درمان پلاکت خون پایین وابسته به علت زمینهای آن است. بسته به اینکه کاهش پلاکت خون ناشی از بیماریهای زمینهای، مصرف برخی داروها، کمبود تغذیهای یا اختلالات تولید پلاکت در مغز استخوان باشد، رویکرد درمانی میتواند از اصلاح سبک زندگی و تغذیه تا درمان دارویی یا اقدامات پزشکی پیشرفته مانند تزریق پلاکت تغییر کند. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده همراه ما باشید تا شما با درمان و راهکارهای افزایش پلاکت خون پایین آشنا کنیم.
درمان پلاکت خون پایین
پزشکان معتقدند درمان پلاکت خون پایین به میزان کاهش آن بستگی دارد. زمانی که کاهش پلاکت خون مشکلات جدی ایجاد نکند، ممکن است نیاز به درمان تخصصی نداشته باشید. اگر تعداد پلاکتها بین ۱۰۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰۰ پلاکت در هر میکرولیتر خون باشند، معمولا خون هنوز میتواند لخته شود و خطر خونریزی جدی وجود ندارد. دکتر متخصص خون در چنین شرایطی به جای درمان تخصصی، وضعیت بیمار را تحت نظر میگیرد و با بررسی منظم platelets در آزمایش خون، تعداد پلاکتها را کنترل میکند.
پلاکت خونت اومده زیر محدوده طبیعی و نمیدونی درمانش چطوره؟
همین حالا از متخصص نوبت بگیر و راهنمایی بخواهاگر تعداد پلاکتها به کمتر از ۱۰۰۰۰۰ پلاکت در هر میکرولیتر خون برسد، خطر خونریزیهای خودبهخودی افزایش مییابد و نیازمند درمان پزشکی با هدف رفع علت اصلی کاهش پلاکت است. پزشک معمولا قبل از انتخاب روش درمان، آزمایش شمارش کامل سلولهای خونی (CBC) انجام میدهد که آزمایش شمارش پلاکتها (PLT) هم بخشی از آن بهشمار میآید. برای اطلاع از دیگر علت انجام آزمایش cbc، مقاله مرتبط با آن را در درمانکده مطالعه کنید.
در اغلب موارد، متخصص خون با درمان علت زمینهای، میتواند تعداد پلاکتها را به حالت طبیعی برگرداند. به عنوان مثال، اگر مصرف برخی داروها مانند هپارین یا داروی شیمی درمانی موجب افت پلاکت خون شده باشند، پزشک با قطع آن داروها و جایگزین کردن داروهای دیگر، به بهبود تعداد پلاکتها کمک میکند. اگر نمیدانید کدام داروها میتوانند بر تعداد پلاکتهای خون تاثیر بگذارند، مقاله چه چیزهایی پلاکت خون را پایین می آورد، در درمانکده مطالعه کنید. همچنین اگر این سوال برایتان مطرح شده که پایین بودن پلاکت خون نشانه سرطان است یا خیر، میتوانید با خواندن مقالهای تحت همین عنوان در درمانکده، اطلاعات مفیدی به دست آورید.
A doctor will advise an individual on what to do if a drug might be causing thrombocytopenia. In many cases, stopping the drug treats the condition.
medicalnewstoday
در صورت مشکوک بودن نقش یک دارو، پزشک درباره ادامه یا قطع مصرف آن تصمیمگیری میکند. در بسیاری از موارد، با قطع داروی مسبب، تعداد پلاکتها به حالت طبیعی بازمیگردند.
درمان کاهش پلاکت خون با تزریق پلاکت یا خون
اگر تعداد پلاکتهای خون بسیار پایین باشد، خطر خونریزی به طور قابل توجهی افزایش مییابد. توجه به این شرایط هنگام زایمان یا دیگر جراحیها همچون جراحی زیبایی بینی اهمیت زیادی دارد. پزشک از پلاکت خون پایین در عمل بینی ساده نمیگذرد و برای درمان آن اقدام میکند. درمان پلاکت خون بسیار پایین، معمولا شامل تزریق خون یا پلاکت است. در این روش، پلاکت از دست رفته را با تزریق خون اهدایی یا پلاکتهای اهدایی جبران میکنند. خون یا پلاکتها از طریق سرم وریدی (IV) وارد جریان خون بیمار میشوند.
مصرف دارو برای درمان پلاکت خون پایین
در برخی شرایط خاص، مانند ترومبوسیتوپنی ایمنی اولیه (ITP) یا بعضی از بیماریهای خود ایمنی، دارو درمانی میتواند به درمان کاهش پلاکت خون کمک کند. پزشک معمولا داروهایی را تجویز میکند که بتوانند از تخریب پلاکتها توسط سیستم ایمنی جلوگیری کنند. در جدول زیر درباره موثرترین داروها توضیح میدهیم:
| داروهای موثر برای درمان ترومبوسیتوپنی | توضیحات |
|---|---|
| استروئیدها | پزشک ممکن است برای یک دوره کوتاه، نوعی کورتیکواستروئید خوراکی مانند پردنیزون تجویز کند. |
| ایمونوگلوبولین وریدی | اگر کورتیکواستروئید خوراکی موثر نباشد، پزشک تزریق گلوبولین ایمنی را توصیه میکند تا به سرعت پلاکت خون را بهویژه قبل از جراحی افزایش دهد. |
| داروهای سرکوبکننده سیستم ایمنی | پزشک در صورت صلاحدید، داروی کاهشدهنده پاسخ ایمنی مانند ریتوکسیماب را برای افزایش پلاکت خون تجویز میکند. |
| آگونیستهای گیرنده ترومبوپویتین | در برخی شرایط، پزشک داروهایی مانند رومیپلوستیم، الترومبوپگ و آواترومبوپاگ که به تحریک مغز استخوان کمک میکنند را برای افزایش پلاکت تجویز میکند. |
تعویض پلاسما
اگر کاهش پلاکت خون بسیار زیاد باشد و در صورت وجود خطر جدی تشکیل لخته خون، انجام تعویض پلاسما یا پلاسمافرز ضروری است. این وضعیت معمولا در بیماری نادری به نام پورپورای ترومبوتیک ترومبوسیتوپنیک (TTP) رخ میدهد. بیماری TTP یکی از انواع بیماری های خونی است که در آن، پلاکتها در سراسر بدن به یکدیگر میچسبند و لختههای خونی کوچک را تشکیل میدهند و موجب کاهش شدید تعداد پلاکتهای موجود در گردش خون میشوند.
درمان استاندارد بیماری TTP، تعویض پلاسما است. در این روش، پزشک پلاسمای خون بیمار را خارج کرده و آن را با پلاسمای سالم اهدایی که پلاکتهای سالمی دارد، تعویض میکند؛ سپس خون دوباره به بدن بیمار بازگردانده میشود.
درمان پلاکت خون پایین با عمل جراحی
زمانی که سایر گزینههای درمان پزشکی موثر نباشند، ممکن است پزشک گزینه برداشتن طحال یا همان جراحی اسپلنکتومی را پیشنهاد دهد. این روش درمان پلاکت خون پایین معمولا برای ترومبوسیتوپنی ایمنی اولیه (ITP) کاربرد دارد و زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که بیمار به درمان دارویی پاسخ مناسبی ندهد.
انجام این جراحی میتواند به افزایش تعداد پلاکتها کمک کند؛ اما ممکن است برای همه افراد مفید نباشد؛ زیرا جراحی و نداشتن این عضو میتوانند خطر خونریزی و عفونت را افزایش دهند. به همین دلیل لازم است قبل از تصمیمگیری برای جراحی اسپلنکتومی، در مورد تمامی مزایا و معایب آن با پزشک مشورت کنید.
راهکار افزایش پلاکت خون پایین
یکی از راهکارهای طبیعی افزایش پلاکت خون، مصرف مواد غذایی مناسب است. البته تغذیه زمانی میتواند به درمان پلاکت خون پایین کمک کند که این عارضه به دلیل کمبود مواد مغذی مانند ویتامین B۱۲، فولات یا مس ایجاد شود و با بیماریهای دیگر همچون اختلالات انعقادی، بیماریهای خود ایمنی یا کم خونی مرتبط نباشد. در چنین شرایطی مصرف مواد غذایی حاوی مواد مغذی یا مکملها و ویتامینها توصیه میشود. ۱۰ ماده غذایی مفید برای افزایش پلاکت خون شامل موارد زیر هستند:
۱- اسفناج
اسفناج سرشار از ویتامین K است و به عنوان یکی از بهترین منابع برای افزایش پلاکت خون شناخته میشود. ویتامین K نقش مهمی در بهبود عملکرد پلاکتها و فرآیند لخته شدن خون دارد.
۲- عدس و لوبیا
عدس و لوبیا منابع غنی فولات و آهن هستند که نقش مهمی در خونسازی و تولید پلاکت دارند. اگر کاهش پلاکت خون به دلیل کمبود مواد مغذی باشد، مصرف متعادل این حبوبات میتوانند به عملکرد بهتر مغز استخوان و بهبود پلاکتهای خون کمک کنند.
۳- جگر و گوشت قرمز کمچرب
گوشت قرمز کمچرب و جگر از غنیترین منابع ویتامین B۱۲، آهن و پروتئین باکیفیت بهشمار میآیند. این مواد مغذی برای تولید سلولهای خونی در مغز استخوان ضروریاند و به بهبود پلاکتها کمک میکنند.
۴- تخم مرغ
تخم مرغ حاوی مقادیر زیادی از مواد مغذی ضروری مانند ویتامین B۱۲ و فولات است؛ به همین دلیل میتواند به درمان پلاکت خون پایین ناشی از کمبود تغذیهای کمک کند. پزشک معمولا مصرف متعادل تخم مرغ را در کنار سایر مواد مغذی به عنوان بخشی از رژیم غذایی سالم برای افراد مبتلا به پلاکت خون پایین در نظر میگیرد.
۵- شلغم
شلغم یکی از منابع غنی ویتامین C، فولات و ترکیبات آنتیاکسیدانی بهشمار میآید. ویتامین C موجود در شلغم به جذب بهتر آهن از مواد غذایی کمک میکند و فولات نیز در تولید سلول خونی نقش دارد. این ترکیبات اگرچه به طور مستقیم باعث درمان پلاکت خون پایین نمیشوند؛ اما میتوانند با تامین مواد مغذی مورد نیاز خونسازی، از روند طبیعی تولید پلاکتها حمایت کنند.
۶- پرتقال و مرکبات
پرتقال و دیگر مرکبات منابع عالی ویتامین C هستند. این ویتامین، علاوه بر تقویت سیستم ایمنی بدن، نقش مهمی در جذب آهن دارد و به طور غیر مستقیم به حفظ سلامت رگهای خونی و بهبود عملکرد پلاکتها کمک میکند.
۷- کیوی
کیوی یکی از غنیترین میوهها از نظر ویتامین C، ویتامین E و آنتیاکسیدانها است. این ترکیبات مفید به تقویت سیستم ایمنی بدن و بهبود سطح طبیعی پلاکتها کمک میکنند. همچنین مصرف متعادل کیوی میتواند موجب جذب بهتر آهن و در نتیجه، تولید بیشتر پلاکتها شود.
۸- کلم بروکلی
کلم بروکلی یکی از سبزیجات برگسبز مفید است که به دلیل داشتن مقدار قابل توجهی ویتامین K، ویتامین C، فولات و آهن میتواند به عملکرد طبیعی انعقاد خون، تشکیل سلولهای خونی و تولید بیشتر پلاکتها کمک کند.
۹- گوجه فرنگی
دیگر ماده غذایی مفید برای درمان پلاکت خون پایین، گوجه فرنگی است. گوجه فرنگی منبع غنی ویتامین C و آنتیاکسیدان محسوب میشود و میتواند به تقویت سیستم ایمنی بدن و حفظ سلامت سیستم گردش خون کمک کند؛ از همینرو میتوان گفت مصرف متعادل آن برای بهبود سطح پلاکتها مفید است.
۱۰- ماهیهای چرب
انواع ماهیهای چرب مانند سالمون و ساردین حاوی مقادیر زیادی ویتامین B۱۲ هستند. این ویتامین نقش مهمی در عملکرد طبیعی مغز استخوان و تولید سلولهای خونی، از جمله پلاکتها دارد. افراد مبتلا به پلاکت خون پایین میتوانند مصرف متعادل ماهیهای چرب (۲ وعده در هفته) را به عنوان بخشی از یک رژیم غذایی سالم و مغذی برای خونسازی و حمایت از سلامت عمومی بدن در برنامه غذایی خود بگنجانند.
درمان فوری پلاکت خون پایین در خانه
اگر پلاکت خون بسیار پایین باشد، باید حتما زیر نظر پزشک باشید؛ اما در مواقعی که پزشک تاکید کرده نیازی به درمان تخصصی نیست، میتوانید به کمک برخی راهکارهای درمان پلاکت خون پایین در خانه به جلوگیری از کاهش بیشتر آن و سلامت کلی بدن کمک کنید.
البته به یاد داشته باشید، در هر مرحله از درمان خانگی افزایش پلاکت خون، اگر با علائمی غیر طبیعی مانند خون مردگی و لکههای بنفش یا قرمز روی پوست مواجه شدید، بهتر است با دکتر خون آنلاین در مورد علت کبودی پوست مشورت کنید.
مهمترین روشهای خانگی برای بالا بردن فوری پلاکت خون
مهمترین روشهای خانگی برای افزایش فوری پلاکت خون شامل مصرف خوراکیهایی هستند که به تقویت خونسازی کمک میکنند. همچنین برخی توصیههای اولیه میتوانند برای درمان خانگی افزایش پلاکت خون مفید باشند؛ از جمله:
- استراحت کافی
- کنترل استرس
- پرهیز از فعالیتهای پرخطر افزایشدهنده احتمال خونریزی
- مصرف مایعات به اندازه کافی (هشت لیوان آب در روز)
- پیروی از رژیم غذایی سبک و مغذی
- مصرف مکملها و ویتامینها در صورت توصیه پزشک
- پرهیز از مصرف مواد غذایی فرآوریشده و الکل
- مصرف آب انار طبیعی و مرکبات به دلیل داشتن ویتامین C و خواص آنتیاکسیدانی
- استفاده از سبزیجات برگسبز مانند اسفناج و کلم بروکلی به دلیل داشتن نقش موثر در انعقاد خون و تولید پلاکت
- خودداری از مصرف داروهای افزایشدهنده خطر خونریزی مانند آسپرین بدون تجویز پزشک
- کاهش احتمال خطر بریدگی با استفاده از دستکش محافظ هنگام کار با چاقو و وسایل تیز
کلام پایانی
درمان پلاکت خون پایین به علت ایجادکننده آن بستگی دارد؛ به همین دلیل نمیتوان یک روش درمان یکسان را برای همه افراد در نظر گرفت. در برخی بیماران، درمان بیماری زمینهای، اصلاح کمبودهای تغذیهای یا قطع بعضی داروهای مصرفی موثر بر کاهش پلاکت برای بازگشت تعداد پلاکتها به محدوده طبیعی کافی است؛ اما در مواردی که کاهش پلاکت خون بسیار شدید باشد، معمولا به دارو درمانی، تزریق پلاکت یا سایر اقدامات پزشکی زیر نظر متخصص نیاز است.
اگر در مورد راهکارهای درمان پلاکت خون پایین سوالات بیشتری دارید، میتوانید به وبسایت درمانکده سر بزنید و از دکتر متخصص خون مشورت بگیرید. همچنین درمانکده امکان مشاهده پروفایل پزشک، بررسی تخصصها، آخرین نوبتهای خالی و خواندن نظرات بیماران قبلی را برای شما فراهم کرده است تا با آگاهی بیشتری برای رزرو نوبت جهت مراجعه حضوری یا مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری اقدام کنید.
سوالات متداول
پزشک معمولا در مواقع اورژانسی و برای درمان فوری پلاکت خون بسیار پایین از روشهای درمانی همچون تزریق پلاکت، تجویز استروئیدها یا ایمونوگلوبین وریدی استفاده میکند.
مواد غذایی سرشار از آهن و فولات، ویتامین C، اسید فولیک و ویتامین B۱۲ مانند اسفناج، جگر، عدس و لوبیا، تخم مرغ، مرکبات و ماهیهای چرب میتوانند تا حدودی به افزایش پلاکت خون کمک کنند.
منابع: medicalnewstoday | clevelandclinic | mayoclinic
