سونوگرافی رحم و تخمدان برای چیست؟ شرایط و بهترین زمان انجام + تفسیر جواب

سونوگرافی رحم و تخمدان یکی از پیشرفته‌ترین و بی‌خطرترین روش‌های تصویربرداری پزشکی است که بدون ایجاد کوچک‌ترین درد یا برش در بافت بدن، با بهره‌گیری از امواج فراصوتی انجام می‌شود. این روش نقشه‌ای شفاف و دقیق از ساختارهای درونی لگن و دو عضو کلیدی یعنی رحم و تخمدان‌ها ارائه می‌دهد. این ارزیابی تشخیصی معمولا به صورت اسکن از روی شکم و از مسیر واژینال اجرا می‌شود و جایگاهی کلیدی در پزشکی زنان و درمان ناباروری در زنان دارد.

به کمک این روش می‌توان طیف گسترده‌ای از بیماری‌ها مثل توده‌های خوش‌خیم تخمدانی، تومورهای عضلانی رحم، اندومتریوز، قاعدگی نامنظم و ضایعات لگنی را شناسایی کرد. در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با روش انجام سونوگرافی رحم و تخمدان و همچنین نکاتی که باید در زمان انجام آن بدانید، آشنا شوید.

سونوگرافی رحم و تخمدان چیست؟

سونوگرافی رحم و تخمدان که به عنوان سونوگرافی لگن یا سونوگرافی بارداری نیر شناخته می‌شود، یک روش تصویربرداری تشخیصی غیرتهاجمی است که با تکیه بر امواج فراصوتی پرقدرت، ساختارهای درونی ناحیه لگن در زنان را بررسی می‌کند. این روش بدون درد و بدون استفاده از امواج انجام می‌شود و روشی ایمن برای تشخیص مشکلات مربوط به سلامت زنان محسوب می‌شود. اگر نمی‌دانید سونوگرافی چیست؟ می‌توانید روی لینک این مقاله کلیک کنید.

پزشک به کمک این روش می‌تواند به جزئیات رحم، ضخامت آندومتر، اندازه و شکل تخمدان‌ها و شمارش فولیکول‌ها دست پیدا کند و طیف گسترده‌ای از عارضه‌های شایع زنانه مثل کیست‌های تخمدانی، تومورهای عضلانی رحم (فیبروم)، آندومتریوز، پولیپ‌های آندومتر، حاملگی نابجا و به‌ویژه غربالگری اولیه توده‌های بدخیم تخمدان در زنان را تشخیص دهد. این روش گزینه‌ای ایده‌آل و ایمن برای تمام گروه‌های سنی محسوب می‌شود و نقشی تعیین‌کننده در کشف زودهنگام ناهنجاری‌ها دارد.

پریودت نامنظم شده و نگران هستی؟

همین حالا با یک متخصص مشورت کن

متخصص زنان ویزیت آنلاین متخصص زنان

انواع سونوگرافی رحم و تخمدان

سونوگرافی رحم و تخمدان انواع مختلفی دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:

• سونوگرافی شکم برای بررسی اندام‌ها از خارج لگن
• سونوگرافی واژینال برای بررسی اندام‌ تولید مثل

کاربردهای سونوگرافی رحم

کاربردهای سونوگرافی رحم بسیار گسترده است و این روش به تشخیص بسیاری از مشکلات زنان کمک می‌کند. از مهم‌ترین کاربردهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

تشخیص علت خونریزی‌های غیرطبیعی رحمی

سونوگرافی رحم، اولین و مهم‌ترین ابزار برای بررسی علت خونریزی رحم بدون خارج از دوران قاعدگی است. این روش به تشخیص فیبروم رحم، پولیپ‌، آدنومیوز یا ضخیم شدن غیرعادی پوشش داخلی رحم که ممکن است باعث خونریزی‌های شدید، لکه‌بینی بین پریودها یا خونریزی پس از یائسگی شوند، کمک می‌کند.

بررسی تومورهای خوش‌خیم رحم (فیبروم)

سونوگرافی، بهترین روش تصویربرداری برای تشخیص کیست تخمدان و فیبروم‌ها است. این روش می‌تواند تعداد، اندازه، محل دقیق و نوع فیبروم را مشخص کند. پزشک به کمک این اطلاعات می‌تواند درباره روش درمان تصمیم بگیرد.

For simple cysts in premenopausal women, these thresholds are 3 cm for reporting and greater than 5–7 cm for follow-up imaging. If a cyst is at least 10%–15% smaller at any time, then further follow-up is unnecessary.
در زنانی که پیش از یائسگی کیست ساده دارند، آستانه گزارش‌دهی ۳ سانتی‌متر است و اگر اندازه کیست از ۵ تا ۷ سانتی‌متر بیشتر باشد، نیاز به پیگیری با تصویربرداری دارد. همچنین اگر در هر مقطعی، کیست حداقل ۱۰ تا ۱۵ درصد کوچک‌تر شده باشد، دیگر نیازی به پیگیری بیشتر نیست.

به نقل از وب‌سایت johnshopkins

اندازه‌گیری ضخامت و بررسی سلامت آندومتر

این سونوگرافی به ارزیابی علت ناباروری و خونریزی‌های غیرعادی کمک می‌کند. در صورتی که پریود نامنظم با رشد موهای زائد زنان همراه شود، ممکن است فرد به سندروم تخمدان پلی‌کیستیک مبتلا شده باشد. به علاوه سونوگرافی می‌تواند ضخامت پوشش داخلی رحم را اندازه‌گیری و پولیپ‌ها یا ضخیم شدن بیش از حد آندومتر را تشخیص دهد.

بررسی نازایی و کمک به بارداری

سونوگرافی رحم ابزاری کلیدی در ارزیابی علت ناباروری است. این روش می‌تواند عوامل بازدارنده باروری مانند فیبروم‌های داخل حفره رحم، پولیپ‌ها، چسبندگی‌های داخل رحمی یا ناهنجاری‌های مادرزادی ساختار رحم را شناسایی کند. زمانی که علائم بارداری وجود دارد، اما تست بارداری منفی است، سونوگرافی رحم و تخمدان می‌تواند علت اصلی را روشن کند.

میخوای باردار بشی و نیاز به مشاوره داری؟

با چند کلیک ساده از متخصص مشاوره بگیر

بهترین دکتر زنان برای بارداری

تشخیص ناهنجاری‌های مادرزادی رحم

این ناهنجاری‌ها که از بدو تولد وجود دارند، می‌توانند باعث سقط مکرر یا مشکلات بارداری شوند. سونوگرافی سه‌بعدی (3D) به عنوان یک استاندارد طلایی، می‌تواند به طور دقیق شکل ظاهری و حفره داخلی رحم را بررسی و به تشخیص مشکلات مادرزادی کمک کند.

بررسی بیماری آدنومیوز

آدنومیوز وضعیتی است که در آن بافت شبیه به پوشش داخلی رحم درون دیواره عضلانی آن رشد می‌کند و باعث پریودی نامنظم و دردناک می‌شود. سونوگرافی می‌تواند با دقت بالایی علائم این بیماری مانند بزرگ یا نامنظم شدن رحم را تشخیص دهد. در صورتی که فرد علائم خاصی را تجربه کند و نتیجه سونوگرافی رحم و تخمدان مشکلی را نشان ندهد، ممکن است پزشک از سونوگرافی شکم و لگن برای پیدا کردن علت بروز علائم استفاده کند.

کمک به هدایت در اعمال جراحی و نمونه‌برداری

پزشک می‌تواند از سونوگرافی برای هدایت دقیق ابزار جراحی به محل مورد نظر در زمان نمونه‌برداری از بافت رحم یا تخمدان یا در حین جراحی‌های تشخیصی استفاده کند.

تعیین موقعیت صحیح IUD

اگر خانمی از وسیله پیشگیری داخل رحمی مانند IUD استفاده می‌کند و علائمی مانند درد یا خونریزی غیرعادی دارد، سونوگرافی به راحتی می‌تواند موقعیت وسیله را بررسی کند و از قرارگیری صحیح آن در حفره رحم مطمئن شود.

پایش بارداری

این سونوگرافی یکی از ارکان اصلی مراقبت‌های دوران بارداری است و در کنار تایید بارداری، رشد جنین را پایش و عوارض احتمالی را بررسی می‌کند. انجام سونوگرافی در مراحل اولیه، سلامت مادر و نوزاد را تضمین می‌کند. سونوگرافی رحم و تخمدان می‌تواند بارداری خارج از رحم را در مراحل اولیه تشخیص دهد و از عوارض خطرناک آن جلوگیری کند.

بررسی علت درد لگن

بهترین روش برای پیدا کرن علت درد لگن در زنان، انجام سونوگرافی است. این اسکن می‌تواند ناهنجاری‌هایی مانند کیست، عفونت یا التهاب را که ممکن است موجب ایجاد ناراحتی شوند، شناسایی کند.

بهترین زمان برای سونوگرافی رحم و تخمدان

بهترین زمان سونوگرافی رحم و تخمدان به هدف آن بستگی دارد. برای بررسی پایه و ساختاری، روزهای ۵ تا ۱۰ قاعدگی مناسب است. برای ارزیابی تخمک‌گذاری، روزهای ۱۲ تا ۱۶ سیکل توصیه می‌شود. در زنان یائسه، هر زمانی قابل انجام است. برای تشخیص تنبلی تخمدان و ارزیابی ذخیره تخمدانی، سونوگرافی در روزهای ابتدایی سیکل یعنی روزهای ۲ تا ۵ انجام می‌شود. در جدول زیر به بهترین زمان سونوگرافی برای تشخیص اختلالات و مشکلات تخمدان اشاره شده است:

هدف از سونوگرافی	بهترین زمان در سیکل قاعدگی
پایش رشد فولیکول‌ها	از حدود روز دهم شروع و هر چند روز یکبار تکرار
ارزیابی ضخامت و سلامت آندومتر	نیمه دوم سیکل، نزدیک به زمان تخمک‌گذاری یا بلافاصله بعد از آن
بررسی تعداد فولیکول‌های آنترال	روزهای ۲ تا ۵ سیکل قاعدگی
سونوگرافی پس از تخمک‌گذاری	بلافاصله پس از تخمک‌گذاری
بررسی کلی سلامت رحم و تخمدان‌ها	هر زمانی از سیکل

آیا برای سونوگرافی رحم و تخمدان باید ناشتا بود؟

برای انجام سونوگرافی رحم و تخمدان نیازی به ناشتا بودن نیست. وعده‌های غذایی شما در روز انجام سونوگرافی مانند روزهای عادی است و مشکلی ایجاد نمی‌کند. بهتر است قبل از هر اقدامی، با یک دکتر زنان در مورد دستورالعمل‌های آماده شدن برای سونوگرافی مشورت کنید.

نحوه انجام سونوگرافی رحم و تخمدان

این تصویربرداری بی‌درد و غیرتهاجمی در دو نوع شکمی و ترانس واژینال انجام می‌شود. در هر دو روش، بیمار روی تخت دراز می‌کشد و فوق تخصص تنبلی تخمدان با کمک پروب و ژل، ساختارهای لگن را بررسی می‌کند. در ادامه به مراحل انجام سونوگرافی شکمی اشاره شده است:

• نوشیدن آب برای پر شدن مثانه: بیمار یک ساعت پیش از اسکن ۴ تا ۶ لیوان آب می‌نوشد و دستشویی نمی‌رود.
• دراز کشیدن به پشت: روی تخت به پشت خوابیده و در صورت لزوم زانوها کمی خم می‌شود.
• استفاده از ژل و حرکت پروب: ژل روی شکم زده می‌شود و پروب به آرامی روی ناحیه پایین شکم حرکت داده می‌شود.
• تمیز کردن شکم: پس از ۱۵ تا ۳۰ دقیقه، ژل پاک می‌شود و بیمار می‌تواند به کارهای روزمره خود برگردد.

روش سونوگرافی ترانس واژینال

در این روش برخلاف روش شکمی، مثانه بیمار باید خالی باشد. برای سونوگرافی، پروب باریک و استریل شده به آرامی وارد واژن می‌شود و به دلیل نزدیکی به اندام‌ها، تصاویر دقیق‌تری از رحم و تخمدان‌ها ثبت می‌کند. این روش حدود ۱۰ تا ۲۰ دقیقه طول می‌کشد.

میخوای سونوگرافی واژینال انجام بدی و شرایطش رو نمیدونی؟

با چند کلیک ساده از متخصص مشاوره بگیر

دکتر سونوگرافی رحم و تخمدان

عوارض بعد از سونوگرافی تخمدان و رحم

سونوگرافی رحم و تخمدان جز ایمن‌ترین ابزارهای تصویربرداری پزشکی محسوب می‌شود، اما گاهی‌اوقات ممکن است با عوارض موقتی و خفیف همراه شود:

• احساس ناراحتی یا فشار خفیف
• خونریزی یا لکه‌بینی بسیار خفیف
• واکنش آلرژیک به ژل مخصوص سونوگرافی یا کاور لاتکس
• احساس گرفتگی خفیف
• احساس شرم یا ناراحتی روانی
• عفونت در صورت عدم رعایت اصول بهداشتی

تفسیر جواب سونوگرافی رحم

تفسیر جواب سونوگرافی رحم و تخمدان باید توسط پزشک متخصص و بعد از بررسی تمام ابعاد بالینی و شرایط منحصربه‌فرد هر فرد انجام شود. در ادامه به برخی از اعداد نرمال در تفسیر آزمایش اشاره کرده‌ایم:

• ابعاد رحم در سنین باروری: طول نرمال رحم حدود ۵ تا ۸ سانتی‌متر است.
• ضخامت آندومتر در طول چرخه قاعدگی: در فاز ترشحی معمولا بین ۷ تا ۱۶ میلی‌متر است و حدود زمان تخمک‌گذاری تا ۱۱ میلی‌متر نیز افزایش پیدا می‌کند.
• ضخامت آندومتر بعد از یائسگی: مقدار نرمال معمولا کمتر از ۵ میلی‌متر است.
• حجم تخمدان‌ها در سنین باروری: میانگین حجم نرمال تخمدان حدود ۶ تا ۸ سانتی‌متر مکعب است.
• حجم تخمدان‌ها بعد از یائسگی: به طور میانگین در محدوده حدود ۱.۶ تا ۴ میلی‌لیتر ذکر شده است.
• تعداد فولیکول‌های آنترال در تخمدان: میانگین تعداد آن در سنین باروری حدود ۵ تا ۹ عدد در هر تخمدان برآورد شده است.

شرایط سونوگرافی رحم و تخمدان

برای انجام سونوگرافی رحم و تخمدان، رعایت چند نکته ساده اما مهم می‌تواند کیفیت تصاویر و دقت تشخیصی را به حداکثر برساند که این نکات عبارت‌اند از:

• نوشیدن آب برای روش شکمی
• خالی بودن مثانه برای روش واژینال
• زمان مناسب انجام سونوگرافی بسته به هدف
• پوشیدن لباس راحت
• همراه داشتن مدارک و اطلاعات پزشکی

برای سونوگرافی رحم و تخمدان باید آب خورد؟

نوشیدن آب یا نخوردن آن کاملا به نوع سونوگرافی بستگی دارد. در روش شکمی نوشیدن آب ضروری است. بیمار باید یک ساعت قبل از انجام سونوگرافی حدود ۴ تا ۶ لیوان یا ۱ تا ۱.۵ لیتر آب بنوشید و از دستشویی رفتن خودداری کند. در روش واژینال، مثانه باید به طور کامل خالی باشد.

سخن نهایی

سونوگرافی رحم و تخمدان همچون چراغی روشن در مسیر سلامت زنان، مسیری بی‌درد و بی‌خطر برای کشف زودهنگام بسیاری از ناهنجاری‌ها است. اگر هرگونه علامت غیرعادی، درد لگنی و خونریزی نامنظم را تجربه می‌کنید یا نگران سلامت رحم و تخمدان خود هستید، بهتر است در اولین فرصت با یک دکتر زنان آنلاین مشورت کنید و در صورت نیاز سونوگرافی انجام دهید.

درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که علاوه بر مشاوره آنلاین، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: guysandstthomas | chelwest | ncbi