علت به وجود آمدن بیماری ام اس چیست و چرا رخ می‌دهد؟ بررسی ۱۲ عامل مهم

بیماری ام اس یکی از بیماری‌های سیستم عصبی است که بر مغز و نخاع تاثیر می‌گذارد و عوامل مختلفی می‌توانند در شکل‌گیری آن نقش داشته باشند. در حال حاضر، با وجود پیشرفت‌های علمی، هنوز علت دقیق ایجاد این بیماری مشخص نشده است؛ اما برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که ترکیبی از عوامل محیطی، ژنتیک و عملکرد سیستم ایمنی بدن می‌توانند احتمال بروز آن را افزایش دهند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا بررسی کنیم علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست و عوامل افزایش خطر ابتلا به آن کدامند.

علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست؟

بیماری مولتیپل اسکلروزیس یا همان ام اس ( MS) نوعی بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به اشتباه به بافت سالم غلاف میلین (رشته‌های عصبی که وظیفه انتقال پیام‌های عصبی بین مغز و بدن را برعهده دارند) حمله می‌کند. تخریب میلین باعث کندی یا مختل شدن این پیامرسانی می‌شود و علائم عصبی ایجاد می‌کند.

اگرچه نقش سیستم ایمنی در ایجاد این آسیب به خوبی شناخته شده است؛ اما هنوز مشخص نیست چه عاملی باعث شروع این واکنش اشتباه در بدن می‌شود. به گفته دکتر مغز و اعصاب، ام اس یک بیماری پیچیده و مزمن سیستم عصبی مرکزی است که عوامل مختلفی از جمله ژنتیک و عوامل محیطی می‌توانند در شروع آن نقش داشته باشند. اگر کنجکاوید درباره اینکه بیماری ام اس چیست، بیشتر بدانید، می‌توانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.

عوامل افزایش خطر ابتلا به ام اس کدامند؟

اگر این سوال که علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست، ذهن‌تان را درگیر کرده است، باید بگوییم که در حال حاضر، علت دقیق بیماری ام اس به طور کامل مشخص نیست؛ اما پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این بیماری ممکن است ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و عملکرد سیستم ایمنی بدن باشد. البته لازم به ذکر است که هیچ یک از عوامل خطر که در ادامه آن‌ها را معرفی می‌کنیم، به تنهایی باعث بروز علائم ام اس نمی‌شوند. با این حال فاکتور خطر به‌شمار می‌آیند و می‌توانند احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش دهند.

۱- زمینه ژنتیکی

ام اس یک بیماری ارثی نیست و مانند برخی بیماری‌های ارثی به طور مستقیم از والدین به فرزندان منتقل نمی‌شود؛ اما وجود زمینه ژنتیکی خاص ممکن است حساسیت سیستم ایمنی را نسبت به ایجاد اختلال افزایش دهد. به همین دلیل ژنتیک یکی از عوامل مهم در بررسی ریشه بیماری ام اس به‌شمار می‌آید. اگر پدر، مادر، خواهر یا برادرتان به این بیماری مبتلا است، در مورد احتمال ابتلای خود با دکتر آنلاین مغز و اعصاب مشورت کنید. همچنین می‌توانید به کمک تست ام اس آنلاین از وضعیت سلامت خود مطلع شوید.

۲- جنسیت

جنسیت یکی دیگر از عوامل مرتبط با خطر ابتلا به ام اس است. برخی مطالعات نشان داده‌اند که نوع شایع ام اس (ام اس عودکننده-فروکش‌کننده) در زنان حدود ۲ تا ۳ برابر بیشتر دیده می‌شود. تغییرات و نوسانات هورمونی باعث می‌شوند تا علائم ام اس در زنان نسبت به علائم ام اس در مردان، شدت و نحوه بروز متفاوتی داشته باشد.

۳- عفونت‌های ویروسی

در سال‌های اخیر، پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عفونت‌ ویروسی اپشتین بار (EBV) که عامل بیماری مونونوکلئوز عفونی است، می‌تواند با افزایش خطر ابتلا به MS مرتبط باشد. به گفته دکتر ام اس، ممکن است این ویروس با تحریک طولانی‌مدت سیستم ایمنی و ایجاد واکنش‌های اشتباه ایمنی، زمینه بروز بیماری را در افراد مستعد فراهم کند.

علاوه بر ویروس اپشتین بار، برخی دیگر از عفونت‌های ویروسی دوران کودکی همچون ویروس هرپس سیمپلکس یا ویروس آنفلوآنزا ممکن است با افزایش خطر ابتلا به MS مرتبط باشند. این عفونت‌ها می‌توانند با نفوذ به سیستم عصبی مرکزی، واکنش التهابی ایجاد کنند؛ به همین دلیل ممکن است در طولانی‌مدت موجب تخریب میلین و افزایش ابتلا به بیماری ام اس شوند.

۴- استرس و اضطراب

محققان استرس مزمن و طولانی‌مدت را به عنوان یکی از عوامل موثر در افزایش احتمال ابتلا به ام اس مورد بررسی قرار داده‌اند. نتیجه برخی مطالعات حاکی از آن است که بین استرس‌های شدید و احتمال بروز یا تشدید علائم ام اس ارتباط معناداری وجود دارد. البته هنوز شواهد علمی برای اثبات آن کافی نیست و محققان استرس مزمن را به عنوان یکی از عوامل افزایش خطر معرفی می‌کنند.

۵- سن

بیماری MS می‌تواند در هر سنی بروز کند؛ اما بیشتر در اوایل جوانی و بزرگسالی، یعنی محدوده سنی ۲۰ تا ۴۰ سال مشاهده می‌شود. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد روش‌های درمان ام اس یا عاقبت بیماری ام اس می‌توانید مقالات مرتبط با آن‌ها را در درمانکده مطالعه کنید.

۶- سطح پایین ویتامین D

برای پاسخ به این سوال که علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست، عملکرد سیستم ایمنی را بررسی کردیم و گفتیم عوامل محیطی هم می‌توانند در حمله ام اس موثر باشند. جالب است بدانید که سطح پایین ویتامین D یکی از عوامل شناخته‌شده محیطی مرتبط با افزایش خطر ابتلا به ام اس به‌شمار می‌آید.

ویتامین دی علاوه بر اینکه نقش مهمی در سلامت استخوان‌ها دارد، به کنترل واکنش‌های التهابی بدن کمک می‌کند. ارتباط بین کمبود ویتامین D و بیماری ام اس زمانی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفت که آن‌ها متوجه شیوع بیماری در مناطقی شدند که میزان نور خورشید کمتر بود. 

در حال حاضر برخی متخصصان معتقدند، زندگی در مناطقی که نور خورشید کم است می‌تواند باعث کمبود ویتامین D شود و احتمال ابتلا به ام اس را افزایش دهد. البته لازم به ذکر است که کمبود ویتامین D به تنهایی علت بیماری ام اس نیست؛ بلکه می‌توان آن را یکی از عوامل محیطی موثر در افزایش خطر دانست.

۷- سیگار کشیدن

یکی از عوامل محیطی اثرگذار بر افزایش احتمال ابتلا به ام اس، سیگار کشیدن و قرار گرفتن در معرض دود دست دوم سیگار است. محققان مصرف دخانیات را به طور مشخص با افزایش خطر ابتلا به MS مرتبط می‌دانند. همچنین معتقدند، سیگار کشیدن خطر ابتلا به ام اس را در مردان بیشتر از زنان افزایش می‌دهد. ترک سیگار یکی از راهکارهای موثر برای پیشگیری از بیماری ام اس به‌شمار می‌آید.

۸- سبک زندگی ناسالم

سبک زندگی ناسالم شامل کم‌تحرکی، خواب ناکافی و رژیم غذایی نامتعادل می‌تواند از عوامل موثر در افزایش خطر ابتلا به ام اس باشد. همچنین عوامل مرتبط با سبک زندگی ناسالم نقش مهمی در تشدید علائم بدترین نوع بیماری ام اس دارند.

۹- اضافه وزن

چاقی، به‌ویژه در دوران نوجوانی و مخصوصا در دختران یکی از عوامل خطر قابل توجه برای بیماری ام اس در بزرگسالی به‌شمار می‌آید. همچنین اضافه وزن شدید در بزرگسالی می‌تواند علائم ام اس را تشدید کند یا خطر ابتلا به آن را افزایش دهد.

۱۰- منطقه جغرافیایی

اگر همچنان کنجکاوید بدانید علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست، باید بگوییم که توزیع منطقه جغرافیایی در بروز این بیماری نقش دارد. مطالعات نشان داده‌اند، شیوع بیماری ام اس در مناطق دورتر از خط استوا مانند اروپا، جنوب کانادا و ایالت متحده بیشتر است. حتی در برخی مطالعات آمده است، افرادی که تا سن قبل از ۱۵ سالگی از این مناطق مهاجرت کرده‌اند، خطر ابتلا به MS در آن‌ها کاهش یافته است. پژوهشگران احتمال می‌دهند، این افزایش خطر با تعداد ماه‌های سرد سال و تماس نداشتن با نور خورشید برای دریافت ویتامین D کافی مرتبط باشد. این موضوع نشان می‌دهد اگر در دوران کودکی و نوجوانی در معرض عوامل محیطی موثر در ایجاد بیماری ام اس باشید، احتمال ابتلا به آن افزایش می‌یابد.

۱۱- بیماری‌های خودایمنی

برخی مطالعات نشان داده‌اند که خطر ابتلا به MS می‌تواند در افرادی که به سایر بیماری‌های خودایمنی همچون مشکلات تیروئید، پسوریازیس، دیابت نوع یک، بیماری التهابی روده، کم‌خونی پرنیشیوز (نوعی کم‌خونی ناشی از کمبود ویتامین B۱۲) مبتلا هستند، افزایش پیدا کند. البته محققان تاکید می‌کنند که این بیماری‌ها به تنهایی باعث ابتلا به ام اس نمی‌شوند؛ اما این احتمال وجود دارد که فرد درگیر یک بیماری خودایمنی، به بیماری خودایمنی دوم مانند ام اس مبتلا شود.

۱۲- نژاد

برخی تحقیقات نشان داده‌اند، شیوع بیماری ام اس در نژادهای مختلف، متفاوت است. در این تحقیقات آمده است که افراد دارای نژاد سفیدپوست در اروپای شمالی نسبت به آسیایی‌ها، آمریکایی‌های بومی و آفریقایی‌ها بیشتر در معرض ابتلا به ام اس قرار دارند. این موضوع احتمالا به ژنتیک و عوامل محیطی محل زندگی‌شان مرتبط می‌شود.

علت ام اس خاموش چیست؟

ام اس خاموش معمولا به شرایطی گفته می‌شود که فرد هنوز از لحاظ بالینی علائم واضحی ندارد؛ اما تغییرات مرتبط با بیماری در سیستم عصبی ایجاد شده‌اند. این وضعیت در منابع علمی بیشتر تحت عنوان سندرم جداشده رادیولوژیک یا ضایعات بدون علامت شناخته می‌شود. 

در برخی افراد، آسیب به میلین به صورت تدریجی و بدون ایجاد علائم قابل توجه شروع می‌شود. علت دقیق شروع این تغییرات و آسیب هنوز به طور کامل مشخص نیست؛ اما برخی محققان ترکیبی از زمینه ژنتیکی و عوامل محیطی را در فعال شدن واکنش‌های غیر طبیعی سیستم ایمنی موثر می‌دانند. در جدول زیر، این عوامل را بیشتر توضیح می‌دهیم:

علت بیماری ام اس در زنان

تاکنون علت اصلی بیماری ام اس در زنان به طور دقیق مشخص نشده است؛ اما محققان بر این باورند که حساسیت بیشتر زنان نسبت به ام اس ممکن است با تغییرات هورمونی آن‌ها مرتبط باشد. هورمون‌های جنسی مانند استروژن، تفاوت‌های ژنتیکی مرتبط با کروموزوم‌های جنسی و نحوه تعامل این عوامل می‌توانند بر عملکرد سیستم ایمنی زنان تاثیر بگذارند و باعث بروز بیماری‌های خودایمنی شوند. همچنین برخی مطالعات نشان می‌دهند، زنان بیشتر مستعد ابتلا به بیماری‌های خودایمنی هستند و عوامل محیطی مانند تغییرات جغرافیایی یا عفونت‌ها ممکن است تاثیر بیشتری بر آن‌ها بگذارند.

علت بیماری ام اس در مردان

در بخش اولیه مقاله بررسی کردیم علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست. حال می‌خواهیم ببینیم بروز این بیماری در مردان علت مشخص‌تری دارد یا خیر. علت بروز این بیماری در مردان هم به طور دقیق مشخص نیست؛ با این حال برخی مطالعات نشان داده‌اند، تعداد قابل توجهی از مردان که به بیماری MS مبتلا هستند، سطح تستوسترون پایینی دارند. اگرچه میزان شیوع ام اس در مردان کمتر از زنان گزارش می‌شود؛ اما در صورت ابتلا، معمولا بیماری در آقایان با سرعت بیشتری پیشرفت می‌کند.

کلام پایانی

با وجود تحقیقات گسترده در سال‌های اخیر، هنوز علت دقیق به وجود آمدن بیماری ام اس به طور کامل مشخص نیست. شواهد علمی و تحقیقات پژوهشگران نشان می‌دهد این بیماری احتمالا نتیجه ترکیبی از عوامل ژنتیکی، عملکرد سیستم ایمنی و برخی عوامل محیطی است. البته این عوامل به تنهایی علت ایجاد بیماری MS به‌شمار نمی‌آیند؛ بلکه ممکن است باعث افزایش خطر ابتلا به آن شوند.

اگر همچنان این سوال که علت بوجود آمدن بیماری ام اس چیست، ذهن‌تان را درگیر کرده است، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از دکتر متخصص مغز و اعصاب مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان مشاهده پروفایل پزشکان، بررسی تخصص‌ها، آخرین نوبت‌های خالی و خواندن نظرات بیماران قبلی را برای شما فراهم کرده است تا با آگاهی بیشتری برای رزرو نوبت جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری اقدام کنید.

سوالات متداول

منابع: clevelandclinic | webmd | mayoclinic