دیسک کمر چیست؟ بررسی این بیماری از نظر علمی!

دیسک کمر (Herniated Disk) نوعی آسیب‌دیدگی صفحات غضروفی به نام دیسک در بین مهره‌های ستون فقرات است. شروع این بیماری با درد بسیار شدید همراه می‌شود که معمولا فرد را از انجام فعالیت روزمره خود باز می‌دارد. احتمالا شما هم تاکنون یک‌ بار درد مبهم و ناشناخته‌ای را در ستون فقرات کمری خود احساس کرده‌اید. اکثر افراد نمی‌دانند این درد آزاردهنده، دیسک کمر است یا به‌دلیل اسپاسم عضلات کمری کم و زیاد می‌شود. برای کاهش موقت درد و اسپاسم عضلات، برخی افراد از بهترین پماد برای دیسک کمر استفاده می‌کنند؛ با این حال، این محصولات علت اصلی آسیب دیسک را درمان نمی‌کنند. در چنین وضعیتی، باید به دکتر ارتوپد یا پزشک متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید تا بیماری دیسک کمر که به آن فتق دیسک هم می‌گویند، به درستی تشخیص داده شود. 

برای آشنایی بیشتر با این‌ که دیسک کمر کجاست و چگونه ایجاد می‌شود، ما را تا انتهای این مقاله از مجله درمانکده همراهی کنید.

دیسک کمر چیست؟

عارضه دیسک کمر که یکی از شایع‌ترین بیماری‌های ارتوپدی به‌شمار می‌آید، بر اثر ضربه یا فشار به کمر ایجاد می‌شود. دیسک‌ها، ساختاری بین مهره‌های کمر هستند که با شکل ژله‌ای از وارد شدن فشار به مهره‌ها جلوگیری می‌کنند. اگر دیسک‌های کمر از محل اصلی خود خارج شوند، بر روی عصب مجاور، فشار زیادی وارد می‌کنند که با درد، تنگی نفس و تحلیل قدرت عضلات همراه می‌شود.

بیشتر بدانید:درمان دیسک کمر با 12روش خانگی در سریع‌ترین زمان

در ادامه می‌توانید عکس دیسک کمر را مشاهده کنید:

بخش ژلاتینی دیسک‌کمر در داخل حفره دیسک وجود دارد و حلقه بیرونی آن معمولا سخت و لاستیکی است. زمانی‌ که تشخیص می‌دهند، فرد دچار فتق دیسک شده، منظور بیرون آمدن قسمت داخلی دیسک از حلقه بیرونی است که به این عارضه پرولاپس دیسک هم می‌گویند.

بیشتر بدانیم:عوارض عمل دیسک کمر چیست؟ چگونه از آن‌ها پیشگیری کنیم؟

دیسک کمر کجاست؟

ستون فقرات ما از ۳۳ مهره‌ ساخته شده که روی هم قرار گرفته‌اند. از بین آن‌ها، مهره‌های کمری مجموعا دارای پنج دیسک هستند که در انتها به استخوان ساکروم و دنبالچه ختم می‌شوند.

به بالشتک‌های نرم و اسفنجی بین مهره‌ها، دیسک می‌گویند که به عملکرد صحیح ستون فقرات کمک می‌کنند. در واقع، این دیسک‌ها بین مهره‌های ستون فقرات، همچون یک ضربه‌گیر، مانع آسیب‌های احتمالی ناشی از فعالیت روزمره می‌شوند و امکان حرکت ستون فقرات به جهات مختلف را فراهم می‌کنند.

بیشتر بدانید:علائم دیسک کمر شدید چیست؟ علائم این بیماری در پاها

دیسک کمر از کجا شروع میشه؟

زمانی که قسمت داخلی دیسک بیرون می‌زند، باعث آزاد شدن مواد شیمیایی می‌شود که این مواد ممکن است عصب‌های اطراف را تحریک کنند و سبب بروز التهاب و درد شوند. گاهی‌اوقات به علت وجود گودی کمر زیاد، بیمار در ناحیه کمر احساس درد می‌کند. 

در واقع، می‌توان گفت درد ناشی از این عارضه، از ناحیه پایینی کمر شروع می‌شود و به قسمت پشت ران یا حتی پاها می‌رسد. معمولا این درد با تنش عضلانی، تورم و در برخی موارد، فشار روی عصب‌های فشرده‌شده همراه است. برخی افراد برای کاهش موقت درد و گرفتگی عضلات از بهترین روغن برای دیسک کمر استفاده می‌کنند، اما این روش نمی‌تواند عامل اصلی آسیب دیسک را درمان کند.

بیشتر بدانید: بهترین قرص برای درد سیاتیک

چرا در جوانی به دیسک کمر مبتلا می‌شویم؟

آسیب به مهر‌ه‌های کمری، اصلی‌ترین علت دیسک کمر در جوانی است. مواردی که باعث آسیب رساندن به دیسک‌های بین مهره‌های ستون فقرات در جوانی می‌شوند، عبارت‌اند از:

• زمین خوردن یا پرت شدن از بلندی
• سوانح رانندگی
• بلند کردن اشیا سنگین با تکنیک نادرست
• حرکات تکراری و فشار مداوم بر روی ناحیه کمر
• نشستن طولانی‌مدت و به شکل غلط
• آسیب‌های ورزشی در ورزشکاران به دلیل انجام تمرینات بدنی اشتباه 
• ضربه ناگهانی به کمر

بیشتر بدانید:درد دیسک کمر چطوریه؟ چقدر طول میکشد و به کجاها میزند؟

علت دیسک کمر در زنان چیست؟

این عارضه در زنان می‌تواند به دلایل مشابه مردان ایجاد شود. با این حال، عواملی مانند بارداری و زایمان باعث افزایش احتمال بروز دیسک‌کمر در زنان می‌شوند. از طرفی، تغییرات هورمونی در دوره‌های مختلف زندگی زنان مانند دوره عادت ماهانه، هفته PMS (سندرم پیش از قاعدگی) یا یائسگی می‌تواند در بروز آسیب‌های مرتبط با این بیماری خفیف تاثیرگذار باشد.

بیشتر بدانید: علائم تنگی کانال نخاعی

عوارض دیسک کمر

نخاع در زیر کمر به صورت ریشه‌های عصبی ادامه پیدا می‌کند که به آن دم‌اسبی (Cauda Equina) می‌گویند. در برخی مواقع، این احتمال وجود دارد که بیرون‌ زدگی دیسک‌های کمر باعث فشار بیش از حد بر این ریشه‌های عصبی شوند. در چنین شرایطی، اگر تشخیص و درمان به موقع صورت نگیرد، فرد ضعف شدید پاها یا فلج دائمی را تجربه می‌کند. همچنین، عدم پیگیری و افزایش علائم دیسک کمر می‌تواند باعث اختلال در عملکرد مثانه و روده شود. مواردی که با فشار شدید بر ریشه‌های عصبی و چنین عوارضی همراه هستند، در بررسی خطرناکترین دیسک کمر اهمیت ویژه‌ای دارند.

در صورت ایجاد فشار شدید روی اعصاب و بروز چنین علائمی، ممکن است عمل دیسک کمر برای رفع فشار از روی ساختارهای عصبی توسط پزشک بررسی شود. برای تشخیص اینکه چه موقع دیسک کمر احتیاج به عمل دارد؟ شدت علائم و میزان درگیری اعصاب باید توسط پزشک بررسی شود. برخی افراد به دلیل این عارضه در قسمت داخلی ران، پشت‌پاها و ناحیه اطراف راست‌روده دچار بی‌حسی می‌شوند که باید سریعا به متخصص ارتوپدی مراجعه کنند. به‌طور کلی، علائم دیسک کمر در پاها می‌تواند شامل درد، گزگز، بی‌حسی و ضعف عضلانی باشد که شدت آن به میزان درگیری اعصاب بستگی دارد.

در جدول زیر عوارض دیسک کمر را بسته به محل آسیب و میزان فشار واردشده به عصب‌ها بررسی می‌کنیم:

عوارض دیسک کمر	توضیحات
درد و انتشار درد به پاها	بیرون‌زدگی دیسک می‌تواند باعث فشار روی ریشه‌های عصبی شود و درد را از ناحیه کمر به باسن، ران یا ساق پا منتقل کند.
بی‌حسی و گزگز پاها	فشار دیسک روی اعصاب ممکن است باعث ایجاد گزگز، سوزن سوزن شدن یا کاهش حس در پاها شود.
ضعف عضلات	درگیری عصب‌ها در اثر بیرون‌زدگی دیسک کمر، گاهی باعث کاهش قدرت عضلات پا و اختلال در انجام برخی حرکات می‌شود.
اختلال در عملکرد حرکتی	برخی افراد ممکن است به دلیل درد، ضعف عضلانی یا تحریک ریشه عصبی، در راه رفتن دچار مشکل شوند.
سندرم دم اسبی	در برخی موارد، فشار شدید روی مجموعه اعصاب انتهای نخاع می‌تواند باعث مشکلات جدی مانند بی‌حسی و ضعف شدید پاها شود که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.

بیشتر بدانید:فرق دیسک کمر با سیاتیک چیست؟ بررسی تفاوت علائم و درمان آن

روش تشخیص دیسک کمر

تشخیص دیسک کمر با بررسی علائم بیمار، گرفتن شرح حال دقیق، معاینه فیزیکی و در صورت نیاز، انجام تصویربرداری‌های تخصصی مانند MRI انجام می‌شود. دکتر فوق تخصص ارتوپد با ارزیابی نوع درد، محل انتشار آن، وضعیت عملکرد اعصاب و نتایج آزمایشات تکمیلی، مشخص می‌کند که آیا علائم ایجادشده با مشکلات مربوط به دیسک بین مهره‌ای مرتبط هستند یا خیر. برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد نحوه تشخیص دیسک کمر در خانه و توسط پزشک، می‌توانید مقاله تخصصی و جامعی را در این زمینه در درمانکده مطالعه کنید.

آیا دیسک کمر برای بارداری خطرناک است؟

زنانی که پیش از بارداری، درد دیسک‌کمر داشتند، در دوره حاملگی به دلیل رشد جنین و فشار آمدن به کمر، درد بیشتری را در این ناحیه احساس می‌کنند. با این حال، هیچ تحقیقاتی تاکنون ثابت نکرده که این بیماری در بارداری باعث افزایش احتمال خطر برای مادر یا جنین می‌شود. 

به طور کلی می‌توان گفت، بارداری فشار بیشتری بر روی ناحیه کمر ایجاد می‌کند؛ در نتیجه احتمال ابتلا به دیسک‌کمر در این دوره را افزایش می‌دهد. این عارضه معمولا در زنانی که هیچ فعالیت فیزیکی در دوره بارداری خود ندارند، با درد بیشتری همراه می‌شود.

بیشتر بدانید: برای دیسک کمر چی بخوریم؟

دیسک کمر باعث لاغری می‌شود؟

این عارضه به طور مستقیم، ارتباطی با لاغری ندارد، اما ممکن است برخی افراد به دلیل درد ناشی از آسیب دیسک‌های کمری، تغییراتی در رژیم غذایی خود داشته باشند که به تدریج باعث کاهش وزن آن‌ها شود. با این حال، برخی مطالعات نشان می‌دهند، افراد مبتلا به بیرون‌زدگی دیسک‌های مهره کمری، معمولا ران و ساق پای لاغری دارند.

بیشتر بدانید: دارو دیسک کمر چیست؟

روش‌ پیشگیری از دیسک کمر

با رعایت موارد زیر می‌توانید احتمال ابتلا به این عارضه را کاهش دهید:

• حفظ تناسب اندام
• پرهیز از رانندگی طولانی‌مدت
• پوشیدن کفش با پاشنه استاندارد
• اجتناب از نشستن و ایستادن طولانی‌مدت
• خوابیدن به سمت پهلو به جای روی شکم
• انجام تمرینات منظم ورزشی برای تقویت عضلات
• عدم انجام حرکت‌های ناگهانی همچون خم شدن یا چرخش
• خم کردن زانوها هنگام بلند کردن اجسام سنگین به‌ جای کمر
• محدود کردن مصرف نیکوتین به‌دلیل کاهش اکسیژن‌رسانی به دیسک‌ها
• قرار دادن بدن در حالت درست هنگام راه رفتن، خوابیدن، ایستادن و نشستن. برای کاهش فشار روی مهره‌ها و جلوگیری از تشدید درد، آگاهی از اینکه کسانی که دیسک کمر دارند چگونه بنشینند اهمیت زیادی دارد.

بیشتر بدانید: کارهایی که برای دیسک کمر ضرر دارد

دیسک کمر با استراحت خوب میشه؟

استراحت می‌تواند در تسکین درد ناشی از این عارضه موثر باشد، اما به تنهایی کافی نیست. اگر می‌خواهید بدانید آیا پارگی دیسک کمر با استراحت خوب میشود، باید در نظر داشته باشید که استراحت می‌تواند درد را کاهش دهد، اما برای بهبودی کامل ممکن است به درمان‌های دیگری نیز نیاز باشد.

در کنار درمان‌های اصلی، قرص غضروف ساز برای دیسک کمر نیز ممکن است برای برخی افراد به‌عنوان مکمل حمایتی مورد استفاده قرار گیرد، اما نمی‌تواند به‌تنهایی آسیب دیسک را درمان کند. آب درمانی دیسک کمر نیز می‌تواند در برخی بیماران به‌عنوان یک روش مکمل برای انجام حرکات با فشار کمتر روی ستون فقرات مورد استفاده قرار گیرد. شما برای بهبودی و پیشگیری از پیشرفت بیماری باید حتما به دکتر فوق تخصص ارتوپد مراجعه کنید تا اقدامات درمانی متناسب با نوع و شدت آسیب‌دیدگی دیسک‌های بین مهره‌ای کمر صورت گیرد. فیزیوتراپی دیسک کمر نیز می‌تواند با توجه به شدت آسیب و شرایط بیمار، بخشی از برنامه درمانی برای کاهش درد و بهبود عملکرد حرکتی باشد. در برخی بیماران، اوزون تراپی دیسک کمر نیز ممکن است با تشخیص پزشک به‌عنوان یکی دیگر از روش‌های کم‌تهاجمی برای کاهش درد و کنترل علائم مورد بررسی قرار گیرد. طب سوزنی برای دیسک کمر نیز ممکن است در برخی افراد به‌عنوان یک روش مکمل، در کنار درمان‌های اصلی برای کمک به کاهش درد مورد استفاده قرار گیرد. مدت زمان ترمیم پارگی دیسک کمر نیز به شدت آسیب‌دیدگی دیسک، شرایط بیمار و نوع درمانی که برای او در نظر گرفته می‌شود بستگی دارد. در مواردی که درد شدید است، انتخاب بهترین آمپول برای دیسک کمر به شدت علائم و شرایط بیمار بستگی دارد و نوع تزریق باید توسط پزشک مشخص شود.

از طرفی، برخی افراد تصور می‌کنند، استراحت مطلق برای درمان این عارضه خوب است. در حالی که پزشکان با این کار موافق نیستند و اغلب توصیه می‌کنند استراحت نسبی داشته باشید و فقط از انجام فعالیت سنگین دوری کنید. در افرادی که جراحی شده‌اند، توجه به نحوه خوابیدن بعد از عمل دیسک کمر نیز یکی از نکات دوره نقاهت است. در افرادی که به جراحی نیاز پیدا می‌کنند، زمان شروع فعالیت‌هایی مانند بالا رفتن از پله بعد از عمل دیسک کمر باید بر اساس روند بهبودی و توصیه جراح تعیین شود. در دوره نقاهت، بررسی علت درد لگن بعد از عمل دیسک کمر نیز برای افرادی که پس از جراحی دچار این نوع درد می‌شوند، اهمیت دارد.

همچنین مدت زمان پیاده روی بعد از عمل دیسک کمر باید با توجه به روند بهبودی و نظر جراح تعیین شود. همچنین، مدت زمان استراحت بعد از عمل دیسک کمر نیز به شرایط بیمار، روند بهبودی و نظر جراح بستگی دارد. در کنار حفظ فعالیت بدنی، انجام تمرینات مناسب برای تقویت فیله کمر برای دیسک کمر می‌تواند به بهبود حمایت عضلانی از ستون فقرات کمک کند؛ البته نوع تمرین باید متناسب با شرایط فرد انتخاب شود. در کنار استراحت نسبی، ورزش ویلیامز نیز از جمله تمریناتی است که می‌توان درباره مناسب بودن آن برای تقویت عضلات کمر و کاهش فشار بر ستون فقرات با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کرد.

بیشتر بدانید: بهترین ورزش دیسک کمر

راهنمای مراجعه به پزشک

آسیب دیسک کمر می‌تواند یکی از دلایل اصلی کمردرد باشد که امروزه به شایع‌ترین مشکل ارتوپدی تبدیل شده است. این عارضه اگر به موقع تشخیص داده نشود، شما را از انجام فعالیت روزمره باز می‌دارد و در بلندمدت باعث ایجاد عوارض جدی همچون ضعف شدید پاها یا فلج دائمی می‌شود. بنابراین، بهتر است برای تشخیص به موقع این عارضه به سایت درمانکده سر بزنید و با بهترین پزشکان متخصص از جمله دکتر فوق تخصص ارتوپد و متخصص دیسک کمر آشنا شوید یا از طریق مشاوره آنلاین دکتر ارتوپد سوالات خود را بپرسید. 

درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده تا جهت رزرو نوبت پزشکی به صورت آنلاین و دریافت مشاوره حضوری یا تلفنی، متنی و تصویری نزد پزشک مورد نظرتان نوبت بگیرید.

سوالات متداول

منابع: mayoclinic | spine-health