بیماری نقرس چیست؟ چگونه ایجاد می‌شود؟ علائم و درمان آن

بیماری نقرس یک نوع شایع و پیچیده از آرتریت است که می‌تواند هر فردی را درگیر کند. علائم نقرس با حملات ناگهانی و شدید درد، تورم، قرمزی و حساسیت به لمس مفاصل، که اغلب مفصل انگشت شست پا را درگیر می‌کند، مشخص می‌شود.

حمله نقرس می‌تواند به طور ناگهانی اتفاق بیفتد و اغلب اوقات فرد را در نیمه شب با این احساس که انگشت شست پا در حال سوختن است بیدار کند. مفصل آسیب دیده گرم، متورم و چنان حساس است که حتی وزن لایه رویی آن هم غیرقابل تحمل به نظر می‌رسد. علائم نقرس ممکن است بیایند و بروند، اما روش‌هایی برای کنترل و جلوگیری از شدید شدن آن‌ها وجود دارد. اگر می‌خواهید بدانید بیماری نقرس چیست و راه درمان آن کدام است، این مقاله مجله درمانکده را تا انتها دنبال کنید.

بهتر است بخوانید: علائم کرونای جدید

علائم نقرس

علائم نقرس پا و سایر مفاصل تقریبا همیشه به طور ناگهانی و غالبا در شب مشاهده می‌شوند. جدول زیر شایع‌ترین علائم این بیماری را نشان می‌دهد:

درد مفصلی شدید	نقرس معمولا مفصل بزرگ انگشت شست پا را تحت تاثیر قرار می‌دهد، اما ممکن است در هر مفصلی ایجاد شود. مفاصل دیگری که معمولا مبتلا می‌شوند شامل مچ پا، زانو، آرنج، مچ دست و انگشت‌ها است. درد احتمالا در چهار تا 12 ساعت اول پس از شروع شدیدتر است.
ناراحتی طولانی‌مدت	بعد از فروکش کردن شدیدترین درد، ممکن است بعضی از ناراحتی‌های مفصلی از چند روز تا چند هفته طول بکشند. حملات بعدی احتمالا طولانی‌تر بوده و مفاصل بیشتری را تحت تاثیر قرار می‌دهند.
التهاب و قرمزی	بررسی تصاویر نقرس پای چپ، پای راست و سایر نقاط بدن نشان می‌دهد که مفاصل آسیب دیده متورم، حساس، گرم و قرمز می‌شوند.
دامنه حرکتی محدود	با گذشت زمان، علائم نقرس شست پا و سایر مفاصل بدن را بیشتر تحت تاثیر قرار می‌دهند. در نتیجه، با پیشرفت بیماری ممکن است نتوانید مفاصل خود را به طور عادی حرکت دهید.

بیشتر بخوانید: میاستنی گراویس

اگر درد ناگهانی و شدیدی در مفصل دارید، با پزشک فوق تخصص روماتولوژی تماس بگیرید. در صورت عدم درمان، نقرس می‌تواند به بدتر شدن درد و آسیب مفصلی منجر شود. اگر تب و مفصل گرم و ملتهب دارید، بلافاصله باید به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید، چون این علائم می‌توانند نشانه عفونت باشند.

در تصویر زیر می‌توانید عکس نقرس پا را مشاهده کنید.

بیشتر بدانید: خطرناکترین نوع روماتیسم چیست؟

بیشتر بدانید: نقرس کاذب چیست؟

علت بروز نقرس

نقرس هنگامی رخ می‌دهد که کریستال‌های اورات در مفصل جمع شده و باعث التهاب و درد شدید حمله نقرس می‌شوند. در صورت وجود مقادیر زیادی اسید اوریک در بدن، کریستال‌های ادراری هم تشکیل می‌شوند.

بدن بر اثر تجزیه پورین (موادی که به طور طبیعی در بدن یافت می‌شوند)، اسید اوریک تولید می‌کند. پورین همچنین در غذاهای خاصی مانند گوشت قرمز، جگر و غذاهای دریایی یافت می‌شود. خوراکی‌های دیگری که سطح اسید اوریک را بالا می‌برند، شامل نوشیدنی‌های الکلی و به ویژه آبجو و نوشیدنی‌های شیرین شده با قند میوه (فروکتوز) هستند.

بیشتر بدانید: درمان روماتیسم چگونه است؟

به طور معمول اسید اوریک در خون حل و از طریق کلیه‌ها به ادرار منتقل می‌شود. اما گاهی اوقات یا بدن بیش از حد اسید اوریک تولید می‌کند یا کلیه‌ها قادر به دفع آن نیستند. هنگامی که این اتفاق می‌افتد، اسید اوریک تجمع یافته و در یک مفصل یا بافت اطراف آن بلورهای تیز و سوزن مانند ایجاد می‌کند که درد، التهاب و تورم را به دنبال دارد.

بیشتر بخوانید: نقرس زانو چیست؟ + راه‌های درمان و پیشگیری

عوامل خطر ابتلا به نقرس

اگر مقادیر زیادی اسید اوریک در بدن خود داشته باشید، به احتمال زیاد به نقرس مبتلا خواهید شد. عواملی که سطح اسید اوریک را در بدن افزایش می‌دهند عبارتند از:

• رژیم غذایی: رژیم غذایی غنی از گوشت و غذاهای دریایی و نوشیدنی‌هایی که با قند میوه (فروکتوز) شیرین شده‌اند، سطح اسید اوریک را افزایش می‌دهد. مصرف الکل، به ویژه آبجو هم تاثیر مشابهی خواهد داشت.
• چاقی: اگر اضافه وزن دارید، بدن اسید اوریک بیشتری تولید می‌کند و کلیه‌ها برای دفع آن کاری بیشتری انجام می‌دهند.
• مشکلات پزشکی: بعضی از بیماری‌ها و شرایط خاص، خطر ابتلا به نقرس را افزایش می‌دهند. این موارد شامل فشار خون بالا و بیماری‌های مزمن مانند دیابت، سندرم متابولیک و بیماری‌های قلبی و کلیوی است.
• داروهای خاص: استفاده از دیورتیک‌های تیازیدی که معمولاً برای درمان فشار خون بالا استفاده می‌شوند و آسپرین با دوز پایین می‌تواند سطح اسید اوریک را افزایش دهد. به‌علاوه، افرادی که عضو پیوندی دریافت می‌کنند از داروهایی استفاده می‌کنند که می‌توانند باعث افزایش اسید اوریک شوند.
• سابقه خانوادگی نقرس: اگر سایر اعضای خانواده نقرس داشته باشند، به احتمال زیاد به این بیماری مبتلا خواهید شد.
• سن و جنسیت: نقرس در مردان بیشتر اتفاق می‌افتد، به این دلیل که معمولا زنان سطح اسید اوریک کمتری دارند. با این حال بعد از یائسگی، میزان اسید اوریک زنان به مردان نزدیک می‌شود. همچنین مردان به احتمال زیاد زودتر دچار نقرس می‌شوند (معمولا در سنین 30 تا 50 سالگی)، در حالی که زنان به طور کلی پس از یائسگی علائم و نشانه‌هایی از آن را پیدا می‌کنند.
• جراحی یا ضربه: تجربه جراحی یا ضربه با افزایش خطر ابتلا به حمله نقرس همراه است.

بیشتر بخوانید: بیماری پمفیگوس چیست؟

بیشتر بدانید: کاربرد قرص سلکوکسیب چیست؟

عوارض نقرس

افراد مبتلا به نقرس ممکن است مشکلات شدیدتری را تجربه کنند، از جمله:

• نقرس بازگشتی: بعضی از افراد پس از درمان دیگر هرگز علائم و نشانه‌های نقرس را تجربه نمی‌کنند. اما بعضی دیگر ممکن است هر سال چند بار با علائم آن مواجه شوند. داروها می‌توانند از بروز حمله نقرس در افراد مبتلا به نقرس بازگشتی جلوگیری کنند. در صورت عدم درمان، نقرس باعث فرسایش و تخریب مفصل می‌شود.
• نقرس پیشرفته: نقرس درمان نشده ممکن است باعث رسوب کریستال‌های اورات در زیر پوست، در گره‌هایی به نام توفی (TOE-fie)، شود. توفی می‌تواند در مناطق مختلفی مانند انگشت‌ها، دست‌ها، پاها، آرنج یا تاندون آشیل در پشت مچ پا ایجاد شود. این عارضه معمولا دردناک نیست، اما در حملات نقرس ممکن است متورم و حساس شود.
• سنگ کلیه:کریستال‌های اورات می‌توانند در مجاری ادراری افراد مبتلا به نقرس جمع شده و باعث ایجاد سنگ کلیه شوند. مصرف دارو می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به سنگ کلیه کمک کند.

بیشتر بخوانید: برای پوکی استخوان چی خوبه

پیش‌گیری از علائم نقرس

در دوره‌های عاری از علائم، ممکن است دستورالعمل‌های غذایی به محافظت در برابر حملات این بیماری در آینده کمک کنند. در ادامه بعضی از این دستورالعمل‌ها را بررسی می‌کنیم:

• مصرف مایعات فراوان: آب زیاد بنوشید و تعداد نوشیدنی‌های شیرین را محدود کنید، به ویژه آن‌هایی که با شربت با فروکتوز بالا شیرین می‌شوند.
• محدودیت مصرف الکل: با پزشک در مورد راه‌های ترک الکل صحبت کنید. شواهد جدید نشان می‌دهد که آبجو به ویژه در مردان احتمال بروز علائم این بیماری را افزایش می‌دهد.
• دریافت پروتئین مورد نیاز بدن از محصولات لبنی کم چرب: در حقیقت، محصولات لبنی کم چرب ممکن است یک اثر محافظتی در برابر این بیماری داشته باشند، بنابراین بهترین منبع پروتئین هستند.

بیشتر بدانید: پلی میالژیا روماتیکا چیست؟

بیشتر بخوانید: علائم روماتیسم خونی چیست؟

• محدودیت مصرف گوشت، ماهی و مرغ: همواره توجه داشته باشید که چه نوع و چه مقدار از این مواد غذایی را مصرف می‌کنید، چون در غیر این صورت مشکلاتی را برای شما ایجاد می‌کنند.
• حفظ وزن مطلوب بدن: خوراکی‌هایی را انتخاب کنید که به حفظ وزن کمک کنند. کاهش وزن ممکن است سطح اسید اوریک را در بدن پایین بیاورد. اما از رژیم‌های بسیار سخت یا کاهش وزن سریع خودداری کنید، چون می‌توانند به طور موقت سطح اسید اوریک را افزایش دهند.

بیشتر بخوانید: علائم روماتیسم

تشخیص بیماری نقرس

آزمایش‌های زیادی برای کمک به تشخیص نقرس وجود دارند. این آزمایش‌ها که معمولا توسط بهترین پزشک روماتیسم توصیه می‌شوند، عبارتند از:

• آزمایش مایعات مفصل: پزشک از سوزن برای برداشتن مایعات از مفصل آسیب دیده استفاده می‌کند. هنگام بررسی مایعات در زیر میکروسکوپ، ممکن است کریستال‌های اورات قابل مشاهده باشند.
• آزمایش خون: پزشک آزمایش خون را برای اندازه‌گیری میزان اسید اوریک و کراتینین در خون توصیه می‌کند. نتیجه آزمایش خون می‌تواند گمراه‌کننده باشد. بعضی از افراد سطح اسید اوریک بالا دارند، اما هرگز این بیماری را تجربه نمی‌کنند و بعضی از افراد علائم و نشانه‌های این بیماری را دارند، اما سطح اسید اوریک در خون آن‌ها غیرعادی نیست.

بیشتر بخوانید: آزمایش تراکم استخوان

• تصویربرداری با اشعه ایکس: عکس‌برداری با اشعه ایکس می‌تواند برای رد سایر دلایل التهاب مفصل مفید باشد.
• سونوگرافی: سونوگرافی می‌تواند کریستال‌های اورات را در یک مفصل یا توفی تشخیص دهد. این روش در اروپا بیشتر از ایالات متحده مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• توموگرافی کامپیوتری با انرژی دوگانه (DECT): این نوع تصویربرداری می‌تواند وجود کریستال‌های اورات را در مفصل تشخیص دهد. این آزمایش به دلیل هزینه بالا معمولا به طور روتین استفاده نمی‌شود و به طور گسترده در دسترس نیست.

بیشتر بدانید: شایع ترین بیماری های روماتیسمی

درمان بیماری نقرس

هیچ راهی برای درمان دائمی این بیماری مچ پا، انگشت پا و سایر مفاصل بدن وجود ندارد، اما معمولا با دارو درمانی می‌توان علائم آن را کنترل کرد. اینکه شما و دکتر روماتولوژیست چه داروهایی را انتخاب می‌کنید، به وضعیت سلامتی و ترجیحات شخصی شما بستگی دارد. از داروهای نقرس می‌توان برای درمان حملات حاد و جلوگیری از حملات بعدی استفاده کرد. داروها می‌توانند خطر ابتلا به عوارض نقرس مانند ایجاد توفی حاصل از رسوبات کریستال اورات را هم کاهش دهند.

داروهایی که برای درمان حملات حاد این بیماری و جلوگیری از حملات بعدی مورد استفاده قرار می‌گیرند، عبارتند از:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): NSAIDs شامل گزینه‌های بدون نسخه مانند ایبوپروفن و ناپروکسن سدیم و همچنین داروهای تجویزی با قدرت بیشتر مانند ایندومتاسین و سلکوکسیب هستند. ممکن است پزشک برای جلوگیری از حمله حاد دوز بیشتری تجویز کند، اما به تدریج باید از مصرف آن کاسته شود. NSAIDsمعمولا با خطر درد، خونریزی و زخم معده همراه هستند.

بیشتر بخوانید: بیماری لوپوس

• کلشی‌سین: پزشک ممکن است کلشی‌سین را به عنوان قرص نقرس برای شما تجویز کند. کلشی‌سین یک داروی ضدالتهاب است که به طور موثر درد نقرس را کاهش می‌دهد. اثربخشی این دارو می‌تواند با عوارض جانبی مانند حالت تهوع، استفراغ و اسهال خنثی شود (به خصوص در دوزهای بالا). بعد از برطرف شدن حمله حاد نقرس، دوز کمی از کلشی‌سین می‌تواند برای جلوگیری از حملات آینده موثر واقع شود.

• کورتیکواستروئیدها: داروهای کورتیکواستروئید، مانند پردنیزون، می‌توانند با کاهش التهاب و درد به درمان نقرس پا و نقرس سایر نقاط بدن کمک کنند. کورتیکواستروئیدها به صورت قرص هستند یا به مفصل تزریق می‌شوند. کورتیکواستروئیدها معمولا فقط در افرادی که نقرس دارند و نمی توانند NSAIDs یا کلشی سین مصرف کنند، استفاده می‌شوند. عوارض جانبی کورتیکواستروئیدها عبارتند از: تغییرات خلقی، افزایش قند خون و افزایش فشار خون.

دارو درمانی برای جلوگیری از عوارض نقرس

اگر سالانه چند حمله این بیماری را تجربه می‌کنید یا تعداد آن‌ها کم ولی بسیار دردناک است، ممکن است پزشک برای کاهش خطر ابتلا به عوارض مربوط به نقرس دارو تجویز کند. اگر قبلا شواهدی از آسیب نقرس در عکس اشعه ایکس مفصل داشته‌اید یا به توفی، بیماری مزمن کلیه یا سنگ کلیه مبتلا هستید، ممکن است برای کاهش سطح اسید اوریک در بدن دارو دریافت کنید. این گزینه‌ها عبارتند از:

بیشتر بخوانید: علائم بیماری روماتولوژی چیست

• داروهایی که تولید اسید اوریک را مهار می‌کنند: داروهایی به نام بازدارنده‌های گزانتین اکسیداز (XOI)، از جمله آلوپورینول (آلوپریم، لوپورین و زیلوپریم) و فبوکوستات (یولوریک)، میزان اسید اوریک بدن را محدود می‌کنند. در نتیجه، سطح اسید اوریک خون و خطر ابتلا به این بیماری کاهش می‌یابد. از عوارض جانبی آلوپورینول می‌توان به تب، بثورات پوستی، هپاتیت و مشکلات کلیوی و از عوارض جانبی فبوکوستات می‌توان به بثورات پوستی، حالت تهوع، کاهش عملکرد کبد و افزایش خطر مرگ ناشی از مشکلات قلبی اشاره کرد.

• داروهایی که دفع اسید اوریک را بهبود می‌بخشند: داروهایی مانند پروبنسید به بهبود توانایی کلیه ها در حذف اسید اوریک از بدن کمک می‌کنند. عوارض جانبی شامل بثورات پوستی، درد معده و سنگ کلیه است.

بیشتر بخوانید: خطرناکترین نوع روماتیسم

اصلاح سبک زندگی و درمان‌های خانگی برای کنترل علائم نقرس

دارو درمانی اغلب موثرترین روش برای درمان سریع این بیماری حاد است و می‌تواند از حملات مکرر آن جلوگیری کند. با این حال، ایجاد بعضی تغییرات در سبک زندگی هم مهم است:

• محدود کردن نوشیدنی‌های الکلی و نوشیدنی‌های شیرین شده با قند میوه (فروکتوز): در عوض، مقدار زیادی نوشیدنی غیرالکلی به ویژه آب بنوشید.
• محدود کردن مصرف غذاهای سرشار از پورین: گوشت قرمز، امعاء و احشاء و غذاهای دریایی سرشار از پورین هستند.
• ورزش منظم و کاهش وزن: حفظ وزن سالم خطر ابتلا به نقرس را کاهش می‌دهد.

بیشتر بخوانید: درمان پوکی استخوان و درد مفاصل

سوالات متداول

بیشتر بخوانید: انواع بیماری‌های روماتیسمی

کلام پایانی درباره نقرس

شما عزیزان برای کسب اطلاعات در مورد علائم این بیماری و راه‌های کنترل آن می‌توانید از راهنمایی‌های متخصص آنلاین روماتولوژی استفاده کنید. البته برای دریافت این راهنمایی‌ها لزومی ندارد که صبر کنید تا در زمان ممکن مراقبت‌های درمانی مورد نیاز خود را به دست آورید؛ بلکه می‌توانید آن را در یک چشم برهم زدن به صورت آنلاین از طریق درمانکده انجام دهید.

تیم درمانکده پس از بررسی نیازهای بیماران و پزشکان مختلف، لیست بهترین دکتر روماتولوژی را در سایت خود فراهم کرده است. برای انتخاب پزشک مورد نظر خود بدون نیاز به مراجعه حضوری و تماس با مطب، می‌توانید برای دریافت نوبت به لیست بهترین پزشکان مراجعه کرده و با توجه به اولین نوبت خالی پزشک، نظرات بیماران، تلفن مطب و آدرس مطب، نوبت خود را به صورت آنلاین رزرو کنید.

منبع: mayoclinic