درمان خستگی مزمن چگونه است؟ | معرفی 8 روش درمان

همانطور که در مقاله سندروم خستگی مزمن چیست به طور کامل توضیح دادیم، این سندروم یکی از ناتوان‌کننده‌ترین و در عین حال ناشناخته‌ترین بیماری‌های سیستم عصبی است که در لیست شایع‌ترین بیماری‌های مغز و اعصاب قرار ندارد. تا همین چند سال پیش، بسیاری از پزشکان آن را فقط یک اختلال روانی می‌پنداشتند. ، با استناد به جدیدترین دستورالعمل‌های معتبر جهانی، می‌دانیم که درمان سندروم خستگی مزمن دیگر محدود به توصیه‌های اشتباه مثل ورزش درمانی اجباری نیست. درمان تخصصی این بیماری برپایه رویکردهای نوینی مانند مدیریت هوشمندانه انرژی، تعدیل سیستم ایمنی و داروهای هدفمند عصبی متابولیک انجام می‌شود.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با راهکارهای موثر در کنترل و درمان این بیماری و همچنین روش‌های پیشگیری از آن آشنا شوید.

درمان سندروم خستگی مزمن

به طور کلی هیچ درمان قطعی یا تاییدشده‌ای برای این بیماری وجود ندارد، اما برخی از علائم را می‌توان درمان یا مدیریت کرد. درمان این علائم ممکن است برای برخی افراد اثربخش و برای برخی بی‌اثر باشد. از مهم‌ترین روش‌های درمان این بیماری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- مدیریت انرژی

به جای اینکه در روزهایی که سرحال هستید، همه کارها را یکجا انجام دهید و روز بعد احساس ناتوانی داشته باشید، فعالیت‌های روزانه را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید. مثلا به جای یک ساعت پیاده‌روی، سه بار ۲۰ دقیقه‌ای راه بروید و بین هر بار ۱۵ دقیقه استراحت کنید. انرژی خود را مثل یک حساب بانکی بدانید؛ هیچ‌وقت بیشتر از موجودی برداشت نکنید.

۲- استفاده از داروهای مسکن، خواب‌آور و ضدافسردگی

هر چند این بیماری هیچ داروی مشخصی ندارد، اما می‌توان درد، بی‌خوابی و علائم افسردگی ناشی از آن را با مصرف صحیح دارو کنترل کرد. در صورت نیاز پزشک از داروی آمی‌تریپتیلین برای بهبود کیفیت خواب و کاهش درد عضلانی استفاده می‌کند. دوسالوکسیپن و گاباپنتین نیز برای درد استفاده می‌شوند. این داروها فقط با نسخه پزشک و با دوز کم قابل استفاده هستند.

۳- درمان شناختی‑رفتاری (CBT)  

درمان شناختی-رفتاری یک روش تخصصی برای درمان این بیماری محسوب نمی‌شود، اما به عنوان ابزاری حمایتی به کنتزل علائم کمک می‌کند. مشاوره با یک دکتر روانشناس خوب به شما کمک می‌کند تا باورهای غلط درباره بیماری را کنار بگذارید، استرس خود را مدیریت کنید و راهکارهای عملی برای زندگی با محدودیت‌ها یاد بگیرید.

این روش به مدیریت استرس و تجربه احساس بهتر کمک می‌کند.

۴- ورزش درمانی زیر نظر پزشک

برخلاف تصور قدیمی، ورزش اجباری و پلکانی  برای اکثر بیماران مضر است و باعث بدتر شدن دائمی علائم می‌شود. انجام حرکات بسیار سبک و کوتاه مثل کشش ملایم عضلات یا چند دقیقه یوگای نشسته در برخی بیماران با علائم خفیف و با نظارت دقیق پزشک متخصص مجاز باشد. ورزش کردن به کاهش اضطراب و رفع علائم آزاردهنده این بیماری کمک می‌کند. اگر ورزش باعث بدتر شدن علائم چند ساعت یا چند روز بعد شد، فورا آن را کنار بگذارید.

۵- رژیم غذایی متعادل و مشاوره با متخصص تغذیه

امروزه تاثیر تغذیه در سلامت روان به اثبات رسیده است و پیروی از یک رژیم ضدالتهابی می‌تواند به کنترل علائم بیماری کمک کند. اگر به این بیماری مبتلا هستید، مصرف قندهای ساده، غذاهای فرآوری‌شده و کافئین را کاهش دهید و بیشتر از غذاهای کامل مثل سبزیجات، میوه، ماهی، مغزها استفاده کنید.

برای تغییر رژیم غذایی خود حتما از یک متخصص تغذیه کمک بگیرید.

۶- درمان‌های جایگزین و مکمل زیر نظر پزشک

برخی مطالعات نشان می‌دهد که طب سوزنی می‌تواند موجب کاهش درد و خستگی در بیماران شود. از طرف دیگر مصرف برخی مکمل‌ها مثل کوآنزیم Q10 همراه با سلنیوم و ال-کارنیتین در برخی افراد اثر قابل توجهی دارند. مصرف این مکمل‌ها به بهبود عدم تمرکز دانش آموزان در مدرسه کمک می‌کنند و در کنترل علائم موثر هستند.

۷- حمایت اجتماعی

تنهایی بزرگترین دشمن بیماران مبتلا به سندروم خستگی مزمن است. پیوستن به گروه‌های حمایتی آنلاین یا حضوری به شما کمک می‌کند تا تجربه‌های مشترک را بشنوید و احساس بهتری داشته باشید. همچنین به خانواده و دوستان نزدیک خود توضیح دهید که بیماری شما قابل دیدن نیست، اما بسیار واقعی و ناتوان‌کننده است.

۸- تغییر سبک زندگی

برای درمان سندروم خستگی مزمن باید سبک زندگی خود را کمی تغییر دهید. در ادامه به نکاتی مهم برای تغییر سبک زندگی اشاره شده است:

• برای کاهش مه مغزی از چک‌لیست و یادداشت استفاده کنید، کارهای مهم را در زمان‌های پرانرژی‌تان انجام دهید.
• برای کاهش خستگی و جلوگیری از فرسودگی شغلی کارهای بزرگ را به چند مرحله کوچک تقسیم کنید مثلا به جای یک ساعت کار بی‌وقفه، هر ۱۵ دقیقه کمی استراحت کنید.
• برای بهبود فشار عصبی مدیتیشن و تنفس عمیق می‌تواند به تنظیم سیستم عصاب کمک کند.
• برای رفع اختلال خواب هر روز سر یک ساعت مشخص بخوابید و بیدار شوید، قبل از خواب از تلفن همراه دوری کنید.

بهترین داروهای سندروم خستگی مزمن

هیچ داروی تاییدشده‌ای برای درمان کامل این بیماری وجود ندارد و هدف داروها تنها کاهش علائم آزاردهنده مانند درد، اختلال خواب، مه مغزی و افت فشار وضعیتی است. مصرف هر دارویی باید با کمترین دوز ممکن و زیر نظر پزشک شروع شود:

• درد: استامینوفن، ایبوپروفن، گاباپنتین، پرگابالین، دولوکستین
• اختلال خواب: ترازودون، ملاتونین، آنتی‌هیستامین‌ها
• افت فشار وضعیتی: داروهای تنظیم فشار خون مانند فلودروکورتیزون یا میدودرین
• افسردگی و اضطراب: داروهای SSRI برای بهبود خلق‌وخو
• مکمل: نالتروکسان با دوز پایین (LDN)، آنتی‌ویروس‌ها، کوآنزیم Q10

احساس کمبود انرژی شدید داری و دلیلش رو نمی‌دونی؟

همین حالا بدون مراجعه حضوری با متخصص مشورت کن

دکتر روانپزشک روانپزشک آنلاین

درمان سندروم خستگی مزمن در طب سنتی

سندروم خستگی مزمن در طب سنتی تنها یک احساس خستگی ساده تلقی نمی‌شود، بلکه نشانه‌ای از عدم تعادل عمیق در سیستم‌های حیاتی بدن است. در جدول زیر به مهم‌ترین روش‌های درمان سندروم خستگی مزمن در طب سنتی اشاره شده است:

روش درمانی	توضیح مختصر
غذاهای خنک	مصرف غذاهای خنک، سرد و آب‌دار برای تسکین علائم بیماری
گیاهان آرامش‌بخش	زعفران، نعناع فلفلی و گوتو کولا برای کاهش استرس و اضطراب
روغن‌های گیاهی	کاهش التهاب مزمن و تسکین درد
روغن ماهی	حاوی امگا۳ با خاصیت ضدالتهاب طبیعی برای رفع التهاب و درد

درمان گیاهی سندرم خستگی مزمن

بر اساس جدیدترین یافته‌های علمی، هیچ درمان گیاهی قطعی‌شده‌ای برای سندروم خستگی مزمن وجود ندارد، اما شماری از گیاهان با کاهش استرس و التهاب و بهبود عملکرد سیستم ایمنی، در کنترل علائم موثر هستند. در ادامه به لیست گیاهان موثر اشاره شده است:

• آسترگالوس: کاهش خستگی پس از کرونا در کارآزمایی بالینی
• جینسینگ آسیایی: بهبود خستگی عمومی
• جینسینگ قرمز: موثر و ایمن در خستگی
• عصاره واسابی: کاهش سردرد و مه مغزی در ۱۲ هفته
• شنبلیله: محافظت در برابر خستگی

 درمان سندروم خستگی مفرط مزمن چگونه است؟

درمان سندروم خستگی مزمن بر مدیریت انرژی (Pacing) و جلوگیری از تشدید علائم پس از فعالیت استوار است. هیچ درمان قطعی و مشخصی برای این بیماری وجود ندارد، اما ترکیب استراحت هوشمندانه، داروهای کنترل خواب و درد، رژیم ضدالتهابی و حمایت اجتماعی می‌تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد. به خاطر داشته باشید که در این افراد هرگونه فعالیت فیزیکی باید زیر نظر پزشک و با احتیاط کامل باشد.

Your doctor or health care provider might recommend that you try acupuncture, gentle massage, deep breathing, relaxation therapy, yoga or tai chi. The goal is to boost your energy, curb pain, or ease some of your other symptoms.
پزشک یا ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی ممکن است به بیمار توصیه کند تا از طب سوزنی، ماساژ ملایم، تنفس عمیق، ریلکسیشن، یوگا یا تای چی استفاده کنید. هدف از این کار، افزایش انرژی، کاهش درد یا کاهش برخی از سایر علائم شما است.

به نقل از وب‌سایت webmd

درمان جدید سندرم خستگی مزمن

محققان در سال‌های اخیر چند روش درمانی جدید و امیدوارکننده کشف کرده‌اند. داروی سولریامفتول که قبلا برای خواب‌آلودگی شدید استفاده می‌شد، در یک مطالعه جدید خستگی روزانه و مه مغزی را به طور قابل توجهی کاهش داد. اکسیژن درمانی فشرده با نشستن در محفظه اکسیژن پرفشار هم در تحقیقات ۲۰۲۶ باعث بهبود انرژی، کاهش درد و بهتر شدن عملکرد مغز شده است.

همچنین مصرف داروی نالتروکسان با دوز پایین (LDN) و متفورمین نیز برای درمان این بیماری و کاهش اختلالات شناختی ناشی از آن در حال بررسی هستند و نتایج اولیه خوبی را نشان داده‌اند. این درمان‌ها هنوز در مراحل تحقیقاتی هستند، اما امید تازه‌ای برای بیماران ایجاد کرده‌اند.

درمان درد خستگی مزمن

برای بهبود درد ناشی از سندرم خستگی مزمن، ترکیبی از روش‌های ساده خانگی و داروهای تجویزی موثر است. از کمپرس گرم، ماساژ ملایم و تمرینات تنفس عمیق شروع کنید. در صورت نیاز، مسکن‌های معمولی مثل ایبوپروفن یا استامینوفن می‌توانند کمک کنند. اگر درد شدیدتر یا از نوع عصبی است، پزشک ممکن است داروهایی مثل گاباپنتین، آمی‌تریپتیلین  یا نالتروکسان با دوز پایین تجویز کند.

راه‌های پیشگیری از سندروم خستگی مزمن شدید

از آنجا که علت دقیق سندروم خستگی مزمن هنوز ناشناخته است، نمی‌توان یک روش پیشگیری قطعی برای آن ارائه داد. در ادامه به مهم‌ترین روش‌های پیشگیری از این بیماری اشاره کرده‌ایم:

مدیریت صحیح دوره نقاهت پس از عفونت

پس از ابتلا به یک بیماری عفونی مانند آنفولانزا، مونونوکلئوز یا کووید۱۹، به بدن خود فرصت کافی برای بهبودی کامل بدهید و از بازگشت زودهنگام به فعالیت‌های سنگین خودداری کنید.

پرهیز از استرس‌های مفرط جسمی و روحی

استرس بیش از حد می‌تواند سیستم ایمنی را تضعیف کرده و احتمال ابتلا یا تشدید علائم را افزایش دهد. مدیریت استرس از طریق تکنیک‌های آرامش‌بخش، مدیتیشن، یوگا یا مشاوره می‌تواند مفید باشد و از بروز بیماری‌های مرتبط با خلق‌وخو و اضطراب و افسردگی جلوگیری کند.

علائم افسردگی و اختلالات اضطرابی در درصد قابل توجهی از بیماران مبتلا به خستگی مزمن دیده می‌شوند.

تقویت سیستم ایمنی بدن با سبک زندگی سالم با تغذیه متعادل

خواب کافی و باکیفیت، پیشگیری از عفونت‌های ویروسی رایج و رعایت بهداشت فردی، موجب تقویت سیستم ایمنی بدن می‌شود و در جلوگیری از بیماری‌های ویروسی موثر است. تغذیه نقش مهمی در تامین ویتامین‌های مورد نیاز بدن دارد و در بهبود خلق‌وخو و جلوگیری از استرس و اضطراب نیز موثر است. اگر در مورد تاثیر تغذیه در سلامت روان نمی‌دانید، روی لینک این مقاله کلیک کنید.

مدیریت انرژی و پرهیز از الگوی فشار و سقوط

 حتی در صورت سلامت کامل، از فعالیت بیش از حد در روزهایی که احساس انرژی بیشتری دارید خودداری کنید، زیرا این الگو می‌تواند منجر به خستگی مفرط و تحلیل رفتن بدن شود. در عوض، فعالیت‌های روزانه را به بخش‌های کوچک تقسیم کرده و استراحت‌های منظم بین آن‌ها بگنجانید.

تشخیص زودهنگام علائم هشداردهنده

اگر پس از یک بیماری یا استرس، خستگی شدید و طولانی‌مدتی را تجربه می‌کنید که با استراحت برطرف نمی‌شود، به موقع به پزشک مراجعه کنید تا سایر علل احتمالی رد شده و در صورت لزوم، مداخله زودهنگام انجام شود.

پایش سطح ویتامین‌ها و مواد معدنی

 کمبود برخی ریزمغذی‌ها مانند ویتامین D و ویتامین B12 می‌تواند با خستگی مزمن مرتبط باشد. در صورت کمبود این ویتامین‌ها بهتر است فرد زیر نظر پزشک متخصص از مکمل‌ استفاده کند و رژیم غذایی متعادلی داشته باشد.

روش تشخیص سندروم خستگی مزمن

هیچ آزمایش قطعی و دقیقی برای تشخیص سندروم خستگی مفرط مزمن به طور کامل وجود ندارد، بنابراین تشخیص، اغلب شامل رد کردن سایر بیماری‌هایی است که علائم مشابه دارند. تشخیص دقیق فیبرومیالژیا و سندروم خستگی مزمن معمولا کمی چالش‌برانگیز است؛ زیرا هر دو می‌توانند با اختلال خواب، خستگی، مه مغزی و درد همراه باشند، اما وجود PEM از علائم کلیدی خستگی مزمن است که معمولا به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کند.

پزشک پس از بررسی سوابق بیمار، معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و ممکن است آزمایش‌هایی را برای رد سایر علل خستگی و علائم مرتبط درخواست کند.زمانی که فرد علائم خستگی شدید را برای بیشتر از ۶ ماه تجربه کند و هیچ توضیح واضحی برای آن وجود نداشته باشد، احتمالا به سندروم خستگی مزمن مبتلا شده است.

عوارض خستگی مزمن

خستگی مفرط موجب می‌شود تا فرد به طور دائم احساس ناخوشایندی را تجربه کند و حتی دچار فرسودگی شغلی و مشکلات عمده در روابط اجتماعی خود شود. علائم این بیماری اغلب با فعالیت بدنی یا استرس عاطفی تحریک می‌شود. بسیاری از افراد ممکن است در مقاطع مختلفی از بیماری خود آنقدر ضعیف باشند که نتوانند از رختخواب خارج شوند یا برخی شرایط خاص نیز ممکن است فرد به استفاده از ویلچر نیاز پیدا کند.

سخن نهایی

سندرم خستگی مزمن یک بیماری ناتوان‌کننده است که هیچ درمان جادویی و یکسانی برای آن وجود ندارد. این بیماری با مدیریت هوشمندانه انرژی (Pacing)، استفاده به موقع از داروهای کنترل درد و خواب، بهره‌مندی از حمایت اجتماعی و پیگیری درمان بهبود پیدا می‌کند. اگر به این بیماری مبتلا هستید، بدنتان تنبل نیست، در حال مبارزه با یک بیماری است. برای کنترل علائم و بررسی علت بروز خستگی می‌توانید از طریق درمانکده با یک روانشناس آنلاین مشورت کنید. درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که علاوه بر مشاوره آنلاین، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: nhs | cdc | webmd