اسکلروتراپی واریس چیست؟ نحوه انجام، مزایا، عوارض و مراقبت‌ها

اسکلروتراپی واریس (Sclerotherapy)، یک روش تزریقی برای بستن رگ‌های سطحی است که در آن، پزشک ماده‌ای به نام اسکلروزانت را به صورت مایع یا فوم داخل رگ هدف تزریق می‌کند. این ماده با ایجاد آسیب کنترل‌شده در دیواره رگ، در نهایت باعث بسته ‌شدن آن می‌شود تا خون از عروق سالم عبور کند. با این حال، اسکلروتراپی برای هر نوع رگ واریسی مناسب نیست و انتخاب آن به اندازه و محل رگ و یافته‌های حاصل از معاینه بدنی یا سونوگرافی بستگی دارد. اگر می‌دانید واریس پا چیست و چه علائمی دارد اما هنوز با روش‌های درمان این عارضه از جمله اسکلروتراپی آشنا نیستید، شما را به خواندن ادامه این مقاله از مجله سلامت درمانکده دعوت می‌کنیم.

اسکلروتراپی واریس چیست؟

اسکلروتراپی یک روش کم‌تهاجمی و غیرجراحی برای از بین بردن رگ‌های واریسی است. در این روش، پزشک ماده اسکلروزانت را به شکل مایع یا فوم مستقیما درون رگ‌های آسیب‌دیده تزریق می‌کند. این ماده باعث تحریک عروق شده و در ادامه، فرآیند بسته‌ شدن و فیبروز رگ را رقم می‌زند. با مسدود شدن رگ واریسی، جریان خون به ‌طور طبیعی به سمت رگ‌های سالم تغییر مسیر می‌دهد و رگ تحت درمان به ‌تدریج محو می‌شود.

در حال حاضر، روش‌های دیگری نیز برای درمان واریس وجود دارد که بعضی از آن‌ها بدون برش جراحی انجام می‌شوند و بعضی دیگر تهاجمی هستند. برای آشنایی با روش‌های تهاجمی، پیشنهاد می‌کنیم مقاله عمل واریس پا را بخوانید.

اسکلروتراپی واریس چگونه عمل می‌کند؟

وقتی داروی اسکلروزانت به داخل رگ تزریق می‌شود، مستقیما با لایه داخلی آن تماس پیدا می‌کند. در نتیجه، یک آسیب کنترل‌شده در رگ رخ می‌دهد که در اثر آن، دیواره‌ها دچار تورم و التهاب خفیف شده و به یکدیگر می‌چسبند. با گذشت زمان، رگ مسدودشده تغییر شکل داده و به یک بافت فیبروزی و نوار مانند تبدیل می‌شود. سپس بدن به ‌طور طبیعی شروع به جذب آن می‌کند تا در نهایت، به ‌تدریج کم‌رنگ شده و از سطح پوست محو ‌شود.

نمی‌دونی اسکلروتراپی برای واریست مناسب یا نه؟

همین امروز از متخصص راهنمایی بگیر

بهترین متخصص واریس پا در تهران

نکته مهمی که باید بدانید این است که اسکلروتراپی واریس هرگز جریان خون پا را مختل نمی‌کند. سیستم عروقی پا شامل شبکه‌ گسترده‌ای از رگ‌های سطحی و عمیق است. رگ واریسی، رگ ناکارآمدی است که دریچه‌های آن دچار اختلال شده‌اند و خون در آن به سمت عقب برمی‌گردد. هدف از اسکلروتراپی، صرفا حذف این رگ آسیب‌دیده و خارج کردن آن از مدار گردش خون است. به محض بسته شدن این رگ، جریان خون به طور خودکار به سمت سایر وریدهای سالم تغییر مسیر می‌دهد.

انواع اسکلروتراپی چیست؟

این روش‌ به شکل‌های مختلف اجرا می‌شود تا امکان درمان انواع مختلف رگ‌های واریسی فراهم شود. انتخاب بهترین نوع اسکلروتراپی به اندازه رگ و محل قرارگیری آن و همچنین نظر پزشک بستگی دارد. در ادامه سه روش اصلی و پرکاربرد را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

۱. اسکلروتراپی مایع

اسکلروتراپی مایع شکل سنتی این روش درمانی است که در آن، ماده اسکلروزانت به صورت یک محلول کاملا یکدست به داخل رگ تزریق می‌شود. این تکنیک معمولا برای عروق کوچک‌ و سطحی‌ مانند مویرگ‌های عنکبوتی یا رتیکولار (مشبک) به‌کار می‌رود.

۲. فوم اسکلروتراپی

در این روش، ماده اسکلروزانت با گاز یا هوا مخلوط می‌شود تا حجم بیشتری از رگ را پر کرده و تماس بهتری با دیواره آن ایجاد کند. این ویژگی باعث می‌شود فوم اسکلروتراپی برای بعضی وریدهای بزرگ‌ که مایع به تنهایی توانایی پوشش کامل آن‌ها را ندارد، گزینه مناسبی باشد.

۳. فوم اسکلروتراپی تحت هدایت سونوگرافی

فوم اسکلروتراپی تحت هدایت سونوگرافی (UGFS)، یک روش پیشرفته است که در آن دکتر واریس با کمک سونوگرافی، محل دقیق رگ را روی مانیتور می‌بیند و تزریق را انجام می‌دهد. این روش به‌ویژه برای رگ‌هایی که فقط با نگاه سطحی قابل ارزیابی و تشخیص نیستند، کاربرد دارد. سونوگرافی داپلر واریس به پزشک اجازه می‌دهد با اطمینان کامل سوزن را وارد عروق عمقی‌تر کرده و ماده را دقیقا در محل مورد نیاز تزریق کند.

اسکلروتراپی برای چه نوع رگ‌هایی مناسب است؟

اسکلروتراپی یک روش بسیار کاربردی برای درمان واریس پا است، اما برای همه بیماران گزینه مناسبی به شمار نمی‌رود. این درمان کم‌تهاجمی اغلب در موارد زیر توصیه می‌شود:

• تلانژکتازی‌ها و رگ‌های رتیکولار علامت‌دار: برای درمان رگ‌های برجسته‌ای که باعث ایجاد علائم آزاردهنده یا ظاهر ناخوشایند شده‌اند، اسکلروتراپی مایع یا فوم یکی از اصلی‌ترین گزینه‌ها محسوب می‌شود.
• واریس‌های شاخه‌ای علامت‌دار: در این موارد، UGFS می‌تواند در بعضی بیماران به ‌عنوان یک راه‌کار بسیار موثر مورد استفاده قرار گیرد.
• رفلاکس تنه‌ای صافن: بر اساس دستورالعمل‌های معتبر، در گام اول اندوترمال ابلیشن انجام می‌شود. اما اگر این روش مناسب نباشد، می‌توان UGFS را جایگزین آن کرد.
• واریس عودکرده: در بعضی الگوهای عود، اسکلروتراپی می‌تواند جزء گزینه‌های درمانی انتخابی باشد. با این حال، سونوگرافی برای ارزیابی علت عود بیماری و تنظیم برنامه درمانی ضروری است.

چه کسانی کاندید مناسبی برای اسکلروتراپی نیستند یا به ارزیابی بیشتری نیاز دارند؟

وجود بعضی شرایط بالینی باعث می‌شود این روش درمانی توصیه نشود یا به تعویق بیفتد. مواردی که به احتیاط یا ارزیابی بیشتر نیاز دارند عبارت‌اند از:

• بارداری که معمولا درمان به بعد از زایمان موکول می‌شود
• حساسیت شناخته‌شده به ماده اسکلروزانت
• وجود لخته وریدی فعال یا ابتلا به بعضی اختلالات انعقادی
• بیماری شریانی قابل‌توجه
• عفونت پوست

برای آشنایی با روش‌های جایگزین اسکلروتراپی، مقاله پماد برای درمان واریس و قرص واریس را بخوانید. همچنین برای اینکه بدانید چگونه با مراقبت‌های خانگی می‌توانید به تسریع روند بهبودی کمک کنید، پیشنهاد می‌کنیم به مقاله برای درمان واریس چه بخوریم سر بزنید.

قبل از اسکلروتراپی چه بررسی‌هایی انجام می‌شود؟

پیش از درمان، ارزیابی جامع توسط دکتر قلب و عروق برای تضمین ایمنی بیمار و دستیابی به نتیجه مطلوب ضروری است. مراحل کلیدی ارزیابی عبارت‌اند از:

• گرفتن شرح حال و بررسی وضعیت سلامت عمومی بیمار
• بررسی ظاهر پاها در حالت ایستاده و نشسته برای تعیین محل و میزان گسترش رگ‌های واریسی
• سونوگرافی برای تشخیص وریدهای آسیب‌دیده و الگوی رفلاکس
• بررسی سوابق پزشکی از جمله سابقه ابتلا به ترومبوز ورید عمقی (DVT)، آلرژی و درمان‌های قبلی انجام‌شده
• بررسی تمام داروها و مکمل‌های مصرفی و در صورت لزوم، قطع مصرف آن‌ها به صورت موقت (بعد از مشورت با پزشک معالج)

اسکلروتراپی واریس چگونه انجام می‌شود؟

اسکلروتراپی یک روش درمانی سرپایی است که به بیهوشی عمومی یا بستری شدن در بیمارستان نیاز ندارد. مراحل اصلی آن به شرح زیر است:

• مشخص کردن رگ هدف: پزشک رگ‌های آسیب‌دیده را علامت‌گذاری کرده و در صورت لزوم، از سونوگرافی برای تعیین مسیر آن‌ها استفاده می‌کند.
• قرارگیری بیمار در وضعیت مناسب و تمیز کردن پوست: ناحیه مورد نظر با محلول‌ ضدعفونی‌کننده تمیز شده و بیمار در وضعیت مناسب قرار می‌گیرد تا دسترسی به عروق به بهترین شکل فراهم شود.
• ورود سوزن به ورید هدف: پزشک یک سوزن بسیار ظریف و باریک را به آرامی وارد رگ مورد نظر می‌کند.
• تزریق ماده اسکلروزانت: داروی اسکلروزانت به صورت مایع یا فوم، با مقدار مشخص درون ورید تزریق می‌شود تا با دیواره آن تماس پیدا کند.
• مشاهده پاسخ رگ و درمان سایر عروق: پزشک واکنش رگ به داروی تزریق‌شده را بررسی کرده و در صورت نیاز، درمان سایر عروق را در همان جلسه انجام می‌دهد.
• استفاده از بانداژ یا جوراب واریس: محل درمان پانسمان شده و طبق پروتکل از بانداژ یا جوراب واریس برای اعمال فشار یکنواخت استفاده می‌شود.
• ارائه توصیه‌های مراقبتی: پزشک درباره فعالیت‌های روزمره و مدت استفاده از جوراب واریس بعد از اسکلروتراپی با بیمار صحبت می‌کند تا فرآیند بهبودی به بهترین نحو طی شود.

اسکلروتراپی واریس درد دارد؟

هنگام تزریق اسکلروزانت، ممکن است سوزش خفیف یا انقباض گذرا را تجربه کنید. شدت این احساس در افراد مختلف متفاوت است و به آستانه تحمل درد و قطر رگ آسیب‌دیده بستگی دارد. با این حال، اگر پس از درمان با درد شدید، رو به افزایش یا همراه با علائم غیرعادی مواجه شدید، فورا با مرکز درمانی یا متخصص قلب آنلاین تماس بگیرید.

اسکلروتراپی چند جلسه است و نتیجه چه زمانی مشخص می‌شود؟

تعداد جلسات مورد نیاز برای همه بیماران یکسان نیست و بر اساس شرایط فردی تعیین می‌شود. این موضوع بیش از هر چیز به تعداد، وسعت و اندازه رگ‌های واریسی، میزان پاسخ‌دهی عروق به داروی اسکلروزانت و هدف نهایی بیمار (زیبایی یا درمانی) بستگی دارد. برای مثال، فردی که تنها برای بهبود ظاهر چند مویرگ کوچک مراجعه می‌کند، ممکن است با یک یا ۲ جلسه به نتیجه دلخواه برسد. اما درمان واریس‌های گسترده‌تر معمولا نیازمند جلسات بیشتری است که با فواصل زمانی مشخص برنامه‌ریزی می‌شوند.

نکته مهم دیگری که باید بدانید این است که رگ‌های درمان‌شده بلافاصله پس از تزریق محو نمی‌شوند. فرآیند بسته شدن و حذف تدریجی آن‌ها توسط بدن به زمان نیاز دارد. تغییرات اولیه در رگ‌های کوچک معمولا‌ طی چند هفته نمایان می‌شوند؛ در حالی که این فرآیند برای وریدهای بزرگ‌تر ممکن است چند ماه طول بکشد.

عوارض اسکلروتراپی واریس پا چیست؟

این روش درمانی برای بیشتر افراد بی‌خطر است، اما مانند هر اقدام پزشکی دیگری ممکن است با عوارض جانبی همراه باشد. اکثر این عوارض خفیف و گذرا هستند. با این حال، آگاهی از آن‌ها به شما کمک می‌کند درمان را با اطمینان بیشتری آغاز کرده و در صورت بروز علائم غیرعادی، به موقع به پزشک مراجعه کنید.

۱. عوارض موضعی و شایع‌تر

عوارض موضعی اغلب در محل تزریق رخ می‌دهند و ناشی از واکنش طبیعی دیواره رگ به داروی اسکلروزانت هستند:

• کبودی خفیف و حساسیت به لمس در نقطه تزریق
• سفتی یا التهاب در مسیر رگ درمان‌شده
• تغییر رنگ پوست که ممکن است موقتی یا در مواردی طولانی‌مدت باشد
• تشکیل شبکه‌ای از مویرگ‌های کوچک در اطراف ناحیه درمان‌شده
• احساس خارش یا سوزش خفیف در محل تزریق

۲. عوارض کمتر شایع اما مهم

این دسته از عوارض چندان شایع نیستند، اما به توجه دقیق و ارزیابی پزشکی نیاز دارند:

• بروز لخته در وریدهای سطحی که با قرمزی و درد همراه است
• ترومبوز ورید عمقی که عارضه‌ای نادر اما بسیار مهم محسوب می‌شود
• زخم یا آسیب بافتی در صورت نشت ماده اسکلروزانت به بافت‌های اطراف یا تزریق ناخواسته درون شریان
• حساسیت به ماده اسکلروزانت که علائم آن می‌تواند از خارش و کهیر خفیف تا واکنش‌های شدیدتر متغیر باشد
• بروز اختلالات بینایی یا مشکلات عصبی

مراقبت بعد از اسکلروتراپی واریس

اگرچه بیمار بلافاصله به زندگی روزمره بازمی‌گردد؛ اما پیروی از توصیه‌های تیم درمان برای دستیابی به بهترین نتیجه ضروری است.

۱. راه رفتن سبک و پرهیز از بی‌حرکتی طولانی

وقتی از علت واریس پا در جوانی یا سالمندی صحبت به میان می‌آید، بی‌تحرکی یکی از عواملی است که می‌توان به آن اشاره کرد. پس از اسکلروتراپی نیز همین عامل می‌تواند تاثیر قابل‌توجهی بر نتیجه درمان داشته باشد. به همین دلیل، بلافاصله پس از تزریق معمولا پیاده‌روی سبک توصیه می‌شود. این کار با فعال کردن عضلات پا به بهبود گردش خون کمک کرده و خطر تشکیل لخته را کاهش می‌دهد.

در صورتی که علاقه‌مند هستید در مورد فواید فعالیت بدنی برای اختلالات عروقی اطلاعات بیشتری کسب کنید، مقاله ورزش برای واریس پا را بخوانید.

You can get up and walk around soon after sclerotherapy. Walking and moving helps keep blood clots from forming.
بلافاصله بعد از اسکلروتراپی می‌توانید  از جای خود بلند شوید و راه بروید. راه رفتن و تحرک به جلوگیری از تشکیل لخته‌های خونی کمک می‌کند.

mayoclinic

۲. مراقبت از محل تزریق و بانداژ

بعد از تزریق اسکلروزانت، ناحیه تحت درمان با پانسمان یا بانداژ پوشانده می‌شود. تمیز و خشک نگه ‌داشتن این ناحیه برای جلوگیری از عفونت و سایر عوارض آزاردهنده ضروری است.

۳. استفاده از جوراب واریس

جوراب واریس به بسته ماندن دیواره رگ‌ درمان‌شده کمک می‌کند. نکته مهم این است که نوع جوراب انتخابی و مدت زمان استفاده از آن برای همه بیماران یکسان نیست و به قطر رگ و سایر شرایط فردی بستگی دارد. بنابراین باید صرفا بر اساس دستور پزشک عمل کرد.

۴. بازگشت به فعالیت‌های عادی

فعالیت‌های سبک روزانه ممنوع نیستند، اما بازگشت به برنامه ورزشی سنگین یا قرارگیری در معرض گرمای شدید (حمام داغ، سونا و جکوزی) باید طبق توصیه پزشک و شرایط درمان به تعویق بیفتد. چون گرما باعث گشاد شدن عروق می‌شود.

۵. پیگیری برای ارزیابی نتیجه درمان

حضور در جلسات پیگیری برای ارزیابی میزان موفقیت درمان و بررسی رگ‌های باقیمانده ضروری است. پزشک در این جلسات مشخص می‌کند که آیا به تزریق تکمیلی یا اقدامات درمانی دیگری نیاز هست یا خیر.

اسکلروتراپی بهتر است یا لیزر واریس؟

انتخاب روش درمانی مناسب به نوع، اندازه و الگوی رفلاکس عروق بستگی دارد. برای درمان رگ‌های سطحی کوچک، مویرگ‌های رتیکولار و بعضی شاخه‌های واریسی جانبی می‌توان از اسکلروتراپی استفاده کرد. اما در مواردی که اختلال ناشی از رفلاکس تنه‌ای ورید صافن باشد، ممکن است اندوترمال ابلیشن به عنوان اولین گزینه پیش از اسکلروتراپی پیشنهاد ‌شود. همچنین برای بیمارانی که دچار رفلاکس محوری هستند و اولویت اصلی آن‌ها دستیابی به نتایج پایدار و بلندمدت است، لیزر واریس پا یا رادیوفرکوئنسی (RF) بر اسکلروتراپی ارجحیت دارد.

اسکلروتراپی و رگ‌های عنکبوتی

اسکلروتراپی یکی از محبوب‌ترین گزینه‌های درمانی برای از بین بردن رگ‌های عنکبوتی پا است. این مویرگ‌های ظریف و سطحی که ظاهر ناخوشایندی روی پوست ایجاد می‌کنند، پاسخ بسیار مناسبی به تزریق ماده اسکلروزانت نشان می‌دهند. انجام این فرآیند درمانی هم با مایع و هم با فوم امکان‌پذیر است. انتخاب روش مناسب به قطر عروق و تشخیص پزشک بستگی دارد.

با تزریق داروی اسکلروزانت به داخل مویرگ‌های عنکبوتی، دیواره رگ‌ها تحریک شده و فرآیند بسته شدن و محو شدن تدریجی آن‌ها آغاز می‌شود. اسکلروتراپی ضمن بهبود ظاهر پوست، در صورت بروز خارش یا سوزش خفیف، به رفع کامل آن‌ها نیز کمک می‌کند.

آیا اسکلروتراپی واریس دائمی است؟

رگ‌های واریسی که با موفقیت تحت درمان قرار می‌گیرند، معمولا به‌ طور دائمی از بین می‌روند. با این حال، اسکلروتراپی ماهیت زمینه‌ای بیماری وریدی را تحت تاثیر قرار نمی‌دهد. چرا که تداوم عواملی نظیر ایستادن‌ طولانی، تغییرات هورمونی، افزایش سن یا استعداد ژنتیکی، ممکن است به سایر رگ‌ها آسیب‌ بزند و باعث ایجاد رگ‌های واریسی جدید در سایر قسمت‌های پا شود. بنابراین اگر پس از مدتی به جلسات تکمیلی یا درمان‌های جدید نیاز پیدا کردید، این موضوع هرگز به معنی شکست درمان نیست؛ بلکه نشان‌دهنده سیر طبیعی نارسایی عروقی و تشکیل رگ‌های جدید در طول زمان است. برای حفظ نتیجه، رعایت نکات مراقبتی و ارزیابی دوره‌ای توسط پزشک توصیه می‌شود.

هزینه اسکلروتراپی به چه عواملی بستگی دارد؟

هزینه این روش درمانی ثابت نیست و به مجموعه‌ متنوعی از فاکتورهای بالینی و اجرایی بستگی دارد. پزشک معالج در جلسه مشاوره اولیه، با ارزیابی وضعیت عروق و تعیین بهترین روش درمان، برآورد اولیه هزینه‌ها را ارائه می‌دهد. مهم‌ترین عوامل تاثیرگذار بر هزینه عبارت‌اند از:

• تعداد و وسعت رگ‌های هدف
• نوع اسکلروتراپی
• تعداد جلسات احتمالی
• نیاز به سونوگرافی و جلسات معاینه مجدد
• هدف بیمار (درمانی یا زیبایی) و شرایط پوشش بیمه
• تعرفه مرکز درمانی و تجربه پزشک

چه زمانی بعد از اسکلروتراپی باید با پزشک تماس گرفت؟

اگرچه این روش درمانی به طور کلی ایمن تلقی می‌شود؛ اما شناخت علائم هشداردهنده برای حفظ سلامتی و پیشگیری از عوارض جدی حیاتی است. در صورت مشاهده موارد زیر، توصیه می‌شود بلافاصله با پزشک معالج خود تماس بگیرید:

• تورم قابل‌توجه یا ناگهانی یک پا، به‌خصوص اگر با درد همراه باشد
• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا سرفه خونی
• درد شدید یا رو به افزایش، همراه با تغییر رنگ غیرعادی پوست یا ایجاد زخم و تاول در محل تزریق
• واکنش آلرژیک گسترده شامل خارش، تورم صورت یا تنگی نفس
• تب یا نشانه‌های عفونت در محل تزریق
• سایر علائم غیرطبیعی مانند تاری دید

اسکلروتراپی در بارداری انجام می‌شود؟

به‌ طور کلی، درمان‌های مداخله‌ای برای واریس پا در بارداری توصیه نمی‌شوند و معمولا تا پس از زایمان به تعویق می‌افتند. در این دوران، اولویت اصلی استفاده از روش‌های محافظه‌کارانه و غیرتهاجمی مانند پوشیدن جوراب واریس است. با این حال، در شرایط خاص و استثنایی، تصمیم‌گیری درباره درمان باید به‌ صورت فردی و توسط پزشک گرفته شود.

ذکر این نکته ضروری است که واریس می‌تواند نواحی مختلف بدن را در دوران بارداری تحت تاثیر قرار دهد. اگر در این دوران حساس به‌سر می‌برید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله واریس واژن در بارداری را بخوانید.

کلام پایانی

اسکلروتراپی به ‌عنوان یک روش‌ کم‌تهاجمی، سریع و موثر، جایگاه ویژه‌ای در درمان رگ‌های عنکبوتی و واریس‌های سطحی دارد. از مهم‌ترین مزایای آن می‌توان به عدم نیاز به بیهوشی یا بستری شدن در بیمارستان، دوره نقاهت بسیار کوتاه، درد خفیف و بهبود چشمگیر ظاهر پوست اشاره کرد. با این حال، شرایط افراد مختلف با هم متفاوت است و انتخاب روش درمانی مناسب باید بر اساس معاینه دقیق و نظر پزشک انجام شود.

اگر به بیماری واریس مبتلا هستید و می‌خواهید بهترین روش درمانی را انتخاب کنید، وارد سایت درمانکده شوید و بعد از بررسی نظرات سایر بیماران، از پزشک مورد نظر خود برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین وقت بگیرید.

سوالات متداول

منابع: nice | vascular