حالت تهوع و استفراغ، ۲ عارضه ناخوشایندی هستند که تقریبا همه ما چندین بار در طول زندگی تجربه کردهایم. این ۲ عارضه معمولا با درد شکمی و احساس ناراحتی در دستگاه گوارش ایجاد میشوند. به طور کلی تهوع و استفراغ ممکن است بر اثر عوامل مختلفی بروز پیدا کنند و به کمک راهکارهای درمان خانگی خیلی زود برطرف شوند؛ اما در صورتی که با تهوع شدید و استفراغ مکرر مواجه باشید، باید حتما به پزشک مراجعه کنید؛ زیرا این عارضه میتواند نشانهای از بیماری جدی باشد.
برای آشنایی بیشتر با مفهوم حالت تهوع و استفراغ، علت ایجاد، نحوه درمان و روش پیشگیری از آن، در این مقاله از مجله درمانکده همراه ما باشید.
- حالت تهوع و استفراغ چیست؟
- علت بروز حالت تهوع و استفراغ
- آیا استفراغ خطرناک است؟
- چه زمانی پس از احساس حالت تهوع و استفراغ سریعا به پزشک مراجعه کنیم؟
- استفراغ مکرر نشانه چیست؟
- علت حالت تهوع اول صبح چیست؟
- اگر حالت تهوع داشتیم چه کنیم؟
- درمان خانگی تهوع و استفراغ
- روش پیشگیری از حالت تهوع و استفراغ
- راهنمای مراجعه به پزشک
- سوالات متداول
حالت تهوع و استفراغ چیست؟
این ۲ عارضه از شایعترین نشانههای بیماری دستگاه گوارش و ناراحتیهای مرتبط با آن بهشمار میآیند. تهوع، نوعی ناراحتی در معده است که اغلب قبل از استفراغ ایجاد میشود. استفراغ، خالی کردن محتویات معده با فشار (پرتاب کردن) به صورت غیر اختیاری از طریق دهان است. در واقع، باید استفراغ را نوعی رفلاکس غیر قابل کنترل دانست که محتویات درون معده را از طریق دهان به بیرون میفرستد.
همانطور که گفتیم، تهوع و استفراغ به دنبال همدیگر احساس میشوند، با این حال ممکن است شما حالت تهوع داشته باشید اما استفراغ نکنید. در چنین شرایطی، فرد فقط احساس استفراغ را از طریق حس آزاردهنده تهوع تجربه میکند.
بیشتر بدانید: علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان
علت بروز حالت تهوع و استفراغ
تهوع و استفراغ ممکن است به دنبال یکدیگر یا به صورت جداگانه بروز پیدا کنند. معمولا زمان بروز این ۲ عارضه میتواند به تشخیص علت ایجاد آنها کمک کند. به عنوان مثال، اگر مدت کوتاهی پس از غذاخوردن دچار حالت تهوع و استفراغ شدید، احتمالا این عارضه به دلیل مسمومیت غذایی، گاستریت (التهاب معده)، پرخوری عصبی، زخم معده عصبی یا شوک آنافیلاکسی بروز کرده است.
بیشتر بدانید: سرگیجه عصبی چه علائمی دارد؟
شایعترین علت استفراغ در کودکان
کودکان معمولا استفراغ را به دلیل عفونت ویروسی یا مسمومیت غذایی تجربه میکنند. از دیگر عوامل موثر استفراغ در کودکان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بیماری حرکت (حرکت ماشین)
- سرفه
- پرخوری
- بیماریهای همراه با تب بالا
- آلرژی به شیر
- انسداد روده
بیشتر بدانید:درمان سریع حالت تهوع
شایعترین علت استفراغ در بزرگسالان
دلایل مختلفی میتوانند باعث بروز استفراغ در بزرگسالان شوند که عبارتاند از:
- زخم معده
- حمله قلبی
- داروهای تحریککننده
- درد شدید
- استرس بالا
- بیماری حرکت
- ماههای اولیه بارداری
- بیماری کیسه صفرا
- مسمومیت غذایی
- ورود عفونت به معده و روده
- واکنش به بعضی رایحهها
- ضربه سر یا ضربه مغزی
- تومور مغزی
- پرخوری عصبی
- برخی از سرطانها
- بیماری گاستروپارزی (فلج معده)
- انسداد روده
- بولیمیا یا سایر اختلالات روانی
- آپاندیسیت
- مصرف زیاد الکل
آیا استفراغ خطرناک است؟
معمولا استفراغ بیضرر است، اما میتواند نشانه بیماری جدیتری باشد. بیماریهای جدی که ممکن است منجر به حالت تهوع یا استفراغ شوند شامل صدمات مغزی، مننژیت (عفونت پردههای غشایی مغز)، انسداد روده، آپاندیسیت و تومورهای مغزی هستند.نگرانی دیگر، کم شدن آب بدن است. خطر کمبود آب بدن در بزرگسالان کمتر است؛ زیرا معمولا میتوانند علائم کمآبی بدن (مانند افزایش تشنگی و خشکی لب یا دهان) را تشخیص دهند. اما کودکان خردسال، مخصوصا اگر اسهال داشته باشند، بیشتر در معرض خطر کمآبی بدن هستند؛ زیرا اغلب آنها قادر به گفتن علائم کمآبی نیستند.
تفاوت حالت تهوع بارداری و مسمومیت
در جدول زیر میتوانید با تفاوت حالت تهوع بارداری و مسمومیت آشنا شوید:
| ویژگی تهوع بارداری | ویژگی تهوع مسمومیت |
| بیشتر صبحها ایجاد میشود و در طول روز ادامه دارد. | معمولا بعد از مصرف غذا ایجاد میشود. |
| معمولا بدون استفراغ است یا فرد به ندرت استفراغ میکند. | فرد ممکن است چند بار استفراغ کند. |
| فرد معمولا به جای معده درد، سوزش معده دارد. | فرد علائمی مثل معده درد و درد شکم را نیز تجربه میکند. |
چه زمانی پس از احساس حالت تهوع و استفراغ سریعا به پزشک مراجعه کنیم؟
توجه داشته باشید که در موارد اورژانسی باید فوری به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید؛ این موارد عبارتاند از :
- وجود خون در استفراغ (خون قرمز روشن یا در ظاهر شبیه دانههای قهوه باشد)
- سردرد شدید یا سفت شدن گردن
- بیحالی، گیجی یا کاهش هوشیاری
- درد شدید شکم
- اسهال
- تنفس و نبض تند
بیشتر بدانید:درمان خانگی حالت تهوع بعد از غذا
مواردی که در ادامه ذکر میکنیم، باید حتما توسط پزشک متخصص بررسی شوند. بنابراین، در صورت تجربه هر یک از شرایط زیر حتما با پزشک فوق تخصص داخلی مشورت کنید. متخصص داخلی پس از معاینه و انجام بررسیهای لازم، در صورت نیاز شما را به دکتر فوق تخصص گوارش ارجاع میدهد.
- ادامه یافتن حالت تهوع بیش از یک روز در بزرگسالان
- عدم بهبودی با درمان خانگی
- کمآبی شدید بدن
- آسیب مشخصی مانند ضربه به سر یا عفونت
- طول کشیدن استفراغ در نوزادان یا کودکان زیر ۶ سال بیش از چند ساعت
- ابتلای نوزاد به اسهال، تب بالا و علائم کمآبی بدن
- ادرار نکردن کودکان چهار تا ۶ ساله (در چنین شرایطی مراجعه به نزدیکترین مرکز درمانی یا پزشک متخصص کودکان را فراموش نکنید.)
- ادامه یافتن اسهال، استفراغ، علائم کمآبی بدن، تب بالا و ادرار نکردن کودک ۶ سال بیش از یک روز
بیشتر بدانید:قرص ضد تهوع چیست؟
اگر هریک از وضعیتهایی که در ادامه مطالعه میکنید پیش آمد باید با پزشک فوق متخصص داخلی مشورت کنید. پس از معاینه و انجام بررسیهای لازم در صورت نیاز شما به متخصص گوارش ارجاع داده خواهید شد.
استفراغ مکرر نشانه چیست؟
تمامی مواردی که به عنوان علت استفراغ و حالت تهوع برشمردیم، میتوانند باعث بالا آوردن در دفعات متعدد شوند. اما گاهیاوقات، استفراغ مکرر نشاندهنده بیماری خاص به نام سندرم استفراغ چرخهای است که بیش از ۱۰ بار در روز منجر به بالا آوردن میشود. این سندرم که با حالت تهوع و افت شدید انرژی همراه است، در کودکان سه تا هفت سال شیوع بیشتری دارد.
بیشتر بدانید: درمان سریع حالت تهوع در بارداری
علت حالت تهوع اول صبح چیست؟
در حال حاضر، علت اصلی تهوع صبحگاهی مشخص نیست. متخصصان عواملی مانند افت قند خون، تغییر سطح هورمون گنادوتروپین مرتبط با بارداری، استرس، خستگی، عفونت، بیماری کیسه صفرا، واکنش بدن نسبت به داروی بیهوشی برای جراحی، درد شدید، خوردن برخی داروها و غذاها را در بروز تهوع اول صبح موثر میدانند.
اگر حالت تهوع داشتیم چه کنیم؟
داروهای موثر برای درمان استفراغ و از بین بردن تهوع شامل موارد زیر میشوند:
- آمپول ضد تهوع و استفراغ مانند آمپول متوکلوپرامید
- قرصهای ضد تهوع مانند پرومتازین، متوکلوپرامید، دیفنهیدرامین، تریمتوبنزامید، اندانسترون
- آنتیهیستامینهایی مانند درامامین برای استفراغ ناشی از بیماری حرکت
- سرم برای تهوع و استفراغ ناشی از افت شدید فشار خون
برای کنترل استفراغ مرتبط با بارداری، بیماری حرکت و برخی از انواع سرگیجه داروهای خاصی وجود دارند که باید با مشورت پزشک مورد استفاد قرار بگیرند
بیشتر بدانید:حالت تهوع در پریودی نشانه چیست؟
درمان خانگی تهوع و استفراغ
بهترین راهکارهای خانگی برای از بین بردن تهوع و استفراغ شامل موارد زیر هستند:
- نوشیدن تدریجی مایعات
- اجتناب از مواد غذایی جامد تا پایان دوره استفراغ
- استراحت کافی به صورت نشسته یا خوابیده
- خوردن وعدههای غذایی کوچک (پنج وعده غذایی به جای سه وعده)
- استفاده از محلول ORS برای پیشگیری از کمآبی بدن یا درمان آن (زمانی که استفراغ و اسهال بیش از ۲۴ ساعت طول بکشد.)
- عدم مصرف داروهای تحریککننده معده مانند داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی یا کورتیکواستروئیدها
- زنان باردار مبتلا به تهوع صبحگاهی میتوانند قبل از خروج از رختخواب مقداری نان یا غلات سبک بخورند یا قبل از خواب، یک وعده غذایی با پروتئین بالا (گوشت بدون چربی یا پنیر) مصرف کنند.
بیشتر بدانید: علت خون بالا اوردن
روش پیشگیری از حالت تهوع و استفراغ
راهکارهای مختلفی وجود دارند که میتوان آنها را برای جلوگیری از حالت تهوع و استفراغ امتحان کرد؛ از جمله:
- به جای سه وعده غذایی بزرگ، در طول روز وعدههای غذایی کوچک بخورید.
- آهسته غذا بخورید.
- از خوردن غذاهایی که هضمشان سخت است، اجتناب کنید.
- در صورتی که با خوردن غذاهای داغ به شما حالت تهوع دست میدهد، از غذاهای سرد یا به دمای محیط رسیده، استفاده کنید.
- پس از غذاخوردن، استراحت کنید به طوری که سر حدود ۳۰ سانتیمتر بالاتر از پاها قرار بگیرد.
- حین خوردن وعدههای غذایی مایعات ننوشید و آن را به بعد از اتمام غذاخوردن موکول کنید.
- بعد از اینکه احساس تهوع در شما کمتر شد، مجددا شروع به غذاخوردن کنید.
اگر احساس تهوع دارید، با انجام کارهای زیر میتوانید از بروز استفراغ جلوگیری کنید:
- نوشیدن مقداری مایعات شیرین مانند آبمیوه (آب پرتقال و آب گریپفروت به دلیل اسیدی بودن مناسب نیستند)
- استراحت کردن به صورت خوابیده یا نشسته (انجام فعالیت سنگین میتواند باعث تبدیل حالت تهوع به استفراغ شود)
بیشتر بدانید: علت سرگیجه ناگهانی هنگام بلند شدن
راهنمای مراجعه به پزشک
حالت تهوع و استفراغ، ۲ عارضه شایع هستند که ممکن است افراد در هر سن و شرایطی با آن مواجه شوند. به خاطر داشته باشید که اگر حالت تهوع بیشتر از یک روز طول بکشد، بدن دچار کمبود شدید آب میشود و این موضوع میتواند جان بیمار را به خطر بیندازد.
برای درمان تهوع و استفراغ بهتر است حتما با یک متخصص گوارش مشورت کنید و در صورتی که حامله هستید، از یک متخصص زنان برای کنترل تهوع بارداری مشاوره بگیرید. شما میتوانید به وبسایت درمانکده سر بزنید و با بهترین پزشکان متخصص از جمله متخصص گوارش آنلاین مشورت کنید. همچنین، درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده تا از طریق سیستم نوبتدهی اینترنتی جهت مراجعه حضوری متخصص گوارش از متخصص مورد نظر خود نوبت بگیرید.
سوالات متداول
از مهمترین دلایل تهوع میتوان به بارداری، مصرف داروهای تحریککننده معده، ضربه به سر، استرس، خوردن غذاهای نامناسب، مسمومیت، ابتلا به عفونت، پرخوری، زخم معده، ابتلا به بیماریهای خاص و موارد دیگری اشاره کرد که در این مقاله به طور مفصل درباره آنها صحبت کردهایم.
بله. برخی از زنان قبل یا در دوره عادت ماهانه به دلیل تغییرات هورمونی و افزایش ترشح اسید معده دچار تهوع و استفراغ میشوند.
خشکی دهان و لب، گود شدن زیر چشم، تنفس سریع، احساس خستگی و گیجی.
به احساس ناراحتی در معده که معمولا با حس بالا آوردن همراه است، تهوع میگویند، ولی تهوع همیشه منجر به استفراغ نمیشود. استفراغ که ممکن است بعد از تهوع بروز پیدا کند، شامل بالا آوردن محتویات معده از طریق دهان با فشار و به صورت غیر ارادی میشود.
تالارهای گفتوگو مرتبط با این مقاله
منابع: webmd | clevelandclinic
![عفونت گوش میانی در بزرگسالان و سرگیجه [علائم، علل و روشهای درمان]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/06/Middle-Ear-Infection-in-Adults-and-Vertigo-Main-Darmankade-300x180.webp)
![عوارض قلیان چیست؟ [۱۷ ضرر خطرناک، عوارض قلیان دوسیب، جیبی، برازجانی]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/06/Side-Effects-of-Hookah-Smoking-main-darmankade-300x180.webp)
![تنبلی تخمدان در دختران [علائم، علل، درمان دارویی و گیاهی، عوارض و روشهای جلوگیری]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/05/pcos-in-young-woman-main-darmankade-300x180.webp)
![موهای زائد زنان [علت، روشهای اصلاح و درمان]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/05/hairsutism-main-darmankade-300x180.webp)
من همش بالا میارم بیشتر شبا و صبح ها بالا میرام چیکنم
درود بر شما
استفراغ مکرر، مخصوصاً اگر بیشتر شبها و صبحها باشد، میتواند به رفلاکس معده، التهاب معده، بارداری، میگرن، عفونت، مشکلات صفرا یا علتهای دیگر مربوط باشد و نیاز به بررسی دارد. فعلاً غذاهای چرب و سنگین، نوشابه، قهوه و خوردن غذا نزدیک خواب را کم کنید و جرعهجرعه آب و مایعات مصرف کنید. اگر احتمال بارداری وجود دارد، تست بارداری انجام دهید. اگر استفراغ ادامهدار است یا با درد شدید شکم، تب، کاهش وزن، خون در استفراغ، سردرد شدید، گیجی یا علائم کمآبی همراه است، سریعتر به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
سلام من جای سفر بروم داخلی ماشین دلم بد میشه استفراغ میکنم چیکار کنم
سلام من تقریبا ۲۰ ساله هر ثانیه حالت تهوع دارم
با خوردن آجیل جلوشو می گیرم
علت چی میشه
من
همیشه ال دی ال و اچ دی ال پایینه
هرکدام ۵ میشه و آنزیم کردم بالا میره
عدم جذب چربی دارم
اگه حالت تهوع بدون استفراغ دارید این یعنی به احتمال 90 درصد یا میکروب معده،یا رفلاکس معده یا ورم معده دارید، (تجربه خودم)
من در امروز دچار حالت تهوع شدید شدم و همشون هم استفراغ بودن بیش از چهار بار دچار تهوع شدم و بالا آوردم دلیلش چیه؟
سلام وقت بخیر من هرروز معده ام خیلی خراب هرروز بالا میارم بعدسرم گیج مره از اول صبح تا ساعت 10اینها حالم بهدمسه
چرا فقط آب بالا می آورم
سلام .. دو هفتست تهوع شدید دارم و بالااوردن کم .. اب و مایعات خیلی واکنش بیشتری برای تهوع ایجاد میکنن باعث شده نتونمبخورم سعی میکنم با میوه خوردن تا حدی از کمابی بدنمجلوگیری کنم. گاهی همتوی گلو حس خفگیو وجود چیز سنگینی دارم که در اصل چیزی نیست .باعث بههم ریختگی روحیمشده و نمیدونم باید چهکار کنم .
سلام
الان17 روزه دخترم استفراغش شدید وشدیدتر میشه والان یک هفته بیمارستان هستم نمیدونم چکار کنم
پرستارها هم فقط داروی تهوع رو میزنن باز هم حالت استفراغ شدید داره نمیدونم چکار کنم
بخاطر اینکه غذا نتونسته بخوره بی چون شده اصلا رگ نداره برای تزریق
ممنون میشم در این باره من رو راهنمایی کنید
سلام وقت بخیر برای تقویت ناخن ها چه دارو غذاهایی مصرف کنیم ممنونم
سلام ، پسر من از دو ماهه پیش صبحها حالت تهوع داشت و بالا می آورد دکتر بودیم و دارو مصرف کرد اما به مدت ۲۰ روز بالا نمی آورد اما حالت تهوع رو به همراه داشت ، بیش از چندین دکتر متخصص معده بردم و آزمایش میکروب و باکتری معده دادن که سالم در اومد اما الان چند روزی دوباره حالت تهوع و بی اشتها شده و ترس و اضطراب هم گرفته از بیماریش، چه باید بکنم، خطرناکه؟
سلام حال پسرتون الان چطوره؟منم حالت تهوع دارم میخوام سونو صفرا و کبد بدم ،میگن شاید از اون باشه
هیچی نیست.. فقط افتا دش بورش کمپ خو وا
سلام منم دقیقن چند ماه همین مشکل دارم با همین اعلام دارم شما راهی پیدا کردین برای پسرتون که به منم بگید
سلام من دخترم 14سالش الان چند وقت اخرشبها و صبح که به مدرسه میر تهوع و استفراغ دار قبلش معده درد داره چکار کنم خطرناک نیست لطفاً کمک کنید
سلام-همسر من ماهی یکباریا دو ماهی یکبار حالت تهوع میگیره به مدت چند روز -طی این چند روز حالت زنان باردار رو داره چشمش به غذا میافته حالش بهم میخوره-بسختی میتونه غذا بخوره -بیشتر وقت ها حالت تهوع شدید داره ولی بالا نمیاره
بنظرتون دلیلش چی میتونه باشه؟
حاملس:)
سلام وخسته نباشیدمن چندوقت بودخیلی دل دردداشتم رفتم دکترگوارش کلونوسکپی انجام دادم یبوست شدیددارم وهموروییدولی حالت تهوع واستفراغ دارم چندروزه نمیتونم چیزی بخورم بالامیارم هرچی میخورم راهنماییم کنیدممنون میشم
سلام وخسته نباشیدمن چندوقت بودخیلی دل دردداشتم رفتم دکترگوارش کلونسکوپی انجام دادم گفتن یوبوست شدیددارم وهموروییددارم ولی الان چندوقته حالت تهوع واستفراغ دارم حالم خیلی بده اگرممکنه راهنماییم کنیدباسپاس
باسلام خدمت خانم دکتر عزیز من دیشب تولد دعوت بودم پرخوری کردم ولی قبل تولد با یک بیمار که استفراغ می کرد ملاقات داشتم َشب که شام خوردم دچار دردهای شکمی شدم و نیم ساعت بعدش با فشار هرآنچه که خورده بودم استفراغ کردم شب موقع خواب دچار نفس تنگی شده بودم دوسه ساعت بعدش دوباره بالا آوردم این بار چیزی در معده من نبود فقط آب سبز رنگ بود فکر کنم صفرا بود کمی استراحت کردم بهتر شدم ولی همچنان می ترسم غذا بخورم حالم دوباره بد بشه
سلام شرمنده من مدتی که درد در قفسه سینه داشتم ک حالت تهوع داشتم الان درد خوب شد ولی حالت تهوع از بین نمیره چه کار کنم البته دکتر برام آزمایش خون و ادرار داد که انجام داد ولی گفتن آندوسکوپی کنید الان منتظر نوبتم بشه ولی این حالت تهوع یکم اذیت میکنم چکار کنم
سلام من چند وقته تا یه غذا میخورم معدن واکنش نشون میده فرداش همش بالا میارم یه بار تن ماهی خردم صبح کلا بالا آوردم یه بار هم فسنجون خردم این شکلی شدم من اسلیو معده کردم دوسال هست و خیلی استرس گرفتم
سلام من ۵۲ سالمه به تازگی چکاب دادم چربی لب مرز بود وآهن م رو ۲۰۰که دکتر گفت مکمل استفاده نکن الان حدود یکماهه همش حالت تهوع دارم بالا نمیارم اما همش دهنم پر آب میشه حالت بدی دارم تنها قرصی که میخورم شبها نصف کنروزپام چون بی خوابی دارم ممنون میشم راهنمایی کنید
سلام خسته نباشیددحترم ۹ساله ست مدتیه که همش میگه تهوع دارم ولی بالا نمیاره علتش چیست
دو روز پیش پاستا درست کردم و برای ناهار خوردم بعد از خوردن برای شام میل نداشتم و نخوردم و خوابیدم فردا که بیدار شدم حالت تهوع داشتم دل درد اینا، نبات و نعناع خوردم بهتر شدم ول همچنان دل درد ادامه داشت تا اینکه وقت ناهار شد بوی غذا که میومد حالت تهوع میگرفتم الان دو روزه چیزی نمیتونم بخورم فقط یکم ابگوشت خوردم اونم از گوشتش نخوردم همچنان حالت تهوع دارم نمیدونم چیکار کنم
سلام شوهر من هر رو. که بیدار میشه صبح همش حالت تهوع داره تقریبا چندین ساله کار هر روزه خواستم بدونم علتش چیه
من یک هفته اس حالت تهوع دارم سر درد هم دارم همه جام میلرز
دختر من حدود یه هفته هستش بعد از اینکه از مسافرت برگشتیم بیرون روی شدید داره بالا میاره ولی. هیچ علامت دیگه ندارد کسی میتونه کمکم کنه