سرگیجه عصبی یک واژه چندوجهی در ادبیات پزشکی است که برای توصیف احساس سرگیجه، سبکی سر و عدم تعادل با منشا اختلالات سیستم عصبی مرکزی یا عملکردی به کار میرود. از مهمترین علائم این نوع سرگیجه میتوان به احساس فشار در سر و عدم تعادل اشاره کرد که این علائم ممکن است موجب بروز اختلال در زندگی روزمره فرد شوند. آمارها نشان میدهد که حدود ۱۰ درصد از بیماران مراجعه کننده به مراکز تخصصی به این سرگیجه مبتلا هستند.
در این مقاله از مجله سلامت درمانکده میتوانید با علائم و دلایل بروز سرگیجه عصبی به طور کامل آشنا شوید.
سرگیجه عصبی چیست؟
سرگیجه عصبی، نوعی اختلال تعادل است که ریشه در عوامل عصبیروانی دارد. افرادی که به این نوع سرگیجه مبتلا میشوند، سبکی سر، عدم ثبات هنگام ایستادن یا راه رفتن و نوعی گیجی و بیحسی را در سر خود احساس میکنند. این افراد نمیتوانند به راحتی در وضعیت ثابت بمانند و به درستی راه بروند. این نوع سرگیجه در زنان بیشتر از مردان است و معمولا علائم آن با استرسهای روزمره تشدید میشود.
Feeling dizzy” is a complaint reported by 15%–20% of adults (ie, roughly 33 million people) every year in the United States.1,2 Moreover, dizziness accounts for 4% of all emergency department visits and 5% of primary care visits.
به نقل از وبسایت psychiatrist
احساس سرگیجه شکایتی است که سالانه ۱۵ تا ۲۰ درصد از بزرگسالان یعنی حدود ۳۳ میلیون نفر در ایالات متحده آن را گزارش میکنند. علاوه بر این، سرگیجه عامل ۴ درصد از کل مراجعات به بخش اورژانس و ۵ درصد از ویزیتهای مراقبتهای اولیه است.
میخوای سرگیجه عصبی رو کنترل کنی و به آرامش برگردی؟
همین حالا با متخصص مشورت کنعلت سرگیجه عصبی
علت سرگیجه عصبی معمولا حاصل تعامل پیچیده بین عوامل روانشناختی، فیزیولوژیکی و رفتاری است. برخلاف سرگیجههای دیگر که ریشه در آسیب ساختاری گوش داخلی یا دستگاه دهلیزی دارند، ریشه سرگیجه عصبی را باید در عدم تطابق و پردازش نادرست اطلاعات حسی توسط مغز جستجو کرد. این اختلال زمانی رخ میدهد که سیستم عصبی مرکزی در پاسخ به استرس، اضطراب یا ضربه اولیه، الگوی خود را برای تفسیر فضا و حرکت تغییر میدهد. در ادامه به مهمترین علل بروز این عارضه اشاره شده است:
۱- اختلال در شبکههای عصبی مغز
یافتههای جدید نورولوژی نشان میدهند که سرگیجه عصبی ناشی از تغییر در نحوه تعامل بین چند شبکه اصلی مغزی یعنی شبکه دهلیزیبینایی، شبکه حسیحرکتی و شبکه هیجانی است. در این افراد، مغز برای حفظ تعادل بیش از حد به اطلاعات چشمی متکی میشود و ورودیهای سیستم تعادل را نادیده میگیرد یا کمتر به آنها اهمیت میدهد.
۲- عوامل روانشناختی و اضطراب از دلایل بروز سرگیجه عصبی
شایعترین عوامل ایجاد سرگیجه عصبی، اختلالات روانشناختی هستند. اضطراب شدید و تنشهای روانی طولانیمدت، مهمترین عامل در بروز این عارضه به شمار میروند. از طرف دیگر، حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد موارد این عارضه با یک حمله پانیک آغاز میشود. افسردگی نیز به عنوان یک عامل خطر مهم و شایع در این بیماران شناسایی شده است.
از آنجایی که علائم این نوع سرگیجه با سرگیجه ناشی از کمکاری تیروئید مشابه است، پزشک باید پیش از تشخیص، علائم سرگیجه و کم کاری تیروئید را بررسی کند. در بسیاری از افراد کمکاری تیروئید موجب احساس سرگیجه، خستگی و اختلال در تمرکز میشود.
۳- وجود یک محرک اولیه
در اکثر موارد، سرگیجه عصبی به دنبال یک رویداد حاد که سیستم تعادل را به چالش کشیده، شروع میشود. رایجترین محرک اولیه، یک بیماری حاد گوش داخلی است. حدود ۲۵٪ موارد با بیماری منیر و ۲۰ تا ۲۵ درصد دیگر با میگرن دهلیزی آغاز میشود. برخی موارد نیز ضربه به سر و اختلالات روانشناختی حاد مانند حمله پانیک نیز به عنوان محرک اولیه گزارش شدهاند.
در صورتی که سرگیجه با علائم دیگری مثل علائم سینوزیت همراه باشد، ممکن است عفونت موجب سرگیجه شده باشد که در این شرایط بیمار باید زیر نظر پزشک از داروهای موثر برای درمان استفاده کند.
۴- مکانیسم هایپرونتیلاسیون
مکانیسم هایپرونتیلاسیون یا تنفس سریع و عمیق، یکی از حلقههای اتصال فیزیکی بین ذهن و بدن در این بیماران است. در این مکانیسم، اضطراب باعث تنفس سریع میشود. این کار باعث کاهش دیاکسید کربن خون و قلیایی شدن آن میشود که در نهایت به انقباض عروق مغزی و کاهش جریان خون مغز منجر خواهد شد. در این شرایط فرد احساس سرگیجه، سبکی سر و ضعف را تجربه میکند.
۵- ویژگیهای شخصیتی و عوامل خطر
برخی الگوهای شخصیتی، افراد را مستعد ابتلا به این اختلال میکنند. ویژگیهایی مانند کمالگرایی، اضطراب مزمن، حساسیت بیش از حد به محرکهای حسی و همچنین افرادی که از راهبردهای ناکارآمد برای مقابله با استرس استفاده میکنند، بیش از دیگران در معرض خطر هستند.
سرگیجه عصبی چه علائمی دارد؟
سرگیجه عصبی وضعیتی است که با طیف وسیعی از احساسات ناخوشایند همراه میشود. در صورتی که سرگیجه با حالت تهوع همراه باشد، بررسی علت سرگیجه و علت حالت تهوع توسط متخصص مغز و اعصاب ضروری است. از مهمترین علائم این عارضه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- سبکی سر و گیجی
- احساس شناور بودن یا حرکت کاذب بدن
- بیثباتی هنگام ایستادن یا راه رفتن
- اختلال بینایی و تاری دید
- احساس سنگینی یا فشار در سر
- تپش قلب، تنگی نفس و تعریق سرد
- گزگز و مورمور شدن دستها یا صورت
- خستگی مفرط و زودرس
- اختلال تمرکز و مه مغز
- بیخوابی یا بدخوابی
- افزایش علائم با استرس، شلوغی یا فضاهای بسته
از کجا بفهمیم سرگیجه عصبی است یا گوش داخلی؟
تشخیص سرگیجه عصبی از سرگیجه ناشی از گوش داخلی معمولا با بررسی علائم، شرایط شروع و پاسخ به معاینات بالینی انجام میشود. عفونت گوش میانی در بزرگسالان و سرگیجه معمولا با تغییر وضعیت سر تشدید میشود، اما علائم سرگیجه عصبی در اکثر مواقع ارتباطی با حرکت سر ندارد.
اگر سرگیجه با کم شنوایی پیشرونده، وزوز گوش یا احساس فشار در گوش همراه باشد، احتمال منشا آن گوش داخلی است. در جدول زیر به تفاوتهای این دو نوع سرگیجه اشاره شده است:
| ویژگی | سرگیجه گوش داخلی | سرگیجه عصبی |
|---|---|---|
| نوع احساس | چرخش واقعی محیط | سبکی سر، شناوری، بیثباتی |
| مدت زمان | چند ثانیه تا چند ساعت | هفتهها یا ماهها |
| عوامل تشدید | تغییر وضعیت سر، حرکت | استرس، اضطراب، مکان شلوغ |
| عوامل بهبود | عدم تحرک، خواب | مشغول شدن ذهنی، آرامش |
| علائم همراه | تهوع، استفراغ | تپش قلب، تنگی نفس، گزگز |
سرگیجه گوش داخلی معمولا با گوش درد و فشار در گوش همراه است. در این شرایط لازم است برای درمان گوش درد از یک متخصص کمک بگیرید.
تجربه سرگیجه عصبی چگونه است؟
این نوع سرگیجه را میتوان به احساس زندگی روی یک قایق در دریای آرام اما همیشه در حال تکان خوردن تشبیه کرد. فرد حس میکند زمین زیر پایش نرم و اسفنجی است، مدام احساس بیثباتی و سنگینی در سر دارد، انگار که ارتباطش با واقعیت فیزیکی اطراف قطع شده است. برخلاف سرگیجههای گوش داخلی، در این نوع سرگیجه خبری از چرخش شدید محیط نیست؛ بلکه یک حس مبهم، مداوم از گیجی و مه مغزی وجود دارد که با وجود طبیعی بودن تمام آزمایشها، زندگی عادی فرد را مختلف میکند.
به طور معمول علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان مربوط به وضعیت گوش میانی است و ارتباطی به سرگیجه عصبی ندارد.
سرگیجه عصبی خطرناک است؟
سرگیجه عصبی به خودی خود خطری ندارد و تهدیدی مستقیم برای جان فرد نیست، اما میتواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش داده و فرد را از فعالیتهای روزمره و اجتماعی دور کند. در صورتی که این عارضه با علائمی مانند ضعف ناگهانی، دوبینی، اختلال تکلم یا غش همراه شود، باید فورا از یک پزشک همچون متخصص مغز و اعصاب آنلاین کمک بگیرید. همچنین در صورت بیتوجهی، ممکن است فرد به افسردگی شدید و انزوای روانی مبتلا شود که در این شرایط مشاوره با یک روانپزشک ضروری است.
سرگیجه عصبی چقدر طول میکشد؟
مدت زمان سرگیجه عصبی با توجه به نوع و شدت آن متغیر است، اما معمولا چند روز تا چند هفته ادامه پیدا میکند. شایعترین شکل این عارضه که سرگیجه وضعیتی-ادراکی پایدار (PPPD) نام دارد، حداقل سه ماه و در برخی شرایط بیشتر از ۵ سال ادامه پیدا میکند.
روش پیشگیری از سرگیجه های عصبی
برای پیشگیری از این نوع سرگیجه باید از راهکارهای مختلفی کمک بگیرید. اگر نمیدانید چه ویتامینی برای سرگیجه مفید است؟ بهتر است روی لینک این مقاله کلیک کنید. در ادامه به برخی از روشهای پیشگیری از این نوع سرگیجه اشاره شده است:
- نوشیدن آب کافی در طول روز برای جلوگیری از کمآبی
- ترک کامل قهوه، کافئین و الکل
- پرهیز از غذاهای پرچرب و پرنمک
- خواب و استراحت منظم و کافی
- مدیریت استرس با تنفس عمیق و مدیتیشن
- مشاوره روانشناسی در صورت تجربه اضطراب مزمن
برای پاسخ به این سوال که برای درمان سرگیجه چه بخوریم؟ میتوانید روی لینک این مقاله کلیک کنید.
درمان سرگیجه عصبی
درمان سرگیجه عصبی معمولا به کمک روشهای روانشناختی و به کمک دارو انجام میشود. پزشک با در نظر گرفتن وضعیت هر بیمار معمولا از دارو برای سرگیجه عصبی استفاده میکند. آشنایی با تکنیکهای کنترل اضطراب و استرس نیز در بهبود علائم موثر است.
در بسیاری از مواقع نیز مصرف دمنوش برای سرگیجه مفید است و میتواند به کاهش استرس و کنترل علائم کمک زیادی کند. به خاطر داشته باشید که بهترین قرص برای درمان سرگیجه باید با در نظر گرفتن وضعیت هر فرد و شدت علائم مشخص شود.
سخن نهایی
سرگیجه عصبی وضعیتی است که به طور مستقیم بر کیفیت زندگی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره تاثیر میگذارد. بسیاری از بیماران ماهها یا سالها در پیچ و خم آزمایشهای بینتیجه و تشخیصهای اشتباه سرگردان میمانند، در حالی که مشکل اصلی این نوع سرگیجه، نحوه تعامل مغز با استرس و اطلاعات حسی است.
اگر احساس سرگیجه و سبکی سر را تجربه میکنید و این علائم با استرس تشدید میشود، میتوانید از طریق درمانکده با یک روانپزشک آنلاین مشورت کنید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که علاوه بر مشاوره آنلاین، در صورت نیاز از آنها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.
سوالات متداول
دلایل اصلی بروز سرگیجه عصبی شامل اضطراب مزمن، استرس شدید، اختلال پانیک، افسردگی و گاهی پس از یک محرک اولیه مانند بیماری گوش داخلی یا ضربه است.
خیر، سرگیجه عصبی به خودی خود تهدیدکننده زندگی نیست، اما در صورت همراهی با علائمی مانند ضعف ناگهانی یا دوبینی ممکن است خطرناک باشد.
مدت آن از چند ثانیه در حملات اضطرابی تا هفتهها به صورت مداوم متغیر است. در برخی مواقع نیز علائم حداقل سه ماه طول میکشد و ممکن است سالها ادامه پیدا کند.
بله، با مدیریت استرس، خواب کافی، نوشیدن آب کافی و پرهیز از قهوه و الکل میتوان خطر بروز یا عود آن را کاهش داد.
منابع: pubmed | psychiatrist | healthline
![عفونت گوش میانی در بزرگسالان و سرگیجه [علائم، علل و روشهای درمان]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/06/Middle-Ear-Infection-in-Adults-and-Vertigo-Main-Darmankade-300x180.webp)
![علت سرگیجه و حالت تهوع در زنان چیست؟ [۱۷ دلیل + روشهای درمان]](https://www.darmankade.com/blog/wp-content/uploads/2026/06/causes-of-dizziness-and-nausea-in-women-main-darmankade-1-300x180.webp)
