از ترکیب معاینه فیزیکی، بررسی سابقه پزشکی و انجام آزمایش‌های تشخیصی مانند رادیوگرافی شکم و سی‌تی‌اسکن استفاده می‌کند. درمان پیچ‌خوردگی روده معمولا شامل تلاش برای باز کردن انسداد یا بازگرداندن روده به حالت طبیعی است و بسته به شدت بیماری و وضعیت خون‌رسانی روده، می‌تواند غیر جراحی یا جراحی باشد. روش‌های درمان این عارضه عبارت‌اند از:

۱. درمان‌های غیر جراحی

اگر روده پیچ خورده باشد؛ اما جریان خون حفظ شده باشد، می‌توان آن را بدون جراحی و از طریق بازکردن پیچ‌خوردگی با روش آندوسکوپیک، با استفاده از سیگموئیدوسکوپ یا کولونوسکوپ، درمان کرد. اگر پیچ‌خوردگی در کولون سیگموئید باشد، پزشک ممکن است ابتدا سیگموئیدوسکوپی را امتحان کند. در این روش، یک لوله انعطاف‌پذیر (سیگموئیدوسکوپ) از طریق راست‌روده وارد بخش پایینی کولون می‌شود.

مقدار کمی هوا به داخل کولون دمیده می‌شود تا آن را باز کند. این کار معمولا برای صاف شدن روده کافی است؛ اما احتمال پیچ‌خوردگی مجدد روده در همان ناحیه بسیار زیاد است. به همین دلیل، پزشک ممکن است جراحی را به‌عنوان راه‌حل دائمی پیشنهاد دهد. روش دیگر به نام کولونوسکوپی نیز می‌تواند پیچ‌خوردگی‌های ابتدای کولون را برطرف کند؛ اما در این ناحیه نیز احتمال عود بالا است و بیشتر افراد به جراحی نیاز دارند.

۲. جراحی ولولوس روده

در موارد شدید یا زمانی که روش‌های غیر جراحی موثر نباشند، ممکن است مداخله جراحی برای اصلاح بخش پیچ‌خورده روده انجام شود. این روش شامل برداشتن بخشی از روده و اتصال دوباره قسمت‌های سالم به یکدیگر است. روش‌های جراحی پیچ خوردگی روده را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

مراقبت بعد از عمل پیچ خوردگی روده

دقت داشته باشید که مراقبت بعد از عمل ولولوس روده نقش مهمی در بهبود سریع‌تر بیمار و پیشگیری از عوارض دارد. پس از جراحی، بیمار معمولا تحت پایش دقیق علائم حیاتی، عملکرد روده و وضعیت زخم جراحی قرار می‌گیرد. رعایت دستورات پزشک درباره تغذیه اهمیت زیادی دارد. همچنین مصرف منظم داروها، تحرک تدریجی، پیشگیری از یبوست و توجه به علائم هشدار‌دهنده مانند تب، درد شدید شکم یا توقف دفع گاز و مدفوع از جمله نکات کلیدی در مراقبت بعد از این عمل هستند.

عوارض بعد از عمل پیچ خوردگی روده

با وجود موفقیت‌آمیز بودن بسیاری از جراحی‌ها، آگاهی از عوارض بعد از عمل پیچ‌خوردگی روده ضروری است. این عوارض ممکن است شامل عفونت محل جراحی، چسبندگی‌های شکمی، نشت محل اتصال روده‌ها (آناستوموز)، انسداد مجدد روده یا عود ولولوس باشد.

در برخی بیماران، به‌ویژه افراد مسن یا کسانی که دچار بیماری‌های زمینه‌ای هستند، احتمال بروز این عوارض بیشتر است. پیگیری منظم، مشاوره با دکتر گوارش آنلاین و مراجعه فوری به مراکز درمانی در صورت مشاهده علائم غیر طبیعی می‌تواند نقش مهمی در پیشگیری و درمان به‌موقع عوارض بعد از عمل پیچ‌خوردگی روده داشته باشد.

درمان خانگی پیچ خوردگی روده

هیچ روش درمان خانگی‌ای برای پیچ‌خوردگی روده وجود ندارد؛ زیرا برخی افراد ممکن است علائم ولولوس را با مشکلات عملکردی مانند اسپاسم روده اشتباه بگیرند، در حالی‌که پیچ‌خوردگی روده یک مسئله اورژانسی است. ولولوس به دلیل انسداد روده و احتمال قطع جریان خون می‌تواند به‌سرعت منجر به نکروز روده، سوراخ‌شدگی و عفونت شدید شکمی شود. بدین‌ترتیب، استفاده از روش‌های خانگی، داروهای گیاهی، ملین‌ها یا ماساژ شکم نه‌تنها موثر نیست؛ بلکه ممکن است خطرناک باشد و تشخیص و درمان را به تاخیر بیندازد.

در صورت بروز علائمی مانند درد شدید شکم، نفخ، استفراغ یا قطع دفع گاز و مدفوع، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است و تنها روش‌های درمانی موثر، اقدامات پزشکی و در صورت لزوم مداخله جراحی تحت نظر پزشک هستند.

جمع‌بندی

پیچ‌ خوردگی روده یا ولولوس یکی از اختلالات جدی و تهدیدکننده حیات دستگاه گوارش است که در اثر چرخش غیر طبیعی روده و انسداد مسیر عبور مواد دفعی ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند با علائمی مانند درد شدید شکم، نفخ، تهوع، استفراغ و قطع دفع گاز یا مدفوع همراه باشد و در صورت تاخیر در درمان، منجر به کاهش خون‌رسانی، نکروز روده، سوراخ‌شدگی و عفونت شدید شکمی شود.

تشخیص به‌موقع ولولوس و انتخاب روش درمانی مناسب نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت بیمار دارد. از آنجا که علائم پیچ خوردگی روده ممکن است با سایر بیماری‌های گوارشی اشتباه گرفته شود، ارزیابی دقیق و تشخیص افتراقی توسط متخصص گوارش اهمیت ویژه‌ای دارد.

در صورت مشاهده علائم مشکوک یا تشدید‌شونده، توصیه می‌شود از خود‌درمانی پرهیز کرده و در اسرع وقت برای بررسی دقیق به پزشک متخصص گوارش مراجعه کنید. همچنین شما می‌توانید از طریق سیستم نوبت‌دهی درمانکده از بهترین متخصصان گوارش کشور نوبت حضوری یا آنلاین دریافت کنید.

سوالات متداول

منبع: bannerhealth | webmd