تشخیص دیسک کمر اولین و مهمترین مرحله برای مشخص کردن علت دردهای ناحیه کمر و درگیری احتمالی دیسکهای بین مهرهای است. گاهیاوقات، برخی مشکلات ستون فقرات علائم مشابهی دارند؛ به همین دلیل پزشک نمیتواند تنها براساس شدت درد یا محل آن، درباره آسیبدیدگی دیسک کمر تصمیم بگیرد. پزشک معمولا در فرآیند تشخیص از روشهای مختلفی همچون گرفتن شرح حال از بیمار، نوع و الگوی درد، معاینه فیزیکی، بررسی عملکرد اعصاب و در صورت نیاز، انجام تصویربرداریهایی مانند MRI یا سیتی اسکن استفاده میکند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا مراحل تشخیص دیسک کمر، روشهای ارزیابی خانگی و پزشکی، آزمایشهای مورد نیاز و زمان مناسب برای مراجعه به پزشک را مورد بررسی قرار دهیم.
تشخیص دیسک کمر چگونه انجام میشود؟
تشخیص دیسک کمر یک فرآیند چند مرحلهای است و معمولا فقط با مشاهده یک علامت در ستون فقرات انجام نمیشود. دکتر ارتوپد برای تشخیص دقیق، ابتدا شرح حال کاملی از بیمار میگیرد، سپس معاینه فیزیکی و تست عصبی انجام میدهد و در صورت نیاز از روشهای تصویربرداری مانند MRI یا CT اسکن استفاده میکند.
درد کمر داری و نمیدونی دلیلش دیسک کمره یا نه؟
برای تشخیص همین الان اقدام کنبسیاری از افراد، درد کمر را به دلایل مختلفی تجربه میکنند؛ به همین دلیل میتوان گفت وجود درد در ناحیه کمر، همیشه به معنی دیسک کمر نیست. پزشک در بررسی اولیه، علائم بیمار را به دقت ارزیابی میکند تا ببیند درد آن ناحیه با مشکلات مرتبط به دیسک بین مهرهای مانند بیرون زدگی دیسک کمر و فشار روی ریشههای عصبی مطابقت دارد یا خیر. اگر کنجکاوید درباره اینکه دیسک کمر چیست و چگونه دردی ایجاد میکند، بیشتر بدانید، میتوانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.
Your healthcare professional starts with a physical exam. They may gently press on areas of your back to check for pain and tenderness. You may be asked to lie down and move your legs in different ways to help figure out the source of your pain.
به نقل از سایت: mayoclinic
متخصص مراقبتهای پزشکی شما ابتدا یک معاینه فیزیکی انجام میدهد. ممکن است به آرامی بخشهایی از کمر شما را فشار دهد تا وجود درد و حساسیت را بررسی کند. همچنین ممکن است از شما خواسته شود دراز بکشید و پاهای خود را به روشهای مختلف حرکت دهید تا منبع درد مشخص شود.
در روند تشخیص دیسک کمر، معمولا موارد زیر بررسی میشوند:
| روند تشخیص دیسک کمر | توضیحات |
|---|---|
| محل و نوع درد | پزشک بررسی میکند درد در کدام قسمت کمر احساس میشود، آیا به باسن و پاها انتشار پیدا میکند و چه عواملی باعث تشدید یا کاهش آن میشوند. |
| شدت و مدت علائم | طول مدت درد، شروع ناگهانی یا تدریجی آن و تغییر علائم در طول زمان اهمیت زیادی دارد. |
| علائم عصبی | وجود بیحسی، گزگز، ضعف عضلات یا تغییر در حس اندامها میتواند نشانه درگیری عصب باشد. |
| نتایج معاینات و تصویربرداری | در صورت نیاز، یافتههای معاینه با تصاویر MRI یا سایر روشهای تصویربرداری مقایسه میشوند. |
روشهای تشخیص دیسک کمر در منزل
چند تست تشخیص دیسک کمر در خانه وجود دارد که میتوانند کمک کنند تا بفهمیم علائم موجود ناشی از درد دیسک کمر است یا خیر. البته لازم به ذکر است که تستهای زیر فقط به عنوان یک روش خانگی کاربرد دارند و نمیتوانند به تنهایی برای تشخیص قطعی دیسک کمر استفاده شوند؛ زیرا این تستها ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلف مانند بیماری آرتروز، گرفتگی عضلات یا دیگر بیماریهای مرتبط با ستون فقرات، نتایج متفاوتی داشته باشند. برای کسب اطلاع در مورد اینکه کسانی که دیسک کمر دارند چگونه بنشینند، میتوانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.
در ادامه، روشهای تشخیص دیسک کمر در خانه را معرفی میکنیم:
۱- تست بالا بردن پا
تست بالا بردن پا که با نام کشش مستقیم پا هم شناخته میشود، یکی از راههای تشخیص دیسک کمر خفیف است. در این روش، باید روی یک سطح صاف به پشت دراز بکشید و به آرامی یک پا را بدون اینکه زانو خم شود یا دردی احساس کنید، تا جایی که میتوانید بالا ببرید. چند ثانیه در این حالت بمانید، سپس پا را پایین بیاورید و حرکت را روی پای دیگر انجام دهید. اگر هنگام بلند کردن پا، درد شدیدی در قسمت ساق پا تا زانو، پشت ران و کمر که میتوانند از علائم دیسک کمر باشند، احساس کردید، احتمال درگیری دیسک وجود دارد.
پاهاتو بالا میبری و کمرت درد میگیره؟
برای تشخیص با متخصص مشورت کن۲- تست خم شدن به جلو
یکی دیگر از روشهای تشخیص دیسک کمر در منزل، تست خم شدن به جلو است. در این روش میتوانید بایستید و به سمت جلو خم شوید. اگر هنگام خم شدن، درد تیرکشنده و ناگهانی در ناحیه کمر خود احساس کردید، میتواند نشاندهنده تحریک عصب سیاتیک باشد. همچنین میتوانید رو یک صندلی بنشینید و پاهایتان را به شکل صاف روی زمین بگذارید. حالا به سمت جلو خم شوید و یکی از پاهایتان را به شکل صاف و در جلوی خودتان دراز کنید. در مرحله بعد، مچ پا را کمی خم کرده و سعی کنید چانهتان را به سمت سینهتان پایین بیاورید. برای چند ثانیه در این حالت بمانید، اگر در قسمت پایین کمرتان درد شدیدی داشتید، احتمال ابتلا به آسیبدیدگی سیاتیک یا بیرونزدگی دیسک وجود دارد. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد فرق دیسک کمر با سیاتیک، میتوانید مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.
۳- تست خم شدن به عقب
به آرامی کمی به عقب خم شوید و بررسی کنید که در کمرتان دردی احساس میکنید یا خیر. وجود درد تیرکشنده در ناحیه کمر، میتوانید نشاندهنده تحریک دیسک باشد. در چنین شرایطی، برای جلوگیری از ابتلا به خطرناکترین دیسک کمر بهتر است با دکتر دیسک کمر در مورد شدت علائم خود مشورت کنید و از انجام کارهایی که برای دیسک کمر ضرر دارد، بپرهیزید.
۴- راه رفتن روی پاشنه و پنجه پا
راه رفتن روی پاشنه و پنجه پا، یک روش خانگی برای بررسی ضعف عضلانی است. اگر موقع راه رفتن روی پاشنه و پنجه پای خود احساس درد در قسمت کمر دارید یا هنگام نگه داشتن انگشتان پا به سمت پایین نمیتوانید به راحتی آنها را فشار دهید، ممکن است ریشه عصبی تحت فشار باشد و احتمال دیسک کمر وجود دارد.
معاینه فیزیکی برای تشخیص دیسک کمر
پزشک پس از گرفتن شرح حال از بیمار، معمولا معاینه فیزیکی انجام میدهد تا عملکرد ستون فقرات و وضعیت عصبی بیمار را بررسی کند. هدف از معاینه فیزیکی این است که مشخص شود آیا نشانههایی از تحریک یا فشار روی اعصاب مرتبط با دیسک وجود دارد یا خیر. در تشخیص دیسک کمر با معاینه فیزیکی، موارد زیر مورد بررسی قرار میگیرند:
- معاینه ستون فقرات: پزشک از بیمار میخواهد حرکاتی مانند خم شدن، صاف ایستادن و چرخش کمر انجام دهد تا محدودیت حرکتی و الگوی خاص درد هنگام درد بررسی شود.
- بررسی وضعیت بدن و راه رفتن: نحوه ایستادن، راه رفتن و تغییرات حرکتی میتوانند اطلاعات مهمی در مورد عملکرد عضلات و اعصاب در اختیار پزشک قرار دهند.
- تست حرکتی: گاهی پزشک از تست خاصی برای بررسی تحریک ریشههای عصبی استفاده میکند. یکی از این بررسیها، تست بالا آوردن پا است که میتواند در ارزیابی درگیری عصب سیاتیک کمک کند.
- تست عصب: دیسک کمر میتواند به ریشههای عصبی فشار وارد کند؛ به همین دلیل پزشک عملکرد سیستم عصبی بدن را مورد بررسی قرار میدهد. برای این منظور ممکن است از شما بخواهد روی پاشنه و پنجه پای خود بایستید و راه بروید تا ضعف عضلات پا را بررسی کند. همچنین پوست نواحی مختلف پا را لمس میکند تا میزان حساسیت به درد یا بیحسی و تغییرات غیر طبیعی را ارزیابی کند.
- بررسی رفلکسها: اگر ریشه عصبی دچار تحریک شود، رفلکس زانو و مچ پا تحت تاثیر قرار میگیرد. به همین دلیل پزشک به کمک چکش مخصوص به این نواحی ضربه میزند تا میزان واکنش آنها به درد را بررسی کند.
راه تشخیص دیسک کمر با رادیولوژی
تستهای تشخیصی به کمک رادیولوژی از دیگر راه های تشخیص دیسک کمر، بهویژه در افراد مبتلا به پارگی دیسک کمر هستند. معمولا انجام این تستها برای انتخاب روش درمان دیسک کمر ضروری است؛ زیرا کمک میکنند تا پزشک راحتتر بتواند ریشه عصبی تحت فشار و مکان بیرونزدگی دیسک را تشخیص دهد. در ادامه چگونگی تشخیص دیسک کمر با استفاده از تصویربرداری را توضیح میدهیم:
۱- عکسبرداری با اشعه ایکس (X-ray)
تصویربرداری با اشعه ایکس، فتق دیسک را نشان نمیدهد؛ اما کمک میکند تا سایر علل مانند مشکلات ستون فقرات، شکستگی استخوان، عفونتها یا تومورها رد شوند.
۲- تصویربرداری رزونانس مغناطیسی (MRI)
تصویربرداری MRI، بهترین روش تشخیص دیسک کمر است. نحوه تشخیص دیسک کمر از روی mri بدین شکل است که پزشک تصاویر این تست را از لحاظ وضعیت دیسکهای بین مهرهای، وجود بیرونزدگی یا فتق دیسک، میزان تغییرات ایجادشده در دیسک، احتمال فشار روی ریشههای عصبی و وضعیت بافتهای اطراف ستون فقرات با جزئیات بیشتری مشاهده میکند.
شما میتوانید در مورد نتیجه تصویربرداری MRI با دکتر ارتوپد آنلاین هم مشورت کنید. یکی از مهمترین مزایای تشخیص دیسک کمر از روی mri، برخلاف عکسهای ساده رادیولوژی این است که پزشک میتواند اطلاعات دقیقی در مورد بافت نرم ستون فقرات و ریشههای عصبی تحریکشده به دست آورد.
۳- سیتی اسکن (CT Scan)
سیتی اسکن یکی دیگر از روشهای تصویربرداری است که میتواند در بررسی ساختار ستون فقرات مورد استفاده قرار بگیرد. این روش با استفاده از اشعه ایکس، تصاویر مقطعی از مهرهها و بخشهای مختلف ستون فقرات ارائه میدهد. در واقع، سیتی اسکن با گرفتن تصاویر واضح و دقیقی از استخوانها و بافتهای نرم، به تشخیص دیسک بیرونزده کمک میکند.
۴- میلوگرام (Myelogram)
این روش که به آن سیتی میلوگرام هم میگویند، با تزریق ماده حاجب به کانال نخاعی و سیتی اسکن انجام میشود. تست میلوگرام میتواند محل دقیق فتق دیسک را تشخیص دهد و بررسی میکند که آیا فشار ناشی از بیرونزدگی دیسک روی نخاع و ریشه عصب وجود دارد یا خیر.
۵- الکترومیوگرافی (EMG)
الکترومیوگرافی که به آن تست عصب و عضله هم میگویند، به پزشک کمک میکند تا متوجه شود آیا فشار واردشده بر ریشههای عصبی ناشی از مشکلات دیسک باعث اختلال در انتقال پیامهای عصبی شده است یا خیر. در این روش، یک سوزن کوچک را داخل عضلات قرار میدهند تا فعالیت الکتریکی عضلات در حالت استراحت و هنگام حرکت اندازهگیری شود. نتیجه EMG میتواند نشان دهد که کدام عصب درگیر شده و شدت آسیب عصبی چقدر است.
۶- دیسکوگرام (Discography)
آزمایش دیسکوگرام زمانی انجام میشود که پزشک عمل دیسک کمر را توصیه کند. در این روش، پزشک مقداری ماده حاجب را با یک سوزن مخصوص به داخل دیسک تزریق میکند و همزمان با تصویربرداری سیتی اسکن، وضعیت دیسک بین مهرهای و شدت آسیب آن را مورد بررسی قرار میدهد.
چه زمانی برای تشخیص دیسک کمر باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کمردرد دارید، به خصوص اگر درد کمرتان ادامهدار شده یا با علائم عصبی همراه است، حتما به پزشک مراجعه کنید. ارزیابی کمر و ستون فقرات در شرایط زیر توسط پزشک ضرورت دارد:
- درد کمر بعد از یک هفته کمتر نشده باشد.
- درد کمر به باسن یا پاها انتشار پیدا کند.
- بیحسی یا گزگز در پاها احساس میشود.
- ضعف عضلانی ایجاد شود.
- علائم به صورت تدریجی تشدید پیدا کنند.
برای تشخیص دیسک کمر به چه دکتری مراجعه کنیم؟
دکتر ارتوپد یکی از متخصصان اصلی برای بررسی مشکلات ستون فقرات، از جمله دیسک کمر است. متخصصان ارتوپدی با انجام معاینه فیزیکی، بررسی حرکات کمر، ارزیابی وضعیت عضلات و اعصاب و در صورت نیاز، درخواست تصویربرداریهایی مانند MRI به تشخیص علت درد کمر کمک میکنند.
در مواردی که علائم عصبی مانند بیحسی، گزگز، ضعف عضلات یا انتشار درد به پا وجود داشته باشد، دکتر متخصص ارتوپدی ممکن است شما را به متخصص مغز و اعصاب (نورولوژیست) ارجاع دهد تا میزان درگیری عصب و تحریک ریشههای عصبی مشخص شود.
تشخیص اینکه کمردرد به دلیل دیسک کمر ایجاد شده یا ناشی از سایر مشکلات مرتبط با ستون فقرات است، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نوع مراقبتهای بعدی مانند روش مناسب برای انتخاب ورزش دیسک کمر به علت اصلی درد و شرایط هر فرد مرتبط میشود؛ بنابراین باید در انتخاب پزشک باتجربه و ماهر دقت کنید.
کلام پایانی
تشخیص دیسک کمر یک فرآیند مرحله به مرحله است که تنها براساس وجود درد در کمر یا نتیجه آزمایشات تشخیصی همچون MRI انجام نمیشود. پزشک برای تشخیص دقیق، ابتدا از بیمار شرح حال میگیرد، سپس با انجام معاینه فیزیکی و تستهای عصبی، وضعیت عضلات، حس اندامها و عملکرد عصبها را مورد ارزیابی قرار میدهد. از آنجایی که بسیاری از مشکلات ستون فقرات علائم مشابهی دارند، تطبیق نتیجه معاینات و تصویربرداریها با علائم بیمار اهمیت زیادی دارد.
اگر در مورد نحوه تشخیص دیسک کمر سوالات بیشتری دارید، میتوانید به وبسایت درمانکده سر بزنید از دکتر متخصص ارتوپد مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان مشاهده پروفایل پزشکان، بررسی تخصصها، آخرین نوبتهای خالی و خواندن نظرات بیماران قبلی را برای شما فراهم کرده است تا با آگاهی بیشتری برای رزرو نوبت جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری اقدام کنید.
سوالات متداول
خیر. MRI یکی از دقیقترین روشها برای بررسی دیسکهای بین مهرهای است؛ اما تشخیص فقط بر اساس تصاویر این تست انجام نمیشود. پزشک ابتدا علائم بیمار را بررسی میکند، سپس معاینه فیزیکی و تست عصب انجام میدهد. نتیجه تصویربرداری معمولا در کنار وضعیت بالینی بیمار تفسیر میشود.
در بیشتر موارد، MRI به دلیل ارائه تصاویر دقیق از دیسکهای بین مهرهای و بافتهای نرم اطراف ستون فقرات، یکی از بهترین روشهای تصویربرداری بهشمار میآید. با این حال، انتخاب روش تصویربرداری به نظر پزشک و شرایط بیمار بستگی دارد.
برخی علائم مانند درد کمر، انتشار درد به پاها، بیحسی یا گزگز میتوانند احتمال وجود دیسک کمر را مطرح کنند؛ اما به تنهایی برای تشخیص قطعی کافی نیستند. چرا که این نشانهها ممکن است در برخی دیگر از بیماریهای مرتبط با ستون فقرات هم مشاهده شوند.
منابع: mayoclinic | clevelandclinic | orthosa
