اگرچه تغذیه سالم و ورزش منظم برای نوجوانان مهم است، اما به تنهایی ضامن سلامت آنها نیست. برای برخورداری از زندگی مطلوب، توجه به سلامت روان نیز ضرورت دارد. چرا که این دوره سنی با تحولات گستردهای در ابعاد روانی همراه است و همین موضوع احتمال بروز انواع بیماری های روانی در نوجوانان را بالا میبرد. با این حال، تشخیص و درمان اختلالات روانی در این بازه سنی میتواند چالشبرانگیز باشد. چون والدین یا مربیان احتمال دارد علائم را صرفا به تغییرات دوران نوجوانی نسبت دهند و آنها را نادیده بگیرند. از سوی دیگر، خود نوجوان نیز ممکن است به گفتوگو با روانشناس تمایل نداشته باشد.
آگاهی از اختلالات سلامت روان به والدین و سایر اطرافیان کمک میکند به درستی در کنار نوجوان قرار بگیرند و از او حمایت کنند. اگر علاقهمند هستید با شایعترین چالشهای روانی این دوران آشنا شوید و بدانید در چه شرایطی لازم است از مشاور نوجوان کمک بگیرید، پیشنهاد میکنیم تا پایان این مطلب از مجله سلامت درمانکده با ما همراه باشید.
فهرست محتوا
- مشکلات رایج روانی در نوجوانان
- ۱. افسردگی
- ۲. فوبیای مدرسه
- ۳. اختلال سلوک
- ۴. اختلال کمتوجهی-بیشفعالی
- ۵. اختلالات اضطرابی
- ۶. اختلال خوردن
- ۷. اختلال شخصیت مرزی
- ۸. افکار خودکشی
- ۹. خودزنی
- ۱۰. اختلال یادگیری
- ۱۱. اختلال نافرمانی مقابلهای
- ۱۲. روانپریشی
- ۱۳. حملات پانیک
- ۱۴. اختلال دوقطبی
- ۱۵. انفکاک ذهنی
- ۱۶. اختلال جسمانیسازی
- ۱۷. اختلال استرس پس از سانحه
- علائم انواع بیماری های روانی در نوجوانان
- عوارض بیماریهای رایج روانی در نوجوانان
- علت مشکلات رایج روانی در نوجوانان
- تشخیص بیماری های روانی در نوجوانان
- درمان بیماری های روانی در نوجوانان
- نکاتی برای والدین
- پیشگیری از مشکلات رایج روانی در نوجوانان
- کلام پایانی
- سوالات متداول
مشکلات رایج روانی در نوجوانان
آمارها نشان میدهد که شیوع اختلالات روانی و مشکلات مربوط به آن در ۲ تا سه دهه اخیر در میان نوجوانان افزایش چشمگیری داشته است. بعضی از شایعترین مشکلات که در این گروه سنی مشاهده میشوند، عبارتاند از:
۱. افسردگی
غم و اندوه یک احساس طبیعی برای همه انسانها است. اما زمانی که برای مدتی طولانی ادامه داشته باشد، به آن افسردگی میگویند. این وضعیت میتواند به تدریج بروز کند یا به دنبال یک اتفاق ناگوار یا ضربه روحی رخ دهد. افسردگی در موارد شدید به بیعلاقگی به فعالیتهای لذتبخش، تغییر اشتها و وزن، اختلال خواب، احساس بیارزشی و گناه، کاهش تمرکز و افکار خودکشی منجر میشود.
۲. فوبیای مدرسه
این وضعیت به ترس مداوم و شدید از رفتن به مدرسه اطلاق میشود. نوجوان مبتلا به این اختلال از محیط مدرسه ترس غیر منطقی دارد و ممکن است به محض نزدیک شدن یا ورود به آن علائم اضطراب شدید را تجربه کند. این اختلال که اغلب با اضطراب اجتماعی و سایر فوبیاها همراه است، میتواند به حدی ناتوانکننده باشد که باعث افت تحصیلی و در نهایت مشکلات شغلی در آینده شود.
ترس از مدرسه روی درس و زندگی نوجوانت اثر گذاشته؟
با چند کلیک ساده از متخصص راهنمایی بگیربرای آشنایی با سایر مشکلاتی که ممکن است نوجوان در طول دوره تحصیل با آنها مواجه شود، پیشنهاد میکنیم مقاله اضطراب امتحان و کمال گرایی در درس خواندن را بخوانید.
۳. اختلال سلوک
اختلال سلوک را میتوان به عنوان یک رفتار مخرب در نظر گرفت که در آن نوجوان به طور مکرر حقوق دیگران یا هنجارهای اجتماعی را نقض میکند. آسیب زدن به اموال، دروغگویی، دزدی، غیبت از مدرسه، زیر پا گذاشتن قوانین و خشونت علیه افراد یا حیوانات از جمله نشانههای این اختلال هستند.
نوجوانان مبتلا به اختلال سلوک اغلب با مشکلات دیگری مانند افسردگی، افکار خودکشی یا روابط ناسالم با همسالان و بزرگسالان دستوپنجه نرم میکنند. پیامدهای این اختلال میتواند شامل مشکلات تحصیلی و اخراج از مدرسه باشد.
۴. اختلال کمتوجهی-بیشفعالی
اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات رفتاری در بین کودکان و نوجوانان است. ADHD باعث میشود فرد برای آرام نشستن در یک مکان خاص، پیروی از دستورالعملها، مدیریت زمان، اولویتبندی وظایف، تکمیل تکالیف و تمرکز کردن دچار مشکل شود. همچنین رفتار نوجوانی که از این اختلال رنج میبرد، ممکن است بچهگانه یا نابالغ به نظر برسد.
۵. اختلالات اضطرابی
اضطراب در میان تمام گروههای سنی از جمله نوجوانان پدیده رایجی است. این احساس در سطوح پایین به نوجوانان کمک میکند در مدرسه، ورزش یا سایر فعالیتهای مهم عملکرد بهتری داشته باشد. اما هنگامی که به طور مداوم و طولانیمدت ادامه یابد، دریافت کمک تخصصی از بهترین روانشناس تهران ضروری است. اختلال اضطراب با نگرانی بیشازحد و کنترلنشده، کاهش تمرکز، تحریکپذیری، مشکلات خواب و خستگی همراه است و فعالیتهای روزمره را به شدت تحت تاثیر قرار میدهد.
۶. اختلال خوردن
تحت فشار قرار گرفتن برای رسیدن به وزن ایدهآل میتواند به یکی از شایعترین انواع بیماری های روانی در نوجوانان یعنی بیاشتهایی عصبی یا پرخوری عصبی منجر شود. برخلاف تصور عمومی، این اختلالات مختص دختران نیستند و در میان پسران نیز دیده میشوند.
اختلال خوردن گاهیاوقات میتواند بسیار خطرناک بوده و عوارض پزشکی جدی یا حتی مرگ زودرس را به دنبال داشته باشد. بعضی از نشانههای کلیدی که باید به آنها توجه داشت عبارتاند از:
- ایجاد محدودیتهای شدید در رژیم غذایی
- پرخوری هنگام استرس
- استفراغ عمدی بلافاصله پس از خوردن غذا
- نگرانی دائمی در مورد وزن بدن
۷. اختلال شخصیت مرزی
اختلال شخصیت مرزی بهویژه در میان دختران نوجوان مشاهده میشود. اگرچه تشخیص این اختلال معمولا قبل از ۱۸ سالگی صورت نمیگیرد، اما شروع آن در دوران نوجوانی رخ میدهد. اختلال شخصیت مرزی با دورههای مکرر خشم، افسردگی و اضطراب همراه است. مبتلایان به این اختلال نسبت به طرد شدن بسیار حساس هستند و از رها شدن میترسند که همین موضوع باعث میشود همیشه به دنبال جلب توجه باشند.
۸. افکار خودکشی
خودکشی دومین عامل اصلی مرگومیر در بین جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله است. نوجوانانی که دارای نمرات تحصیلی پایین هستند، قربانی سوءاستفاده جسمی یا جنسی بودهاند یا از مواد مخدر و الکل استفاده میکنند، بیشتر از دیگران در معرض خطر افکار خودکشی قرار دارند. سابقه خانوادگی خودکشی نیز میتواند احتمال بروز این مشکل را افزایش دهد.
همیشه غمگینی یا نمیتونی با اطرافیانت ارتباط برقرار کنی؟
همین حالا وقت بگیر و در مورد مشکلت با متخصص صحبت کن.۹. خودزنی
خودزنی عملی است که در آن فرد عمدا به بدن خود آسیب میرساند. این رفتار که راهی ناسالم برای مقابله با مشکلات عاطفی، غم، عصبانیت و استرس به شمار میرود، معمولا به قصد خودکشی انجام نمیشود.
اگرچه خودزنی ممکن است در کوتاهمدت حس آرامش به همراه داشته باشد، اما در نهایت به احساس گناه و شرم و بازگشت احساسات دردناک منجر میشود. این اختلال اغلب با اختلالات اضطرابی، خلقی یا شخصیتی، اختلال خوردن و به ویژه سوءاستفاده جنسی یا غفلت و بدرفتاری مزمن در دوران کودکی مرتبط است.
۱۰. اختلال یادگیری
اختلال یادگیری بر نحوه دریافت، ذخیرهسازی، سازماندهی، بازیابی و بهکارگیری اطلاعات توسط افراد با سطح هوش طبیعی یا بالاتر از آن تاثیر میگذارد. مشکلات مربوط به خواندن، نوشتن، استدلال و ریاضیات در این گروه قرار میگیرند.
اختلال یادگیری تشخیص دادهنشده یکی از دلایل مهم اما قابل پیشگیری برای ترک تحصیل نوجوانان است. در این شرایط بهتر است در مورد راه کارهای برگشت به دوران تحصیل و بهبود عملکرد در مدرسه با مشاور صحبت کنید.
۱۱. اختلال نافرمانی مقابلهای
اختلال نافرمانی مقابله ای (ODD) شامل الگوی مکرر و مداوم خشم، تحریکپذیری، بحث و جدل و سرکشی نسبت به والدین و سایر افراد صاحب قدرت است. کودکان و نوجوانان مبتلا به ODD ممکن است در خانه با والدین، خواهر یا برادر و در مدرسه با معلمان خود دچار مشکل شوند و قادر به ایجاد و حفظ روابط دوستانه نباشند. این اختلال همچنین میتواند به افت تحصیلی، رفتارهای ضد اجتماعی، سوءمصرف مواد و خودکشی منجر شود. بسیاری از افراد مبتلا به اختلال نافرمانی مقابلهای از افسردگی، بیش فعالی، اختلالات اضطرابی و اختلالات یادگیری رنج میبرند.
۱۲. روانپریشی
روانپریشی نیز میتواند یکی از مهمترین انواع بیماری های روانی در نوجوانان باشد. علائم این بیماری معمولا در اواخر نوجوانی یا اوایل بزرگسالی بروز میکند. روانپریشی باعث میشود فرد تا حدی ارتباط خود را با واقعیت از دست بدهد و دچار توهم (دیدن یا شنیدن چیزهایی که واقعی نیستند) و هذیان (باورهای نادرست) شود. این تجربیات میتوانند توانایی نوجوان را برای تحصیل و انجام امور روزمره مختل کنند.
۱۳. حملات پانیک
حمله پانیک یک دوره ناگهانی از ترس شدید است که به واکنشهای جسمی منجر میشود؛ حتی زمانی که هیچ خطر واقعی وجود ندارد. در طول حمله پانیک، فرد ممکن است تصور کند در حال سکته قلبی یا حتی مرگ است.
بسیاری از افراد ممکن است تنها یک یا ۲ بار در طول زندگی خود حمله پانیک را تجربه کنند. اما اگر این حملات به طور مکرر و بدون دلیل مشخص رخ دهند، فرد به اختلال پانیک مبتلا است. اگرچه حملات پانیک تهدیدکننده حیات نیستند، اما میتوانند بسیار ترسناک باشند و کیفیت زندگی را به طور قابلتوجهی تحت تاثیر قرار دهند.
۱۴. اختلال دوقطبی
اختلال دوقطبی یک بیماری روانی است که باعث نوسانات شدید خلقی میشود؛ به طوری که خلقوخوی فرد میتواند از حالت بسیار شاد و پرانرژی به حالت بسیار افسرده تغییر کند. وجود سابقه خانوادگی اختلال دوقطبی، خطر ابتلای نوجوان به این بیماری را افزایش میدهد. محققان در حال حاضر در جستجوی ژن یا ژنهایی هستند که ممکن است باعث اختلال دوقطبی شوند.
۱۵. انفکاک ذهنی
انفکاک ذهنی به معنی اختلال در نحوه پردازش اطلاعات توسط ذهن است. این امر باعث میشود فرد احساس کند از افکار، احساسات، خاطرات و محیط اطراف خود جدا شده است. علائم انفکاک ذهنی ممکن است خودبهخود از بین برود. اما اگر این بیماری به دلیل ابتلا به سایر مشکلات سلامت روان مانند اسکیزوفرنی رخ داده باشد، به درمان نیاز دارد.
۱۶. اختلال جسمانیسازی
اختلال جسمانیسازی شامل تمرکز بیشازحد بر علائم جسمی مانند درد یا خستگی است. این تمرکز باعث پریشانی عاطفی شدید میشود و عملکرد روزمره را دشوار میکند.
نوجوانان مبتلا به اختلال جسمانیسازی ممکن است بدترین تفسیر را در مورد علائم خود داشته باشند و حتی پس از رد شدن بیماریهای جدی توسط متخصص، همچنان به دنبال مراقبت پزشکی بروند. همچنین احتمال دارد آنقدر زمان و انرژی صرف تمرکز بر علائم خود کنند که سایر جنبههای زندگیشان تحت تاثیر قرار بگیرد.
۱۷. اختلال استرس پس از سانحه
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) در اثر یک رویداد بسیار استرسزا ایجاد میشود. علائم این اختلال ممکن است شامل کابوس، اضطراب شدید و افکار غیر قابل کنترل درباره واقعه باشد.
بیشتر افرادی که رویدادهای آسیبزا را تجربه میکنند، ممکن است برای مدت کوتاهی در کنار آمدن با آن مشکل داشته باشند. اما با گذشت زمان و خود مراقبتی معمولا بهبود مییابند. اگر علائم به تدریج بدتر شوند، ماهها یا سالها طول بکشند و بر توانایی فرد در عملکرد روزانه تاثیر بگذارند، احتمال ابتلا به PTSD مطرح میشود.
علائم انواع بیماری های روانی در نوجوانان
اگرچه نوسانات خلقی موقت بخش طبیعی دوران نوجوانی تلقی میشوند، اما علائم مداومی که بر احساسات، تفکر و عملکرد فرد تاثیر میگذارند یا فعالیتهای روزمره او را مختل میکنند، نیازمند توجه هستند. در صورت تداوم علائم زیر برای مدت طولانی، مشورت با روانشناس آنلاین توصیه میشود:
- علائم افسردگی شامل غم و اندوه طولانی، گریه مداوم یا عدم علاقه به فعالیتهای معمول
- شکایت جسمی مانند سردرد، معدهدرد، کمردرد و مشکلات خواب
- خودزنی
- پرخاشگری
- تنهایی و انزواطلبی
- رفتارهای مخرب مانند دزدی و سرقت
- تغییر عملکرد یا رفتار در مدرسه
- استفاده از مواد مخدر و الکل
- کاهش یا افزایش وزن ناخواسته
- پرخوری، پیروی از رژیمهای بسیار سخت یا ورزش بیشازحد
- فکر کردن به خودکشی
- توهم یا هذیان
Globally, it is estimated that one in seven (14.3%) of 10–19-year-olds experience mental health conditions, yet these remain largely unrecognized and untreated.
به نقل از سایت: WHO
در سطح جهان تخمین زده میشود که از هر هفت (۱۴/۳ درصد) فرد ۱۰ تا ۱۹ ساله، یک نفر دچار مشکلات سلامت روان است. با این حال، این مشکلات تا حد زیادی ناشناخته و درماننشده باقی میمانند.
عوارض بیماریهای رایج روانی در نوجوانان
اختلالات سلامت روان میتوانند توانایی فرد را برای عملکرد موثر تحت تاثیر قرار دهند و در خلقوخو، رفتار، فرآیندهای فکری و حتی عادات غذایی او تغییرات چشمگیری ایجاد کنند. شدت این تاثیرات از فردی به فرد دیگر متفاوت است و به نوع اختلال و مدت زمان ابتلا به آن بستگی دارد.
علت مشکلات رایج روانی در نوجوانان
بعضی از مشکلات سلامت روان ممکن است ریشه ژنتیکی داشته باشند. با این حال، عوامل زیر میتوانند احتمال ابتلا به انواع بیماری های روانی در نوجوانان را افزایش دهند:
- فشار همسالان
- قرار گرفتن بیشازحد در معرض رسانههای اجتماعی
- شرایط نامطلوب زندگی
- تجربه تبعیض یا طرد شدن
- کیفیت پایین روابط خانوادگی
- نبود یک یا هر دو والد
- انتظارات خانواده و معلمان
- ازدواج زود هنگام
- کمتوانی ذهنی
- ابتلا به اوتیسم یا سایر اختلالات عصبی
- ابتلا به بیماریهای مزمن
- تجربه خشونت یا سوءاستفاده جنسی
تشخیص بیماری های روانی در نوجوانان
تشخیص انواع بیماری های روانی در نوجوانان بر اساس علائم و میزان تاثیر آنها بر زندگی روزمره انجام میشود. روانپزشک، روانشناس یا مشاور نوجوان برای تشخیص دقیق به بررسی موارد زیر میپردازد:
- سابقه پزشکی و وضعیت سلامت عمومی
- سابقه تجربیات آسیبزا (جسمی یا عاطفی)
- سابقه خانوادگی بیماریهای جسمی و روانی
- زمانبندی مراحل رشد و بلوغ
- عملکرد تحصیلی
علاوه بر این، متخصص ممکن است از آزمونها و پرسشنامههای تخصصی سلامت روان استفاده کند.
درمان بیماری های روانی در نوجوانان
برای درمان انواع بیماری های روانی در نوجوانان راهکارهای متعددی وجود دارد. این راهکارها که بر اساس نوع و شدت بیماری و وضعیت سلامتی فرد انتخاب میشوند، عبارتاند از:
۱. روان درمانی
روان درمانی که به آن رفتار درمانی نیز میگویند، شامل گفتوگو با روانشناس یا سایر متخصصان سلامت روان است. در این فرآیند، نوجوانان یاد میگیرند چگونه در مورد افکار و احساسات خود صحبت کرده و آنها را مدیریت کنند. آنها همچنین رفتارهای جدید و مهارتهای مقابلهای را میآموزند.
۲. دارو درمانی
در بعضی موارد، متخصص سلامت روان ممکن است مصرف دارو را به عنوان بخشی از برنامه درمانی پیشنهاد کند. این دارو ممکن است داروی محرک، ضد افسردگی، ضد اضطراب، ضد روانپریشی یا تثبیتکننده خلقوخو باشد.
نکاتی برای والدین
اگر فرزند نوجوان شما با اختلالات روانی دستوپنجه نرم میکند، با بهکارگیری توصیههای جدول زیر میتوانید به کنترل علائم او کمک کنید:
| راهکار | توضیحات |
|---|---|
| ابراز آزادانه احساسات | به او اجازه دهید احساسات و عواطف خود را به راحتی بیان کند. تخلیه احساسات سرکوبشده میتواند بسیار کمککننده باشد. |
| تایید و همدلی | احساساتش را درک کرده و با او همدردی کنید. نادیده گرفتن احساسات نوجوان، حتی اگر بیاهمیت به نظر برسند، میتواند افسردگی را تشدید کند. |
| تشویق به فعالیت بدنی | او را به شرکت در فعالیتهای ورزشی ترغیب کنید تا تمرکزش از مشکلات منحرف شود. این کار با افزایش هورمونهای شادی به بهبود خلقوخو کمک میکند. |
| حمایت از سرگرمیها و روابط اجتماعی | اجازه دهید سرگرمی جدیدی را دنبال کند یا بیشتر با دوستانش وقت بگذراند. این کار برای تقویت تمرکز و بهبود خلقوخو مفید است. |
| توجه به سلامت جسمی | او را به پیروی از سبک زندگی سالم از جمله رژیم غذایی متعادل، ورزش منظم و خواب کافی تشویق کنید. |
| نادیده گرفتن نظرات منفی | به او بیاموزید تمرکز خود را بر نظرات دیگران بهویژه همسالان قرار ندهد و نظرات منفی را نادیده بگیرد. |
| پذیرش بدن | درباره تصویر مثبت از بدن با فرزندتان صحبت کرده و به او کمک کنید بدنش را همانطور که هست بپذیرد. |
| نوشتن در دفتر خاطرات | از او بخواهید احساساتش را ثبت کند. نوشتن در دفتر خاطرات فضای امنی برای بیان ناامیدیها، ترسها و نگرانیها فراهم میکند. |
اگر میخواهید با راهکارهای بیشتری برای کمک به فرزندتان آشنا شوید، مقاله درمان افسردگی نوجوانان در خانه را در درمانکده بخوانید.
از رفتارهای نگرانکننده نوجوانت خسته شدی؟
با چند کلیک ساده از متخصص مشاوره بگیرپیشگیری از مشکلات رایج روانی در نوجوانان
راهکارهای کلیدی برای پیشگیری از بروز مشکلات سلامت روان در دوران نوجوانی شامل موارد زیر هستند:
- تقویت روابط خانوادگی و ایجاد محیط امن در خانواده
- آموزش مهارتهای ضروری برای مدیریت استرس، حل مسئله و ابراز صحیح احساسات
- پیروی از سبک زندگی سالم از جمله تغذیه متعادل، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و اجتناب از مصرف الکل و مواد مخدر
- نظارت بر رسانههای اجتماعی و محتوای آنلاین
- پرداختن به سرگرمیها و سایر فعالیتهای مورد علاقه برای تقویت اعتمادبهنفس و افزایش رضایت از زندگی
کلام پایانی
تغییرات جسمی، عاطفی و اجتماعی میتوانند احتمال بروز مشکلات سلامت روان را در دوران نوجوانی افزایش دهند. پیامدهای عدم رسیدگی به انواع بیماری های روانی در نوجوانان اغلب تا بزرگسالی ادامه مییابد و فرصت داشتن یک زندگی پربار را محدود میکند. اگر متوجه تغییرات شدیدی در خود یا فرزند نوجوانتان شدید، از طریق سایت درمانکده با متخصص سلامت روان مشورت کنید. دریافت کمک حرفهای در زمان مناسب میتواند تفاوت زیادی در وضعیت سلامت روان ایجاد کند و احتمال بروز مشکلات جدی را در آینده به حداقل برساند.
سوالات متداول
نوسانات خلقی طبیعی معمولا موقتی هستند؛ در حالی که علائم بیماریهای روانی پایدار و شدید است و عملکرد روزمره را به طور قابلتوجهی مختل میکند.
بین خواب و مشکلات سلامت روان ارتباط دوطرفه وجود دارد. همانطور که بیماری روانی میتواند بر کیفیت خواب تاثیر بگذارد؛ خواب کم یا بیکیفیت نیز روی سلامت روان تاثیر منفی دارد یا باعث بدتر شدن علائم اختلالات روانی میشود.
بله، بسیاری از اختلالات سلامت روان با درمان مناسب به خوبی کنترل میشوند. در مورد نحوه درمان انواع بیماری های روانی در نوجوانان میتوانید با روانشناس یا روانپزشک مشورت کنید.
