نبض بازتابی از فعالیت حیاتی قلب است که در سرتاسر بدن طنینانداز میشود. یادگیری نحوه گرفتن نبض مهارتی ساده اما بسیار ارزشمند است که به شما اجازه میدهد در هر لحظه بدون نیاز به تجهیزات پیچیده، از وضعیت سلامت عمومی و کارکرد سیستم قلبی-عروقی خود آگاه شوید. هر ضربانی که زیر انگشتان خود حس میکنید، نتیجه فشاری است که قلب برای پمپاژ خون به سرخرگها وارد میکند و تعداد این ضربات در دقیقه میتواند نشاندهنده سطح استرس، آمادگی جسمانی یا وجود بیماریهای پنهان باشد.
در این مقاله از مجله سلامت درمانکده با روش اندازهگیری نبض در نقاط مختلف بدن آشنا میشوید. به یاد داشته باشید که در صورت مشاهده هرگونه مشکل غیر عادی یا ضربان بسیار بالا و پایین در حالت استراحت، مشورت با دکتر قلب و عروق برای تشخیص دقیق و پیشگیری از مشکلات جدی الزامی است.
نحوه گرفتن نبض در نواحی مختلف بدن
قبل از اینکه به بررسی راههای اندازهگیری نبض بپردازیم، بد نیست کمی در مورد اینکه نبض چیست صحبت کنیم. نبض یک حرکت موجی شکل است که در اثر انقباض قلب و ورود خون به سرخرگها ایجاد میشود. در حالت طبیعی، تعداد نبض با تعداد ضربان قلب برابری میکند.
نبض انواع مختلفی دارد که در جدول زیر به آنها اشاره شده است.
| انواع نبض | محل اندازهگیری |
|---|---|
| رادیال (مچ دست) | در قسمت داخلی مچ دست، در فضای بین استخوان و تاندون در سمت انگشت شست |
| کاروتید (گردن) | در کنار نای و گودی زیر استخوان فک (در مجاورت سیب آدم) |
| براکیال (بازویی) | در قسمت داخلی بازو (گودی آرنج) |
| نبض پا | کشاله ران، پشت زانو، پشت قوزک پا یا روی پا |
| اپیکال | روی قفسه سینه، در سمت چپ استخوان جناغ |
۱. نحوه گرفتن نبض مچ دست (رادیال)
رایجترین و سادهترین راه برای چک کردن نبض، استفاده از مچ دست است. برای بررسی آن میتوانید نزد فوق تخصص قلب بروید یا به روش زیر عمل کنید:
- دست خود را به گونهای بچرخانید که کف آن رو به بالا باشد.
- نوک انگشتان اشاره و میانی دست دیگر را روی مچ دست (در فضای بین استخوان مچ و تاندون در سمت شست) قرار دهید.
- تعداد ضربات را در ۶۰ ثانیه بشمارید یا برای سرعت بیشتر، ضربات را در ۱۵ ثانیه شمرده و عدد حاصل را در چهار ضرب کنید.
اگر نبض غیر طبیعی با علائم دیگری مثل آریتمی قلبی، فشار خون پایین و… همراه باشد، پزشک برای کشف علت این مشکل از روشهای تشخیصی مختلف از جمله نوار قلب استفاده میکند.
To check the pulse at the wrist, gently place the index and middle fingers on the inside of the wrist below the thumb. When you check the pulse at the wrist, you feel the radial artery.
mayoclinic
برای بررسی نبض مچ دست، انگشت اشاره و میانی را به آرامی در قسمت داخلی مچ دست زیر شست قرار دهید. هنگام بررسی نبض در مچ دست، شریان رادیال را احساس میکنید.
۲. نحوه گرفتن نبض کاروتید (گردن)
شریان کاروتید یکی از اصلیترین رگهای بدن است که خون را به مغز میرساند. این نقطه معمولا در فوریتهای پزشکی یا زمانی که فرد دچار غش یا حمله قلبی شده است، برای بررسی علائم حیاتی مورد استفاده قرار میگیرد.
نحوه گرفتن نبض گردن به شرح زیر است:
- انگشت اشاره و میانی خود را در کنار نای، درست زیر استخوان فک قرار دهید.
- فشار ملایم وارد کنید و ضربات را به مدت ۶۰ ثانیه بشمارید.
از نتیجه اندازهگیری نبضت مطمئن نیستی؟
همین حالا با پزشک مشورت کننبض گردن را از کدام قسمت باید گرفت؟
محل دقیق لمس این نبض، در ناحیه کناری گردن و در فرورفتگی نرمی است که بین عضلات گردن و حنجره (در مجاورت سیب آدم) قرار دارد.
چگونه نبض گردن را به درستی اندازهگیری کنیم؟
برای اندازهگیری دقیق باید:
- از یک ساعت ثانیهشمار یا تایمر استفاده کنید.
- از انجام فعالیتهای شدید، کشیدن سیگار یا مصرف کافئین بپرهیزید. چون این عوامل باعث تغییر موقت ضربان قلب نرمال میشوند.
- شمارش را با آرامش کامل انجام دهید.
در صورت مشاهده هرگونه نتیجه غیر طبیعی، در اولین فرصت برای مشاوره حضوری یا ویزیت آنلاین متخصص قلب و عروق اقدام کنید.
برای گرفتن نبض گردن از چند انگشت باید استفاده کرد؟
استفاده از ۲ انگشت اشاره و میانی کافی است. هرگز از انگشت شست برای این کار استفاده نکنید. چون دارای یک شریان قوی است که میتواند با نبض گردن تداخل پیدا کرده و باعث شمارش اشتباه شود.
آیا میتوان نبض گردن را در هر دو طرف همزمان گرفت؟
خیر، هرگز نباید هر ۲ شریان کاروتید را در ۲ طرف گردن به طور همزمان فشار دهید. این کار میتواند خونرسانی به مغز را به شدت کاهش داده یا برای لحظاتی قطع کند که نتیجه آن سرگیجه، سبکی سر و غش خواهد بود.
چرا گاهی نبض گردن پیدا نمیشود؟
قرار دادن انگشت در نقطه اشتباه یا وجود لایههای چربی و عضلانی ضخیم در ناحیه گردن، مانع از تشخیص نبض میشود. همچنین در محیط بسیار سرد، عروق محیطی منقبض شده و شدت نبض کاهش مییابد.
فشار زیاد روی گردن هنگام گرفتن نبض چه عوارضی دارد؟
فشار بیشازحد روی شریان کاروتید باعث انسداد موقت جریان خون میشود. این فشار زیاد علاوه بر ایجاد خطا در محاسبات، میتواند باعث تحریک گیرندههای عصبی گردن شده و در بعضی موارد علت سرگیجه و حتی غش باشد.
۳. نحوه گرفتن نبض براکیال (بازویی)
برای اندازهگیری نبض براکیال، مراحل زیر را دنبال کنید:
- بازو را به گونهای قرار دهید که کمی خم شده و قسمت داخلی آن رو به سقف باشد.
- انگشت اشاره و میانی خود را در بخش داخلی بازو (فرورفتگی آرنج) قرار دهید.
- وقتی توانستید نبض را احساس کنید، تعداد ضربانها را در ۶۰ ثانیه بشمارید.
۴. نحوه بررسی نبض پا
بررسی نبض در ناحیه پا معمولا برای اطمینان از گردش خون مناسب در اندامهای تحتانی انجام میشود. برای اندازه گیری آن باید انگشت اشاره و میانی خود را روی یکی از چهار ناحیه زیر قرار دهید:
- کشاله ران
- پشت زانو
- قسمت داخلی پا (پشت قوزک پا)
- روی پا
۵. نحوه گرفتن نبض اپیکال
نبض اپیکال یکی از دقیقترین گزینهها برای سنجش ضربان قلب انسان به شمار میرود. چون اندازهگیری آن توسط پزشک و به کمک گوشی طبی انجام میشود. محل دقیق این نبض در سمت چپ استخوان جناغ سینه قرار دارد.
زمانی که با علائمی مانند تپش قلب به پزشک مراجعه میکنید، ممکن است نبض اپیکال به عنوان اولین مورد بررسی شود. پزشک علت تپش قلب در زنان و مردان را با بررسی این نبض و انجام سایر تستهای تشخیصی شناسایی کرده و درمان مناسب را شروع میکند. اگر میخواهید در این شرایط در روند بهبودی خود مشارکت داشته باشید، مقاله برای تپش قلب چه بخوریم را بخوانید.
چطور برای اندازهگیری نبض آماده شویم؟
برای اینکه عدد بهدستآمده نشاندهنده وضعیت واقعی سلامت شما باشد، قبل از اندازهگیری نبض:
- حداقل پنج دقیقه در حالت نشسته یا خوابیده استراحت کنید تا اثر هرگونه فعالیت بدنی روی قلب از بین برود.
- از مصرف مواد محرک مانند کافئین و سیگار بپرهیزید. چون به طور موقت باعث تپش قلب میشوند.
- آرامش خود را حفظ کنید.
اگر بعد از اندازهگیری نبض متوجه غیر طبیعی بودن آن شدید، به پزشک مراجعه کنید. همچنین میتوانید با مطالعه مقاله ضربان قلب پایین خطرناک چند است، اطلاعات بیشتری در مورد تغییرات نبض و ضربان قلب به دست آورید.
به یاد داشته باشید که درمان کاهش یا افزایش نبض به علت بروز این مشکل بستگی دارد. درمان بسته به شرایط بیمار میتواند شامل اصلاح سبک زندگی، مصرف دارو، جراحی یا استفاده از باتری قلب باشد.
خطاهای رایج در گرفتن نبض
بعضی افراد هنگام گرفتن نبض مرتکب اشتباهاتی میشوند که میتواند به ثبت اعداد نادرست و ایجاد نگرانیهای بیمورد یا نادیده گرفتن علائم جدی منجر شود. خطاهای رایج شامل موارد زیر هستند:
- اندازهگیری در حین حرکت یا صحبت: هرگونه حرکت بدن یا صحبت کردن در زمان اندازهگیری میتواند ریتم قلب را تغییر دهد و از دقت نتایج بکاهد.
- استفاده از انگشت شست: این انگشت دارای شریان قوی و نبض مجزایی است که میتواند روی اعداد شمارششده تاثیر بگذارد.
- شمارش در زمان بسیار کوتاه: شمارش نبض در پنج یا ۱۰ ثانیه و ضرب کردن آن در اعداد بزرگ، درصد خطا را بالا میبرد.
- نداشتن ابزار زمانسنج دقیق: حدس زدن زمان بدون استفاده از تایمر، یکی از دلایل اصلی محاسبات اشتباه است.
کلام پایانی
اندازهگیری نبض فراتر از یک شمارش ساده است. این کار در واقع گوش دادن به زبان بدن و قلب شماست. یادگیری این مهارت به شما کمک میکند به عنوان اولین ناظر سلامت خود، هرگونه تغییر غیر عادی را پیش از اینکه به مشکلی جدی تبدیل شود، شناسایی کنید.
اگر در مورد دقت روش خود شک دارید، حتما از پزشک بخواهید نحوه گرفتن نبض را به شما آموزش دهد. همچنین در صورت مشاهده هرگونه بینظمی در نبض خود، در اسرع وقت با متخصص قلب و عروق مشورت کنید. برای رزرو نوبت ویزیت حضوری یا مشاوره آنلاین با بهترین متخصصان میتوانید به درمانکده سر بزنید.
سوالات متداول
این ناحیه به دلیل عبور شریان بزرگ کاروتید، حتی در زمانی که سایر نبضها مانند مچ دست به دلیل افت فشار خون یا شوک ضعیف میشوند، همچنان ضربان قابل لمس دارد.
بهترین نقطه برای لمس نبض کاروتید، فرورفتگی کنار نای، درست زیر استخوان فک است.
بهترین گزینه برای کودکان کمتر از یک سال، نبض براکیال (بازویی) و برای کودکان بالای یک سال، نبض رادیال (مچ دست) و نبض کاروتید (گردن) است.
برای گرفتن نبض کاروتید در کودکان باید ۲ انگشت اشاره و میانی خود را به آرامی در کنار نای قرار دهید.
منابع: healthline | mayoclinic | medicalnewstoday
