واکسن آنفولانزا؛ بهترین زمان تزریق، انواع و راهنمای انتخاب

واکسن آنفولانزا فرآورده‌ای است که ترکیبات آن هر سال متناسب با ویروس‌های مورد انتظار فصل پیش‌رو به‌روزرسانی می‌شود. اگرچه تزریق این واکسن در برابر بیماری ایمنی ۱۰۰ درصدی ایجاد نمی‌کند؛ اما خطر ابتلا، شدت عوارض و احتمال بستری شدن در بیمارستان را به طرز چشمگیری کاهش می‌دهد. تکرار تزریق واکسن در هر سال الزامی است. چون ویروس‌ آنفولانزا مدام تغییر می‌کند و ایمنی ایجادشده در بدن نیز با گذشت زمان کمتر می‌شود. برای آشنایی بیشتر با این واکسن، پیشنهاد می‌کنیم تا انتهای این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید.

واکسن آنفولانزا چیست و چرا هر سال باید تزریق شود؟

واکسن آنفولانزا یک فرآورده‌ زیستی است که بدن را برای مقابله با ویروس‌ آنفولانزا آماده می‌کند. این محصول باعث تحریک تولید آنتی‌بادی توسط سیستم ایمنی می‌شود و خطر ابتلا به بیماری را کاهش می‌دهد. با این حال، به طور کامل جلوی بروز آن را نمی‌گیرد. حتی پس از دریافت واکسن نیز ممکن است به آنفولانزا مبتلا شوید، اما علائم معمولا خفیف‌تر هستند یا برای مدت زمان کوتاه‌تری ادامه پیدا می‌کنند.

میزان اثربخشی واکسن در پیشگیری از علائم آنفولانزا در افراد مختلف یکسان نیست و به عوامل متعددی بستگی دارد. مهم‌ترین عامل، میزان تطابق سویه‌های موجود در واکسن با ویروس‌های شایع همان سال است. علاوه بر این، سن فرد و وضعیت سلامت عمومی او نیز می‌تواند در این زمینه موثر باشد. برای مثال، تزریق واکسن در سالمندان یا افراد با سیستم ایمنی ضعیف ممکن است پاسخ متفاوتی در مقایسه با جوانان سالم ایجاد کند.

پس از تزریق واکسن، ایمنی بلافاصله اتفاق نمی‌افتد؛ بلکه حدود ۲ هفته زمان لازم است تا آنتی‌بادی‌ها به میزان کافی در سیستم ایمنی شکل بگیرند. به همین دلیل، توصیه می‌شود پیش از شیوع آنفولانزا، یعنی اواخر تابستان یا اوایل پاییز، برای واکسیناسیون اقدام کنید.

تزریق سالانه واکسن به ۲ دلیل اهمیت دارد؛ ویروس‌های آنفولانزا مدام تغییر می‌کنند و آنتی‌بادی‌های بدن نیز به مرور زمان کاهش می‌یابند. به همین دلیل، ترکیبات واکسن هر سال به‌روزرسانی شده و واکسیناسیون سالانه برای محافظت در برابر ویروس‌های شایع توصیه می‌شود.

اگر علاقه‌مند هستید در مورد بیماری آنفولانزا، علائم و عوارض آن اطلاعات بیشتری داشته باشید، به مقاله آنفولانزا چیست در مجله درمانکده سر بزنید.

بیشتر بخوانیم: درمان سرفه در کوتاه‌ترین زمان به چه صورت است؟

واکسن آنفولانزا ۱۴۰۶-۱۴۰۵ چه تغییری کرده است؟

بر اساس توصیه‌ها و دستورالعمل‌های رسمی سازمان بهداشت جهانی (WHO)، ترکیب واکسن‌ آنفولانزا برای فصل پیش‌رو دچار تغییرات مهمی شده است. WHO پس از پایش دقیق ویروس‌های در حال گردش، ترکیب سه‌ظرفیتی را برای ساخت واکسن‌های امسال پیشنهاد داده است. این فرمولاسیون به گونه‌ای طراحی شده که شامل سه سویه اصلی ویروس باشد: ۲ سویه از ویروس آنفولانزای نوع A (Influenza A H1N1 و Influenza A H3N2)  و یک سویه از ویروس آنفولانزای نوع B (B/Victoria). این نوسازی ترکیب واکسن به تولیدکنندگان اجازه می‌دهد محصولات فصلی را با بالاترین تطابق و کارایی ممکن برای حفظ سلامت عمومی عرضه کنند.

بهترین زمان تزریق واکسن آنفولانزا چه موقع است؟

برای ساکنان نیمکره شمالی، بهترین و مناسب‌ترین زمان جهت دریافت واکسن سالانه آنفولانزا، ماه‌های سپتامبر و اکتبر (مصادف با شهریور و مهر) تعیین شده است. از آنجایی که سیستم ایمنی بدن پس از دریافت واکسن به حدود ۲ هفته زمان برای تولید آنتی‌بادی نیاز دارد؛ تزریق در این بازه زمانی باعث می‌شود ایمنی لازم درست پیش از شیوع بیماری به طور کامل ایجاد شود.

به یاد داشته باشید که تزریق زودهنگام ممکن است برای بسیاری از افراد از جمله بزرگسالان ایده‌آل نباشد. چون سطح آنتی‌بادی‌های حاصل از واکسن با گذشت زمان کاهش می‌یابد و میزان محافظت در اواخر فصول سرد سال کمتر می‌شود. البته در مورد کودکانی که طبق دستورالعمل‌های بهداشتی به دریافت ۲ دوز واکسن نیاز دارند، شرایط تا حدی متفاوت است. این کودکان باید فرآیند واکسیناسیون را زودتر آغاز کنند تا بتوان دوز دوم را با فاصله حداقل چهار هفته از دوز اول تزریق کرد.

در نهایت، اگر به هر دلیلی بازه زمانی طلایی شهریور و مهر را از دست دادید، به‌هیچ‌وجه نگران نباشید. تا زمانی که ویروس‌های آنفولانزا در محیط در حال گردش و انتقال هستند، دریافت واکسن همچنان ارزش بالایی دارد و می‌تواند محافظت چشمگیری در برابر بیماری ایجاد کند.

بیشتر بخوانید: میوه های مفید برای سرماخوردگی و گلو درد

بهترین واکسن آنفولانزا کدام است؟ هلندی، فرانسوی یا ایرانی؟

یکی از پرسش‌های رایج در آستانه فصل پاییز این است که کدام برند سازنده واکسن عملکرد بهتری دارد؟ آیا واکسن‌های هلندی، فرانسوی یا ایرانی از نظر کیفیت و میزان اثربخشی با یکدیگر متفاوت هستند؟

از نظر علمی، بهترین واکسن لزوما متعلق به یک کشور یا برند خاص نیست. متخصصان معتقدند که واکسن مناسب، واکسنی است که مجوزهای قانونی و معتبر را دریافت کرده و برای فصل جاری تولید شده باشد. همچنین متناسب با وضعیت ایمنی فرد و تحت نظر دکتر عمومی انتخاب شود.

تمام تولیدکنندگان معتبر موظف هستند ترکیب واکسن خود را بر اساس آخرین دستورالعمل‌ها و توصیه‌های سازمان بهداشت جهانی به‌روزرسانی کنند. بنابراین همه واکسن‌های تاییدشده برای فصل پیش‌رو، محافظت لازم را در برابر سویه‌های در حال گردش ایجاد می‌کنند. با این حال، انتخاب نوع واکسن باید بر اساس ویژگی‌های فردی انجام شود. به عنوان مثال، برای زنان باردار، تزریق واکسن‌های غیرفعال توصیه می‌شود و استفاده از واکسن‌های زنده ضعیف‌شده مجاز نیست. در نتیجه، هنگام انتخاب واکسن آنفولانزا بهتر است به جای تمرکز روی کشور سازنده یا نام تجاری، از به‌روز بودن محصول و تناسب آن با شرایط خود مطمئن شوید تا بهترین پاسخ ایمنی در بدنتان ایجاد شود.

بیشتر بدانید: واکسن پنوموکوک

چه کسانی باید واکسن آنفولانزا بزنند؟

• بر اساس دستورالعمل‌های بین‌المللی، افراد بالای ۶ ماه می‌توانند برای پیشگیری از آنفولانزا واکسن بزنند. با این حال، تزریق این واکسن برای کسانی که بیشتر از دیگران در معرض خطر عوارض شدید بیماری هستند، از اهمیت بالاتری برخوردار است. از این‌رو فهرست گروه‌های پرخطر هر سال توسط وزارت بهداشت به دانشگاه‌های علوم پزشکی ابلاغ می‌شود. این گروه‌ها معمولا عبارت‌اند از:
• سالمندان: با بالا رفتن سن، قدرت سیستم ایمنی برای مقابله با ویروس آنفولانزا کمتر می‌شود و احتمال بروز عوارض جدی افزایش می‌یابد.
• زنان باردار: دریافت واکسن تزریقی در هر مرحله از بارداری نه تنها احتمال بیمار شدن مادر را کاهش می‌دهد؛ بلکه آنتی‌بادی‌های ایجادشده را برای چند ماه اول پس از تولد در اختیار نوزاد می‌گذارد.
• افراد مبتلا به بیماری‌های مزمن: کسانی که از مشکلات قلبی، ریوی، کلیوی، نقص سیستم ایمنی یا دیابت رنج می‌برند، معمولا به واکسن نیاز دارند.
• کادر درمان: کسانی که با افراد بیمار به‌خصوص مبتلایان به آنفولانزا در تماس هستند، بیشتر از دیگران در معرض خطر این بیماری قرار دارند.
• کودکان ۶ تا ۵۹ ماهه (به‌خصوص زیر ۲ سال): سیستم ایمنی کودکان خردسال هنوز به ‌طور کامل تکامل نیافته است و در صورت ابتلا به آنفولانزا، احتمال بروز عوارض شدید در آن‌ها بیشتر است.

ذکر این نکته ضروری است که واکسن آنفولانزا از شما در برابر سرماخوردگی محافظت نمی‌کند. برای آشنایی با تفاوت‌های این ۲ بیماری، پیشنهاد می‌کنیم مقاله فرق سرماخوردگی و آنفولانزا را مطالعه کنید.

بیشتر بخوانید: چه چیزهایی سرماخوردگی را بدتر می‌کند؟

برنامه واکسن آنفولانزا در کودکان

آنفولانزا در کودکان، به‌ویژه در سنین بسیار پایین، ممکن است با عوارض شدید همراه باشد. به همین دلیل، واکسیناسیون سالانه یکی از مهم‌ترین راه‌ها برای کاهش خطر ابتلا به این بیماری محسوب می‌شود. با این حال، تعداد دوز مورد نیاز به شرایط کودک و سابقه دریافت واکسن در سال‌های گذشته بستگی دارد.

برای کودکان ۶ ماهه تا هشت ساله ممکن است بسته به شرایط یک یا ۲ دوز واکسن توصیه شود. کودکانی که برای اولین بار واکسن آنفولانزا می‌زنند یا در سال‌های گذشته دوز کافی دریافت نکرده‌اند، معمولا به ۲ دوز واکسن نیاز دارند تا پاسخ ایمنی مناسب در بدنشان شکل بگیرد. از آنجایی که برای ایجاد ایمنی حدود ۲ هفته زمان لازم است و در صورت نیاز به ۲ دوز نیز باید بین آن‌ها حداقل چهار هفته فاصله باشد؛ بهتر است واکسیناسیون زودتر انجام شود. این کار فرصت کافی برای تکمیل هر ۲ دوز را پیش از شیوع بیماری فراهم می‌کند.

نکته مهم این است که واکسن آنفولانزا برای کودکان زیر ۶ ماه توصیه نمی‌شود. بنابراین برای این گروه سنی، رعایت سایر اقدامات پیشگیرانه اهمیت زیادی دارد. همچنین در کودکان مبتلا به بیماری‌های زمینه‌ای یا دارای شرایط پزشکی خاص، بهتر است نوع واکسن و برنامه واکسیناسیون با نظر پزشک تعیین شود.

بیشتر بخوانید:انواع واکسن نوزاد

واکسن آنفولانزا در بارداری ایمن است؟

ابتلا به آنفولانزا در بارداری نه تنها پیامدهای ناگواری برای مادر به همراه دارد؛ بلکه می‌تواند سلامت جنین را نیز تحت تاثیر قرار دهد. از‌ این‎‌رو واکسیناسیون تحت نظر پزشک، موثرترین اقدام جهت حفظ سلامتی به شمار می‌رود. واکسن آنفولانزا بیش از ۵۰ سال است که به زنان باردار تزریق می‌شود و سابقه بسیار خوبی در این زمینه دارد.

استفاده از واکسن زنده ضعیف‌شده که به شکل اسپری بینی طراحی شده است، در دوران بارداری توصیه نمی‌شود. اما دریافت واکسن تزریقی غیرفعال از ابتدا تا انتهای بارداری بی‌خطر است. این واکسن علاوه بر محافظت از مادر در برابر عوارض شدید بیماری، نوزاد را در چند ماه اول پس از تولد ایمن می‌سازد؛ یعنی زمانی که نوزاد هنوز آن‌قدر بزرگ نیست که بتواند واکسن آنفولانزا دریافت کند.

چه کسانی نباید واکسن بزنند یا باید قبل از تزریق با پزشک مشورت کنند؟

اگرچه تزریق واکسن آنفولانزا برای بیشتر افراد مفید است؛ اما در بعضی شرایط خاص توصیه نمی‌شود یا به مشورت با متخصص عفونی آنلاین نیاز دارد. آگاهی از این موارد که در ادامه به بررسی آن‌ها می‌پردازیم، به پیشگیری از عوارض احتمالی کمک می‌کند:

• شیرخواران کمتر از ۶ ماه: کودکانی که در این رده سنی قرار دارند، نباید واکسن آنفولانزا دریافت کنند.
• افراد با سابقه واکنش آلرژیک: به کسانی که در گذشته به واکسن آنفولانزا واکنش شدید نشان داده‌اند، معمولا تزریق دوباره آن توصیه نمی‌شود. با این حال، بسته به اینکه کدام نوع واکسن باعث واکنش شده باشد، ممکن است پزشک دریافت بعضی واکسن‌های خاص را پیشنهاد دهد.
• افراد مبتلا به سندرم گیلن‌باره (GBS): کسانی که سابقه ابتلا به این بیماری را دارند، نیازمند ارزیابی و تصمیم‌گیری فردی با مشورت پزشک هستند.
• افراد مبتلا به بیماری حاد متوسط تا شدید: کسانی که از یک بیماری حاد رنج می‌برند، ممکن است لازم باشد زمان تزریق واکسن را تا بهبودی کامل به تعویق بیندازند.

اگر به دلیل عدم تزریق واکسن دچار آنفولانزا شده‌اید و می‌خواهید درباره راه‌های درمان این بیماری اطلاعات بیشتری به دست آورید، مقاله درمان آنفولانزا و بهترین دارو برای آنفولانزا را در مجله درمانکده بخوانید.

بیشتر بخوانیم: سرماخوردگی و آنفولانزا در دیابتی‌ها را چگونه کنترل کنیم؟

عوارض واکسن آنفولانزا چیست؟

واکسن آنفولانزا مانند هر فرآورده دارویی دیگری ممکن است واکنش ناخواسته در بدن ایجاد کند. خوشبختانه، عوارض واکسن آنفولانزا در بیشتر موارد خفیف و کوتاه‌مدت است و ظرف ۲۴ تا ۴۸ ساعت به ‌طور خودبه‌خود برطرف می‌شود. از مهم‌ترین عوارض آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• درد، قرمزی یا تورم در محل تزریق
• سردرد
• خستگی و احساس بی‌حالی
• بدن‌درد و دردهای عضلانی
• احساس لرز
• واکنش آلرژیک (کهیر، بثورات پوستی، تورم صورت، لب‌ها، زبان یا گلو و تنگی نفس که بسیار نادر است)

این فهرست ممکن است شامل تمام عوارض احتمالی نباشد. چنانچه در این زمینه نگرانی خاصی دارید، برای اطمینان خاطر با دکتر عمومی آنلاین مشورت کنید.

بیشتر بخوانیم: عوارض واکسن آنفولانزا چیست؟

واکسن آنفولانزا کجا تزریق می‌شود و چه زمانی اثر می‌کند؟

واکسن آنفولانزا در بیشتر موارد به‌ صورت تزریق عضلانی تجویز می‌شود. در نوجوانان و بزرگسالان، عضله دلتوئید در قسمت بالایی بازو، محل مناسب تزریق واکسن است. محل تزریق در کودکان بر اساس سن و اندازه عضله انتخاب می‌شود. در شیرخواران و کودکان کم‌سن، قسمت خارجی عضله جلوی ران مناسب‌ترین محل برای تزریق به شمار می‌رود. اما با افزایش سن و رشد عضلات، واکسن می‌تواند در عضله دلتوئید بازو تزریق شود.

بعد از تزریق واکسن، بدن بلافاصله در برابر بیماری ایمن نمی‌شود. واکسن سیستم ایمنی را تحریک می‌کند تا اجزای ویروس را شناسایی کرده و آنتی‌بادی‌های لازم را تولید کند. این فرآیند به زمان نیاز دارد و معمولا حدود ۲ هفته طول می‌کشد تا پاسخ ایمنی به سطح قابل‌قبول برسد.

بیشتر بخوانید: بهترین قرص سرماخوردگی بزرگسالان

کلام پایانی

تزریق سالانه واکسن آنفولانزا، مطمئن‌ترین راه‌ برای تقویت سیستم ایمنی و پیشگیری از عوارض شدید این بیماری است. اگر درباره بهترین زمان تزریق یا اینکه مجاز به دریافت واکسن هستید یا خیر تردید دارید، منطقی‌ترین اقدام مشورت با پزشک است تا بر اساس شرایط فردی شما بهترین تصمیم گرفته شود.

در همین راستا، وب‌سایت درمانکده شرایطی فراهم کرده است که بتوانید به راحتی و در کوتاه‌ترین زمان، از بهترین پزشکان برای ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین وقت بگیرید. شما می‌توانید تمام سوالات و ابهامات خود درباره واکسن آنفولانزا را با متخصصان درمانکده مطرح کرده و با اطمینان کامل نسبت به حفظ سلامت خود و خانواده‌تان اقدام کنید.

سوالات متداول

منابع: who | cdc