فشار داخل جمجمه [۱۲ علت، علائم، تشخیص + روش های درمان]

فشار داخل جمجمه (Intracranial Hypertension) به معنای افزایش فشار در اطراف مغز است. فردی که به این عارضه مبتلا می‌شود، به دلیل کاهش خونرسانی به سلول‌های مغزی، فشار زیادی را در سر خود احساس می‌کند. این عارضه ممکن است موجب آسیب عصبی و تهدید زندگی فرد شود و در صورت عدم درمان فوری، عوارض جدی و حتی مرگ را در پی دارد.

در این مقاله از مجله سلامت درمانکده می‌توانید با فشار داخل جمجمه‌ای و علائم و دلایل بروز این مشکل به طور کامل آشنا شوید. تا انتهای این مقاله با ما همراه باشد.

فشار داخل جمجمه یاICP  چیست؟

فشار داخل جمجمه (ICP) به فشار داخل جمجمه و مغز گفته می‌شود که نتیجه تجمع مایع مغزی‌نخاعی، خون یا تورم مغز است. در حالت معمول مغز، فشار مایع مغزی‌نخاعی، خون و بافت مغزی در تعادل هستند. اما زمانی که این تعادل به هم می‌خورد و میزان مایع یا خون داخل جمجمه افزایش پیدا می‌کند، فشار داخل جمجمه بالا رفته و می‌تواند منجر به فشار بر ساختارهای حساس مغز و نخاع شود.

برخی افراد به طور ناگهانی یا در اثر ضربه شدید به سر، سکته مغزی یا پارگی آنوریسم مغزی به این مشکل دچار می‌شوند. از طرف دیگر بیماری‌هایی مثل آبسه مغزی، تومور مغزی و مننژیت نیز از عوامل بروز این مشکل هستند. اگر نمی‌دانید علائم تومور مغزی چیست، حتما روی لینک این مقاله کلیک کنید.

به علاوه فشار داخل جمجمه‌ای ممکن است به عنوان عارضه یک بیماری دیگر مثل فشار خون بالا نیز ایجاد شود. گاهی اوقات هیچ نیز هیچ دلیل مشخصی برای افزایش فشار در اطراف مغز یافت نمی‌شود. افزایش فشار بدون علت شناخته‌شده، فشار داخل جمجمه‌ای ایدیوپاتیک نامیده می‌شود. به خاطر داشته باشید که افزایش شدید فشار داخل جمجمه می‌تواند منجر به کاهش جریان خون به مغز و آسیب سلولی شود و علائم مشابهی با ضربه مغزی یا حتی آسیب‌های مغزی شدید ایجاد کند.

از سردرد شدید و ابتلا به فشار مغز نگرانی؟

همین حالا با یک متخصص مشورت کن.

متخصص مغز و اعصاب پزشک آنلاین مغز و اعصاب

علائم افزایش فشار داخل جمجمه

علائم افزایش فشار داخل جمجمه می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و همین موضوع تشخیص آن را دشوار می‌کند. این نشانه‌ها اغلب شبیه به مشکلات شایع دیگری مانند میگرن به نظر می‌رسند، اما الگوی بروز و ترکیب آن‌ها با یکدیگر، سرنخ‌های مهمی برای تشخیص در اختیار پزشک قرار می‌دهد. در ادامه به شایع‌ترین نشانه‌های این عارضه اشاره کرده‌ایم:

• سردرد مداوم و ضربان‌دار در صبح‌ها یا هنگام سرفه کردن یا زور زدن
• از دست دادن موقت بینایی و تشدید علائم با سرفه، عطسه یا خم شدن
• حالت تهوع و استفراغ
• احساس خواب‌آلودگی
• احساس تحریک‌پذیری و بی‌قراری
• از دست دادن تعادل در زمان راه رفتن
• دشواری یا درد چشم در نگاه کردن به نور
• شنیدن صدای ضربان‌دار و ریتمیک در گوش‌ها
• مشکلاتی در هماهنگی و تعادل بدن
• گیجی و منگی ذهنی
• اختلال در حافظه
• خشک شدن گردن
• کم شدن سطح هوشیاری

در صورتی که به صورت یک‌باره با علائم مثل سردرد شدید و ناگهانی، تغییر ناگهانی در بینایی و احساس گیجی یا ضعف، تب بالا و احساس ناخوشی مواجه شدید یا آسیب به سرتان وارد شده است، حتما در اولین فرصت از یک دکتر مغز و اعصاب کمک بگیرید.

علت افزایش فشار داخل جمجمه

افزایش فشار داخل جمجمه می‌تواند ناشی از افزایش فشار مایع مغزی‌نخاعی باشد. این مایع، مغز و نخاع را احاطه کرده است. این عارضه همچنین می‌تواند ناشی از افزایش فشار درون خود مغز باشد. این امر ممکن است به دلیل یک توده، خونریزی مغزی یا تورم مغز بروز کند. فشار آوردن به ساختارهای مهم و محدود کردن جریان خون به مغز، ممکن است به مغز یا نخاع آسیب برساند. از مهم‌ترین دلایل افزایش فشار داخل جمجمه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱- آسیب‌های تروماتیک مغز  (TBI)

آسیب مستقیم به سر می‌تواند باعث خونریزی، تورم مغزی یا جمع شدن مایع در داخل جمجمه شود. این تغییرات، فشار داخل جمجمه را به سرعت بالا می‌برند و خونرسانی به سلول‌ها را دچار مشکل می‌کنند. ضربه‌های شدید یا سقوط از مهم‌ترین عوامل این نوع آسیب هستند.

۲- خونریزی‌های داخل مغزی و ساب‌دورال

خونریزی ناشی از پارگی عروق مغز یا مننژها، فضای جمجمه را پر کرده و به بافت مغز فشار وارد می‌کند. هماتوم‌های اپیدورال، ساب‌دورال و خونریزی داخل‌مغزی از شایع‌ترین دلایل افزایش ناگهانی ICP هستند.

۳ -تومورهای مغزی

رشد توده‌های مغزی، چه خوش‌خیم و چه بدخیم، فضای محدود داخل جمجمه را اشغال می‌کند. افزایش حجم تومور یا التهاب اطراف آن، فشار را به‌تدریج بالا برده و جریان خون و مایع مغزی را مختل می‌کند.

۴- هیدروسفالی (تجمع مایع مغزی‌نخاعی)

افزایش فشار در مایع مغزی‌نخاعی که به عنوان هیدروسفالی شناخته می‌شود، ممکن است موجب اختلال در جذب یا جریان مایع مغزی‌نخاعی  و افزایش تجمع آن شود. این موضوع، حجم داخلی جمجمه را در بطن‌های مغزی افزایش داده و باعث افزایش ICP می‌شود.

۵- عفونت‌های مغزی و مننژها

مننژیت، انسفالیت و آبسه‌های مغزی باعث التهاب و ورم بافت مغز می‌شوند. این التهاب، با افزایش حجم بافت، فشار داخل جمجمه را بالا می‌برد و در خونرسانی به سلول‌های مغزی اختلال ایجاد می‌کند.

۶- سکته مغزی ایسکمیک یا هموراژیک

در سکته ایسکمیک، اختلال جریان خون منجر به ادم مغزی می‌شود و این تورم شدت فشار را افزایش می‌دهد. در سکته هموراژیک نیز خونریزی مستقیم داخل مغز عامل افزایش ICP است.

۷- هیپوکسی یا کاهش اکسیژن‌رسانی

کمبود اکسیژن باعث آسیب سلولی و تورم مغز می‌شود. در شرایطی مانند ایست قلبی یا مشکلات تنفسی شدید، تورم ناشی از هیپوکسی یکی از دلایل مهم بروز این عارضه است.

۸- تشنج‌های شدید و طولانی‌مدت

فعالیت الکتریکی بیش‌ازحد در مغز می‌تواند سبب افزایش متابولیسم، برافروختگی عصبی و تورم بافتی شود. این تغییرات در مدت کوتاهی فشار داخل جمجمه را بالا می‌برند.

۹ -اختلالات وریدی مغز

انسداد در مسیر تخلیه خون وریدی مغز، مانند ترومبوز سینوس‌های وریدی، باعث تجمع خون و افزایش حجم داخل جمجمه می‌شود. این اختلال بیشتر در جوانان و خانم‌های باردار دیده می‌شود.

۱۰- هایپرکپنیا یا افزایش دی‌اکسید کربن خون

بالا رفتن دی‌اکسید کربن خون باعث اتساع عروق مغزی می‌شود. گشاد شدن عروق، جریان خون مغز در مغز را افزایش می‌دهد و موجب بالا رفتن حجم داخل جمجمه و در نتیجه افزایش ICP می‌شود.

۱۱- مصرف برخی داروها

در موارد نادر، مصرف برخی داروها مانند تتراسایکلین‌ها، ویتامین A یا برخی آنتی‌بیوتیک‌ها می‌توانند باعث افزایش فشار داخل جمجمه شوند که به آن مننژیت کاذب یا تومور کاذب مغزی گفته می‌شود. برخی داروهای ضدبارداری نیز در برخی خانم‌هاICP  را افزایش می‌دهند.

۱۲- جراحی‌های مغزی

پس از جراحی‌های مغز، ممکن است تورم یا خونریزی در محل جراحی رخ دهد. این وضعیت، همراه با دستکاری بافت مغز، می‌تواند باعث افزایش موقتی یا گاهی پایدار فشار داخل جمجمه شود.

روش های تشخیص افزایش فشار داخل جمجمه

در صورتی فرد علائمی مثل مشکلات بینایی و سردرد را تجربه کند، ممکن است پزشک به فشار داخل جمجمه مشکوک شود. در این صورت انجام برخی آزمایش‌ها به تشخیص دقیق‌تر کمک می‌کنند:

• معاینه عصبی برای بررسی عملکردهایی مانند قدرت عضلانی، رفلکس‌ها و تعادل
• ارزیابی چشم‌ها و بینایی
• سی‌تی اسکن
• ام‌آرآی از مغز
• لومبار پانکچر یا نوا نخاعی

فشار نرمال داخل جمجمه چقدر است؟

فشار طبیعی داخل‌ جمجمه‌  در بزرگسالان، در حالت خوابیده به پشت حدود ۷ تا ۱۵ میلی‌متر جیوه است. مقادیر بالاتر از ۲۰ تا ۲۵ میلی‌متر جیوه معمولا غیرطبیعی است و نیاز به بررسی‌های دقیق توسط پزشک دارد. این میزان فشار نشان‌دهنده تعادل صحیح مایع مغزی‌نخاعی، خون و بافت مغز درون جمجمه است که بدون ایجاد فشار اضافی بر ساختارهای حساس مغزی، عملکرد طبیعی سیستم عصبی را حفظ می‌کند. افزایش یا کاهش این فشار به طور غیر طبیعی ممکن است منجر به مشکلات جدی شود.

روش‌های رایج برای درمان فشار داخل جمجمه

هدف اصلی در درمان این عارضه، کاهش فشار روی مغز و عصب بینایی و حفظ بینایی بیمار است. پزشک معمولا با ساده‌ترین و ایمن‌ترین روش‌ها درمان را شروع می‌کند و در صورت عدم پاسخ مناسب، به سراغ گزینه‌های پیشرفته‌تر می‌رود. درمان‌های این عارضه شامل موارد زیر هستند:

• کاهش وزن در صورت داشتن اضافه وزن
• قطع داروهای موثر بر بروز عوارض
• مصرف داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها) برای دفع مایعات اضافی بدن
• مصرف دارو برای کاهش تولید مایع مغزی‌نخاعی در مغز
• مصرف داروهای استروئیدی برای تسکین سردرد و کاهش خطر از دست دادن بینایی

عمل جراحی برای درمان فشار داخل جمجه

اگر جراحی تومور مغزی یا سایر روش‌ها برای درمان این عارضه موثر نباشند و بینایی فرد و وضعیت سلامت او در وضعیت نامناسبی قرار بگیرد، ممکن است پزشک از روش‌های مختلف جراحی برای درمان استفاده کند. انواع اصلی جراحی برای این عارضه عبارت‌اند از:

• شنت‌گذاری: یک لوله نازک و قابل انعطاف در فضای پر از مایع در جمجمه یا ستون فقرات قرار می‌گیرد تا مایع اضافی را به قسمت دیگری از بدن منحرف کند.
• سوراخ کردن عصب بینایی: جراح برای کاهش التهاب عصب بینایی، سوراخی روی عصب ایجاد می‌کند تا فشار آن کاهش پیدا کند.
• جراحی تومور مغزی: در صورتی که این مشکل ناشی از یک تومور در مغز باشد، پزشک با برداشتن آن فشار داخل مغز را کاهش می‌دهد.
• استنت‌گذاری: این روش بای افرادی که به تنگی سینوسی وریدی مبتلا هستند، موثر است و از طریق یک لوله توری کوچک و با ایجاد یک برش روی کشاله ران انجام می‌شود.

داروی کاهش جراحی تومور مغزی

افزایش فشار داخل جمجمه یک وضعیت پزشکی جدی است که به مداخله سریع پزشکی برای جلوگیری از آسیب دائمی مغزی یا مرگ نیاز دارد. داروهای موثر بر کاهش فشار جمجمه با مکانیسم‌های مختلفی عمل می‌کنند تا تجمع مایع مغزی‌نخاعی را کاهش داده و تورم مغزی را کم کنند.

انتخاب دارو و نحوه مصرف آن به وضعیت بیمار و شدت علائم بستگی دارد. داروهایی که برای کاهش فشار داخل جمجمه استفاده می‌شوند عبارت‌اند از:

• داروهای اسموتیک مانند مانیتول و گلیسرول: این داروها با کشیدن مایعات از بافت مغز به داخل رگ‌های خونی، به کاهش تورم و در نتیجه کاهش ICP کمک می‌کنند. مانیتول اغلب به صورت وریدی تجویز می‌شود.
• داروهای کورتیکواستروئیدی مانند دگزامتازون: این داروها برای کاهش التهاب و تورم در مغز، به خصوص در مواردی مانند تومورهای مغزی یا عفونت‌ها، موثر هستند.
• داروهای ضد تشنج مانند لوتیراستام، فنی‌تویین: در صورتی که افزایش ICP ناشی از تشنج باشد یا بیمار در معرض خطر تشنج قرار گیرد، این داروها برای کنترل تشنج تجویز می‌شوند.
• داروهای کاهش‌دهنده تولید مایع مغزی‌نخاعی مانند استازولامید: این داروها با کاهش تولید CSF، به کاهش حجم مایعات درون جمجمه و در نتیجه کاهش ICP کمک می‌کنند.
• باربیتورات‌ها مانند پنتوباربیتال: در موارد بسیار شدید و مقاوم به درمان، باربیتورات‌ها ممکن است برای کاهش فعالیت متابولیک مغز به کار بروند تا ICP کاهش پیدا کند.

درمان فشار بالای مغز در طب سنتی

در طب سنتی برای درمان این عارضه از غذاهای طبع گرم استفاده می‌شود و اعتقاد بر این است که مصرف غذاهای سرد این مشکل را تشدید می‌کند. از طرف یگر مصرف برخی روش‌ها، دمنوش‌ها و عرقیات گیاهی نیز ممکن است با کاهش استرس به کاهش فشار جمجمه کمک کند. در ادامه به راهکارهای موثر در طب سنتی برای درمان ICP اشاره کرده‌ایم:

• مصرف غذاهای گرم مثل عسل، خرما، گردو و تخم مرغ
• استفاده از دمنوش اسطوخودوس، بادرنجویه و گل گاوزبان
• حجامت سر
• کاهش مصف غذاها سرد مثل دوغ، ماست، برنج و ماهی

عوارض فشار داخل جمجمه

اگر فشار داخل جمجمه‌ به طور مداوم یا شدید افزایش پیدا کند، ممکن است عوارض جدی و تهدیدکننده برای مغز و سیستم عصبی ایجاد شود. این وضعیت، اگر به موقع تشخیص و درمان نشود، منجر به آسیب‌های دائمی و مشکلات عصبی شدید می‌شود که کیفیت زندگی فرد را تحت تاثیر قرار می‌دهد. در ادامه به برخی از مهم‌ترین عوارض ناشی از ICP اشاره شده است:

• آسیب عصبی دائمی
• آسیب به بافت مغز
• کاهش جریان خون به مغز
• سکته مغزی یا کما
• اختلالات تنفسی و قلبی
• افزایش خطر ابتلا به دیابت
• مرگ ناگهانی

در برخی موارد این عارضه ممکن است باعث آسیب به بافت مغز شود و مشکلاتی جدی برای سلامت فرد ایجاد کند. برای پاسخ به این سوال که آیا مغز آسیب دیده میتواند ترمیم شود یا خیر می‌توانید روی لینک این مقاله کلیک کنید.

چه کسانی در معرض ابتلا به فشار داخل جمجمه قرار دارند؟

افرادی که دارای شرایط پزشکی خاص یا سابقه آسیب‌دیدگی به سر هستند، بیشتر در معرض این مشکل قرار دارند. عواملی که با این عارضه مرتبط هستند عبارت‌اند از:

• افراد با سابقه آسیب‌های تروماتیک مغزی
• بیماران مبتلا به تومورهای مغزی
• افراد با سابقه سکته مغزی
• بیماران مبتلا به هیدروسفالی
• افراد مبتلا به عفونت‌های مغزی و مننژها
• بیماران دچار نارسایی‌های شدید متابولیک یا کبدی و کلیوی
• افراد با فشار خون بسیار بالا
• بیماران با اختلالات وریدی مغز
• افراد با سابقه تشنج‌های شدید و طولانی‌مدت
• کودکان خردسال به دلیل انعطاف‌پذیری کمتر جمجمه و آسیب‌پذیری بیشتر در برابر ضربات
• افراد مسن
• زنان مبتلا به اضافه وزن در دهه‌های ۲۰ و ۳۰ سالگی
• افراد مبتلا به برخی بیماری‌های هورمونی مانند کم‌کاری غدد پاراتیروئید یا بیماری آدیسون
• افراد با سطوح بالای ویتامین A
• افراد مبتلا به کمبود گلبول‌های قرمز خون
• افراد مبتلا به لوپوس

Studies of American-based populations have estimated that the incidence of idiopathic intracranial hypertension ranges from 0.9 to 1.0 per 100,000 in the general population, increasing in women who are overweight

مطالعات انجام شده در جمعیت‌های آمریکایی نشان می‌دهد که در حدود ۰.۹ تا ۱.۰ نفر در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر به افزایش فشار داخل جمجمه مبتلا هستند. این میزان در زنان دارای اضافه وزن بیشتر است.

به نقل از وب‌سایت ncbi

پیشگیری از فشار داخل جمجمه

فشار داخل جمجمه‌ای  یک وضعیت جدی است که می‌تواند موجب بروز عوارض خطرناک شود. توجه به سبک زندگی و رعایت اقدامات احتیاطی برای پیشگیری از این مشکل ضروری است. در ادامه به برخی از بهترین روش‌های پیشگیری اشاره شده است:

عنوان	توضیحات
کنترل فشار خون	مدیریت فشار خون در سطح سالم برای کاهش خطر
ورزش منظم	تقویت سلامت با فعالیت بدنی منظم و کاهش خطر ابتلا به سکته
رژیم غذایی سالم	تغذیه متنوع با میوه، سبزیجات و غلات کامل برای کاهش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی
اقدامات پیشگیری از سقوط	آشنایی با روش‌های پیشگیری از سقوط برای سالمندان و افراد با مشکلات تعادلی
استفاده از وسایل ایمنی	استفاده از کلاه ایمنی در ورزش‌های پرخطر و کمربند ایمنی هنگام رانندگی
دریافت واکسن‌ها	دریافت واکسن و رعایت بهداشت فردی برای کاهش خطر عفونت‌ها

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر فکر می‌کنید دچار علائم افزایش فشار داخل جمجمه شده‌اید، فورا با پزشک خود تماس بگیرید. این علائم شامل موارد زیر هستند:

• سردرد شدید
• تاری دید
• کاهش سطح هوشیاری یا هوشیاری کمتر از حد معمول
• استفراغ
• تغییرات رفتاری
• ضعف یا مشکل در حرکت کردن یا صحبت کردن
• بی‌حالی یا خواب‌آلودگی غیرطبیعی
• تشنج

سخن نهایی

فشار داخل جمجمه‌، شاخص مهمی برای سلامت مغز است و افزایش آن می‌تواند مسیر خون‌رسانی و اکسیژن‌رسانی به مغز را مختل کرده و عوارض خطرناکی مانند آسیب عصبی، افت سطح هوشیاری و حتی خطر تهدید حیات ایجاد کند. تشخیص به‌موقع، بررسی علت زمینه‌ای و اقدام درمانی سریع، نقش کلیدی در پیشگیری از آسیب‌های دائمی و بهبود نتیجه بالینی دارد.

اگر علائم هشداردهنده مثل سردرد شدید و ناگهانی، را تجربه می‌کنید، می‌توانید از طریق درمانکده با دکتر آنلاین مغز و اعصاب مشورت کنید. همچنین درمانکده این امکان را برای شما فراهم کرده است که علاوه بر مشاوره آنلاین، در صورت نیاز از آن‌ها نوبت ویزیت حضوری بگیرید.

سوالات متداول

منابع: nhs | clevelandclinic | ncbi