پارگی دیسک کمر چیست؟ [۱۴ علت و علائم + روش های تشخیص]

پارگی دیسک کمر (Ruptured Disk) زمانی اتفاق می‌افتد که لایه بیرونی دیسک بین مهره‌ای شکافته شده و ماده داخلی (هسته ژله‌ای) بیرون بزند. این وضعیت می‌تواند روی ریشه‌های عصبی فشار ایجاد کند. به همین دلیل با یک درد تیرکشنده در ناحیه کمر و پا، بی‌حسی، گزگز، ضعف عضلانی و حتی در موارد شدید اختلال کنترل ادرار و مدفوع مواجه می‌شوید. شدت علائم با توجه به میزان پارگی و فشار روی عصب متفاوت است؛ در برخی درد خفیف و محدود و در برخی دیگر درد شدید و ناتوان‌کننده است. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده به این موضوع می‌پردازیم که پارگی دیسک کمر چیست و چه علائمی دارد.

پارگی دیسک کمر چیست؟

بین مهره‌های کمر یک بالشتک قرار دارد که وظیفه‌اش ضربه‌گیری است. این بالشتک از دو قسمت ساخته شده است:

1. هسته ژلاتینی (Nucleus Pulposus) که مثل یک ژل مرطوب و نرم است.
2. حلقه فیبری (Annulus Fibrosus) که مثل لاستیک ضخیم دور ژل را محکم گرفته است.

پارگی دیسک زمانی رخ می‌دهد که این حلقه فیبری ترک بخورد یا پاره شود و بخشی از هسته ژل‌مانند از شکاف بیرون بزند. اگر این ماده بیرون‌زده به ریشه‌های عصبی که از نخاع خارج می‌شوند برخورد کند باعث درد و علائم عصبی می‌شود.

علت‌ پارگی دیسک کمر چیست؟

مهم‌ترین دلایل پاره شدن دیسک کمر عبارت‌اند از:

• افزایش سن و فرسودگی طبیعی دیسک
• اضافه وزن
• فعالیت‌های شدید فیزیکی
• بلند کردن اجسام سنگین به شیوه نادرست
• نشستن طولانی‌مدت
• ضعف عضلات مرکزی (Core) و عضلات کمر
• حرکات ناگهانی و چرخشی ستون فقرات مانند چرخیدن ناگهانی
• ضربه شدید مانند تصادف، سقوط و ورزش‌های پرفشار
• سیگار کشیدن. نیکوتین جریان خون به بافت دیسک را کاهش می‌دهد و بدون خون کافی هم دیسک خشک و شکننده می‌شود. به همین دلیل سیگاری‌ها دو تا سه برابر بیشتر دچار فتق و پارگی دیسک می‌شوند.
• بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت

مدت طولانی می‌شینی و کمرت درد میگیره؟

ممکنه پارگی دیسک باشه. از متخصص نوبت بگیر و خیالت رو راحت کن

بهترین متخصص دیسک کمر در تهران

علائم پارگی دیسک کمر چیست؟

نشانه‌های رایج پارگی دیسک کمر شامل موارد زیر می‌شود:

۱- درد تیر‌کشنده از کمر به پا

وقتی از بیماران می‌پرسید درد دیسک کمر چگونه است آن‌ها اغلب به این موضوع اشاره می‌کنند که یک درد تیر‌کشنده از کمر به پا را حس می‌کنند. در واقع این مهم‌ترین علامت پارگی دیسک کمر است که مسیر کمر، باسن، پشت ران، پشت ساق پا و کف پا را طی می‌کند. این درد اغلب در شرایط زیر بدتر می‌شود:

• نشستن‌های طولانی‌مدت
• خم شدن به جلو
• عطسه و سرفه کردن

دردی که از کمر به پا تیر می‌کشد و با علائم عصبی همراه است، نشانه واضح دیسک کمر و سیاتیک است. این درد یعنی دیسک آسیب‌دیده روی عصب سیاتیک فشار وارد می‌کند.

۲- احساس گزگز و بی‌حسی

وقتی دیسک پاره می‌شود، ماده ژلاتینی بیرون‌زده معمولا به یکی از ریشه‌های عصبی L4، L5 یا S1 فشار وارد می‌کند. هر کدام از این اعصاب، مسیر حسی مخصوصی در پا را پوشش می‌دهند. وقتی عصب تحت فشار قرار بگیرد، شما در همان «منطقه اختصاصی» احساس گزگز، مورمور و بی‌حسی می‌کنید. برای همین است که پزشک با یک پرسش به ظاهر ساده مثل «کجای پات احساس بی‌حسی داری؟» می‌تواند حدس بزند کدام دیسک درگیر است.

درگیری ریشه L4

اگر ریشه L4 و L3 درگیر شده باشد، الگوی بی‌حسی در جلوی ران، کناره داخلی زانو و داخل ساق پا خواهد بود. درد آن را نیز اغلب به شکل‌های زیر احساس می‌کنید:

• احساس برق‌گرفتگی یا مورمور در داخل ساق
• درد هنگام صاف کردن زانو
• ضعف در صاف کردن پا روی صندلی

درگیری ریشه L5

عصب L5 مسئول حس و حرکت سمت خارجی ساق و روی پا است. درگیری ریشه L5 شایع‌ترین نوع پارگی دیسک کمر است و الگوی دقیق بی‌حسی آن به شکل زیر خواهد بود:

• پشت ساق
• روی پا
• انگشت شست پا

درد آن نیز به شکل‌های زیر حس می‌شود:

• گزگز انگشت شست پا
• مورمور روی پا
• ناتوانی در بالا آوردن انگشتان پا

درگیری ریشه S1

درگیری ریشه S1 شدید‌ترین نوع پارگی دیسک است که الگوی بی‌حسی زیر را دارد:

• کنار خارجی پا
• کف پا
• انگشت کوچک پا

درد آن نیز به شکل زیر حس می‌شود:

• بی‌حسی کناره بیرونی پا
• احساس داغی یا سردی ناگهانی کف پا
• مشکل در ایستادن روی نوک انگشتان

درد سیاتیک یا ضعف پا داری؟ ممکنه دیسک کمرت آسیب دیده باشه

بدون نیاز به مراجعه حضوری، با پزشک مشورت کن

دکتر ارتوپد ویزیت آنلاین دکتر ارتوپد

۳- ضعف عضلات پا

ضعیف شدن عضلات پا از علائم حرکتی پارگی دیسک کمر است که می‌توان گفت مهم‌تر از درد هم محسوب می‌شود. در این حالت عصب در حال ضعیف شدن است. ضعف عضلات پا باعث می‌شود:

• پاهایتان را روی زمین بکشید
• هنگام راه رفتن بلنگید
• خستگی غیرعادی در یک پا داشته باشید

۴- کاهش رفلکس‌ها

در بدن ما برخی واکنش‌ها اتوماتیک هستند و بدون فکر کردن انجام می‌شوند. به این واکنش‌های خودکار می‌گوییم رفلکس. یکی از رایج‌ترین آن‌ها رفلکس زانویی است؛ همان ضربه کوچکی که پزشک با چکش مخصوص به زیر زانو می‌زند و پا ناخواسته کمی به جلو حرکت می‌کند.

وقتی دیسک کمر دچار فتق یا پارگی شود، ممکن است روی ریشه‌های عصبی فشار وارد کند. این ریشه‌های عصبی مسئول رساندن پیام‌ها بین عضلات و مغز هستند. اگر این عصب تحت فشار قرار بگیرد، پیام‌ها ضعیف‌تر یا کندتر منتقل می‌شوند در نتیجه رفلکس‌ها پایین می‌آیند.

پارگی دیسک کمر چطور تشخیص داده می‌شود؟

دکتر ارتوپد با معاینه دقیق بالینی و تصویربرداری‌های پزشکی پارگی دیسک را تشخیص می‌دهد:

• شرح حال دقیق بیمار. پزشک ابتدا الگوی درد، زمان شروع، موقعیت، شدت و رفتار درد را بررسی می‌کند تا بتواند احتمال پارگی دیسک را مطرح کند.
• معاینه فیزیکی. پزشک برای تشخیص، چند تست کلیدی انجام می‌دهد مانند تست بالا آوردن پا، بررسی قدرت عضلات و ارزیابی حس و رفلکس‌ها، تست راه رفتن روی پاشنه و پنجه
• تصویربرداری پزشکی مانند MRI و سی‌تی اسکن. بهترین روش برای تشخیص پارگی دیسک MRI است و به وضوح نشان می‌دهد که آیا دیسک پاره شده است یا نه، هسته چقدر بیرون زده و آیا عصب تحت فشار است یا نه.
• نوار عصب و عضله (EMG / NCV). این تست به عنوان آزمایش‌های تکمیلی کاربرد دارد. وقتی علائم با MRI همخوانی ندارد یا پزشک می‌خواهد شدت آسیب عصبی را بداند. این تست را تجویز می‌کند تا بفهمد آیا عصب درگیر است یا عضله و اینکه آسیب حاد است یا مزمن.

مدت زمان ترمیم پارگی دیسک کمر چقدر است؟

مدت زمان ترمیم و بهبود پارگی دیسک کمر به شدت پارگی، نوع درمان و وضعیت کلی بیمار بستگی دارد. برای مثال اگر شدت پارگی دیسک خفیف باشد بازه درمانی بین چهار تا هشت هفته است. اما این بازه برای افرادی که عمل جراحی انجام داده‌اند می‌تواند بین سه تا ۶ ماه باشد.

آیا پارگی دیسک کمر خطرناک است؟

بله، پارگی دیسک کمر می‌تواند خطرناک باشد، اما شدت آن به موارد زیر بستگی دارد:

• وضعیت سلامتی عمومی بیمار
• محل پارگی
• شدت و میزان پارگی
• نوع و شدت علائم

در کنار این موارد، برخی فعالیت‌ها می‌توانند فشار روی دیسک را افزایش دهند و روند درمان را کند یا پارگی را شدیدتر کنند. به همین دلیل بهتر است نسبت به کارهایی که برای دیسک کمر ضرر دارد، آگاهی داشته باشید. نمونه این فعالیت‌ها عبارتند از:

• بلند کردن اجسام سنگین به شکل نادرست
• نشستن طولانی و بدون تغییر وضعیت
• خم شدن یا چرخش ناگهانی کمر
• فعالیت‌های شدید ورزشی یا پرشی بدون کنترل
• حمل بار طولانی یا کیف سنگین روی یک شانه
• استراحت طولانی و بی‌تحرکی کامل
• تاخیر در درمان و نادیده گرفتن درد تیرکشنده

تفاوت پارگی دیسک کمر با بیرون زدگی دیسک چیست؟

در بیرون‌زدگی، دیسک فقط از محل طبیعی خود کمی بیرون می‌زند اما لایه بیرونی (آنولوس) هنوز سالم است. یعنی هسته داخلی هنوز نشت نکرده و فقط دیسک شکل طبیعی گرد خود را از دست داده است. در این حالت:

• شدت درد معمولا خفیف تا متوسط است.
• خیلی وقت‌ها حتی علامت ندارد.
• فشار روی عصب معمولا کم است.
• بیشتر با فیزیوتراپی، اصلاح عادات و تمرین درمان می‌شود.

این وضعیت دقیقا همان چیزی است که پزشکان به آن علائم دیسک کمر خفیف می‌گویند یعنی درد محدود، بدون علائم عصبی شدید و قابل مدیریت با روش‌های غیرجراحی

در پارگی، لایه بیرونی دیسک شکافته می‌شود و هسته ژله‌ای از داخل آن بیرون می‌زند. در این حالت:

• درد شدیدتر است.
• علائم عصبی مثل بی‌حسی، گزگز و ضعف شایع است.
• فشار روی عصب زیاد است.
• در موارد شدید بیمار نیاز به جراحی دارد.

پارگی دیسک کمر در چند خط

پارگی دیسک کمر یک آسیب قابل‌ کنترل است و در اغلب موارد بدون جراحی درمان می‌شود. درمان اصولی، اصلاح سبک زندگی و تشخیص به‌موقع سه ستون اصلی کنترل این بیماری هستند.

اگر در مورد پارگی دیسک کمر سوالات بیشتری دارید، می‌توانید به وب‌سایت درمانکده سر بزنید و از بهترین پزشکان متخصص از جمله دکتر دیسک کمر مشورت بگیرید. همچنین در درمانکده می‌تونید برای دریافت نوبت اینترنتی جهت مراجعه حضوری نیز اقدام کنید. علاوه‌بر این، امکان مشاوره آنلاین تلفنی، متنی و تصویری با دکتر ارتوپد آنلاین برای شما وجود دارد.

سوالات رایج

منبع: my.clevelandclinic | mayoclinic | medlineplus