سکته مغزی چیست؟ علائم سکته مغزی در خواب چگونه است؟

سکته مغزی (stroke) یک عارضه ناگوار است که اغلب عوارض بسیار زیادی برای بیمار از خود به‌جای می‌گذارد و کیفیت زندگی فرد کاملا تحت تاثیر این بیماری قرار می‌گیرد. این عارضه معمولا بدون علائم مشهودی اتفاق می‌افتد از همین‌رو به آن قاتل خاموش هم می‌گویند.

اصلی‌ترین دلیل مشخص نبودن علائم سکته مغزی شباهت نشانه‌های شروع آن با سایر بیماری‌هاست که فرد در لحظات ابتدایی که زمان طلایی برای رساندن بیمار به بیمارستان است، متوجه آن‌ها نمی‌شود. این عارضه به شکل انحصاری مغز را تحت تاثیر قرار می‌دهد، به‌همین دلیل بعد از بروز آن بدن فرد با اختلالات شدیدی مواجه خواهد شد.

اینجاست که شناخت علائم سکته مغزی و به کار گرفتن اقدامات درمانی در لحظات اولیه به شما کمک می‌کند تا از عوارض چشمگیر آن نجات پیدا کنید. برای شناخت علائم قبل از سکته مغزی، انواع دیگر و راه‌کارهای پیشگیری آن تا انتهای این مقاله از مجله درمانکده همراه ما باشید.

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی به معنی پاره شدن یک رگ خونی در مغز و بروز خونریزی داخلی است. همچنین اگر به هر دلیلی جریان خون‌رسانی به مغز مسدود یا به‌شدت کاهش پیدا کند، این عارضه ایجاد می‌شود. در واقع، پارگی یا انسداد رگ‌ها مانع رسیدن خون و اکسیژن کافی به بافت‌های مغز می‌شود و عملکرد طبیعی آن را مختل می‌کند. خون از طریق گلبول‌های قرمز و پروتئینی به نام هموگلوبین، وظیفه جابه‌جایی مواد مغذی و دفع دی‌اکسید کربن را بر عهده دارد و اختلال در این فرآیند می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد.

در صورتی که اکسیژن کافی به سلول‌های مغزی نرسد، بافت مغز در مدت زمان کوتاهی دچار آسیب شدید شده و حتی پس از چند دقیقه سلول‌ها شروع به مرگ می‌کنند. به همین دلیل، اعضای مختلف بدن که تحت کنترل ناحیه آسیب‌دیده مغز هستند، عملکرد طبیعی خود را از دست می‌دهند. سکته مغزی یک اورژانس پزشکی بسیار مهم محسوب می‌شود و پس از مشاهده علائم اولیه، مراجعه سریع به مراکز درمانی و دریافت درمان زیر نظر بهترین دکتر مغز و اعصاب نقش حیاتی در کاهش عوارض و افزایش شانس بهبودی بیمار دارد.

بیشتر بدانید:‌ سطح هوشیاری در بیماران سکته مغزی

عوامل خطر stroke

شایع‌ترین فاکتورهای خطر عبارتند از:

• دیابت
• افزایش سن
• بیماری کرونا
• حمله ی قلبی
• کلسترول بالا
• فشار خون بالا
• سیگار یا قرار گرفتن در معرض دود آن

بیشتر بدانید: فلج مغزی چیست؟

خوب است بدانید که سکته مغزی یکی از بیماری‌های شایع است که این‌روزها نه تنها افراد مسن بلکه جوانان و زنان زیادی درگیر آن می‌شوند. وب‌سایت درمانکده با ایجاد لیست پزشک مغز و اعصاب این امکان را برای شما فراهم کرده تا بتوانید هر نوع علائم مشکوک را توسط مشاوره تلفنی، متنی یا تصویری به صورت آنلاین با دکتر خود در میان بگذارید.

علائم قبل از سکته مغزی

نشانه‌هایی که در ادامه آن‌ها را معرفی می‌کنیم در صورت اقدامات پزشکی به‌موقع می‌تواند جان بیمار را از عوارض شدید این بیماری نجات دهد.

• سردرد شدید ناگهانی
• به سختی حرف زدن
• عدم تعادل ناگهانی و سرگیجه
• ضعف ناگهانی و احساس بی‌حسی
• احساس گیجی و سردرگمی ناگهانی
• ایجاد نابینایی ناگهانی خصوصا در یک چشم

بیشتر بدانید: علائم نرسیدن خون به مغز

علائم سکته مغزی را بشناسید

مغز به‌عنوان فرمانده بدن کنترل توانایی‌های مختلفی را برعهده دارد. از همین‌رو علائم سکته مغزی شدید یا خفیف به ناحیه آسیب‌دیده بستگی دارد. مثلا آسیب ناحیه بروکا مغز بر اثر سکته‌ی مغزی تاثیر مستقیم بر ماهیچه‌های صورت و دهان می‌گذارد، به نحوی که فرد کنترل لازم برای صحبت کردن نخواهد داشت یا عضلات دهان بیمار کج می‌شود.

در زیر با شایع‌ترین نشانه‌های این عارضه آشنا می‌شوید:

بیشتر بدانید: افزایش خونرسانی به مغز

علائم سکته مغزی شدید

• تشنج
• سرگیجه
• سفتی گردن
• سردرد ناگهانی
• گیجی یا آشفتگی
• بی ثباتی عاطفی
• حالت تهوع و استفراغ
• تاری یا دوبینی
• ضعف یا فلج یک طرف صورت
• ناواضح صحبت کردن (dysarthria)
• از دست دادن توانایی صحبت (Aphasia)
• از دست دادن هماهنگی دست و پا (ataxia)
• از دست دادن حس چشایی، بویایی،لامسه، بینایی و شنوایی

در صورت لزوم می توانید با دکتر مغز و اعصاب آنلاین مشورت کنید و هم می توانید به صورت حضوری به متخصص مغز و اعصاب مراجعه کنید.

علائم سکته مغزی در زنان

برخی زنان علائم متفاوت و اضافه‌تری از مردان تجربه می‌کنند. آن‌ها عبارتند از:

• غش
• خستگی
• سرگردانی
• مشکل در حافظه
• ضعف عمومی در دو طرف بدن

بیشتر بدانید: سی تی اسکن مغز چیست؟

علائم سکته مغزی در خواب

• از دست دادن بینایی هنگام باز کردن چشم‌ها در صبح
• ضعف و سستی بازوها و عدم توانایی مرتب کردن رختخواب
• از دست دادن کنترل عضلات مثانه و خیس کردن رختخواب در طول شب

علت سکته مغزی و انواع آن

برای این عارضه بسته به علت بروز آن دسته‌بندی‌های مختلفی در نظر گرفتند. اما بیش از 87 درصد سکته‌های مغزی ناشی از انسداد یا کاهش جریان خون به مغز است. در ادامه انواع سکته مغزی را بر اساس علت ایجاد آن‌ها بررسی می‌کنیم:

آمبولی علت سکته مغزی ایسکمیک

سکته مغزی ایسکمیک (ischemic stroke) بر اثر ایجاد لخته خون و نرسیدن جریان خون به مغز ایجاد می‌شود. آمبولی عارضه‌ای است که با حرکت در عروق و مسدود ساختن آن‌ها در بروز این نوع سکته نقش مهمی ایفا می‌کند. آمبولی می‌تواند به شکل لخته خون (ترومبوز)، چربی، ماده خارجی، رسوبات کلسترول یا کلسیم ظاهر شود.

بیشتر بدانید: علت زیاد دستشویی رفتن و ادرار مکرر چیست؟

ترومبوز دیگر علت سکته مغزی ایسکمیک

اصلی‌ترین دلیل سکته مغزی وجود لخته خون است که باعث مسدود شدن شریان‌های مغز می‌شود. بدین ترتیب دیگر به بخشی از مغز خون و اکسیژن کافی نمی‌رسد که موجب مرگ سلول‌های آن خواهد شد. وجود پلاک کلسترول باعث آغاز فرایند لخته شدن می‌شود که معمولا تنگ بودن عروق دلیل اصلی ایجاد پلاک است. بالا بودن فشار خون، کلسترول، دیابت و سیگار کشیدن بروز سکته مغزی ناشی از ترومبوز را تسریع می‌کند.

سکته‌ی مغزی به‌دلیل خونریزی مغزی

پاره شدن رگ خونی در مغز باعث خونریزی در بافت مغزی می‌شود که به آن هموراژیک (Hemorrhagic) می‌گویند. پس از بروز این عارضه خونرسانی و آکسیژن به مغز قطع خواهد شد و علائم سکته مغزی نمایان می‌شوند. خونریزی در بافت مغز می‌تواند باعث تورم شود و فشار داخل جمجمه را افزایش دهد.

فشارخون بالا، آنوریسم (برآمدگی رگ خونی به شکل غیرطبیعی)، تصادف، رسوب پروتئین در دیواره عروق، پارگی دیواره نازک عروق از دیگر دلایل بروز این عارضه هستند. خونریزی مغزی معمولا با علائم زیر همراه است که در صورت عدم درمان به‌موقع موجب به کما رفتن فرد یا حتی مرگ می‌شود:

• عدم تحمل نور
• احساس سفتی گردن
• حالت تهوع و استفراغ
• سردرد شدید و به صورت ناگهانی

لخته خون علت سکته در ساقه مغز

کنترل فعالیت‌های عصبی مرکزی مثل تنفس، فشارخون و هوشاری ما بر عهده ساقه مغز است. درواقع همه حرکت‌های بدن دستور انجام فعالیت را از ساقه مغز دریافت می‌کنند. از همین‌رو سکته مغزی در ناحیه مذکور عملکرد آن‌ها را غیرفعال خواهد کرد. زمانی‌که لخته خون در ساقه مغز برطرف شود و جریان خون به حالت عادی بازگردد، فرد با سرعت بیشتری بهبود می‌یابد.

حمله ایسکمیک گذرا (TIA)

حمله transient ischemic attack همان‌طور که از نامش پیداست موقتی بوده و به‌دلیل کاهش ناگهانی و گذرای جریان خون به مغز رخ می‌دهد. متخصصین سکته ایسکمیک گذرا را شبه سکته یا سکته خفیف معرفی می‌کنند، زیرا علائم بعد از چند دقیقه از بین می‌رود. اما باید آن را یک هشدار برای بروز سکته‌ی مغزی در آینده بدانید.

علائم سکته مغزی خفیف در زنان

آن‌ها عبارتند از:

• درد
• تشنج
• گیجی
• سکسکه
• خواب آلودگی
• ضعف عمومی
• اختلال در تنفس
• حالت تهوع و استفراغ
• از دست دادن هوشیاری

قطع خونرسانی علت سکته خاموش

سکته مغزی خاموش (silent stroke) مانند نوع ایسکمیک با قطع ناگهانی خونرسانی به بخشی از مغز، عدم اکسیژن رسانی موثر و آسیب سلول‌های مغزی اتفاق می‌افتد. در این حالت ناحیه آسیب‌دیده بسیار کوچک است یا بخشی از مغز دچار اختلال شده است که هیچ نوع عملکرد حیاتی را کنترل نمی‌کند. به‌همین دلیل اصلا متوجه این عارضه نمی‌شوید.

علائم سکته مغزی خاموش

آن‌ها عبارتند از:

• عدم تعادل ناگهانی
• از دست دادن خفیف حافظه
• عدم کنترل عضلات (مثانه) موقتی
• اختلال در مهارت‌ها و توانایی‌های شناختی
• تغییر در رفتار و شخصیت به صورت ناگهانی

دیگر علت سکته مغزی عبارت است از:

• واسکولیت (التهاب رگ‌های خونی و کاهش جریان خون به مغز)
• سردرد میگرنی (انقباضات و باریک شدن رگ‌های خونی در مغز)
• سکته مغزی بدون علت مشخص (هر علت دیگری غیر از لخته خون)

بیشتر بدانید: درمان سکته مغزی چقدر زمان می‌خواهد؟

روش تشخیص علائم هشداردهنده سکته مغزی

سایت cdc علائم هشداردهنده سکته مغزی را به صورت BE FAST بیان می‌کند:

نام اختصاری	علائم هشداردهنده
B	از دست دادن ناگهانی تعادل
E	از دست دادن ناگهانی بینایی در یک یا دو چشم (احتمال تجربه دوبینی)
F	از فرد بخواهید لبخند بزند. (افتادگی صورت در یک یا دو طرف)
A	از فرد بخواهید بازوهای خود را بالا ببرد. (بالاتر ماندن یک بازو و افتادن دیگری به سمت پایین)
S	از فرد بخواهید جمله ساده تکرار کند. (از دست دادن توانایی صحبت کردن یا عدم انتخاب کلمات صحیح)
T	با مشاهده هر یک از این علائم زمان طلایی بهبود را از دست ندهید و سریعا با اورژانس تماس بگیرید.

درمان سکته مغزی (stroke)

یکی از سوالات پرتکرار بیماران و اطرافیان آن‌ها این است که «آیا سکته مغزی خوب می‌شود؟». نوع و مدت زمان سکته دو فاکتور اصلی هستند که شیوه درمان را مشخص می‌کنند. پزشک متخصص مغز و اعصاب و جراح مغز و اعصاب با همکاری یکدیگر بهترین روش درمانی این عارضه را برای بیمار در نظر می‌گیرند. متداول‌ترین راه‌کارها شامل موارد زیر هستند:

دارودرمانی

• وارفارین (داروی ضد انعقاد و جلوگیری از لخته شدن خون)
• آسپرین و کلوپیدوگزل (داروی ضد پلاکت)
• داروی TPA (فعال کننده پلاسمینوژن بافتی)
• آتورواستاتین (استاتین ها برای پایین آودن کلسترول)
• مهارکننده آنزیم تبدیل کننده آنژیوتانسین،مسدودکننده بتا و کانال‌های کلسیمی (داروهای فشار خون)

درمان اورژانسی اندوواسکولار (Endovascular)

در این حالت متخصص سعی می‌کند، رگ مسدود شده را به‌طور مستقیم درمان کنند. این شیوه در بهبود وضعیت بیمار موثر است.

برداشتن و خارج کردن لخته خون

این شیوه درمانی برای آن دسته از بیمارانی توصیه می‌شود که دارای لخته‌های خون بزرگ هستند. لخته‌های بزرگ معمولا با مصرف دارو، از بین نمی‌روند. متخصص برای این منظور از دستگاهی که به یک کاتتر متصل است، استفاده می‌کند.

روش ترومبکتومی مکانیکی

زمانی‌که داروهای شل‌کننده لخته کارساز نباشند، پزشک متخصص مغز و اعصاب از این راه‌کار استفاده می‌کند. ترومبکتومی مکانیکی به زمان حساس است و باید حتما 24 ساعت پس از شروع علائم سکته مغزی انجام شود. بدین شکل که لوله مخصوص در رگ خونی اصلی وارد و به سمت لحته خون مغز هدایت خواهد شد. ابزار موجود در لبه لوله مخصوص باعث از بین رفتن لخته می‌شود.

مدیریت فشار خون

فشار خون عامل اصلی سکته مغزی هموراژیک است. از همین‌رو مدیریت آن باعث کاهش خونریزی، لخته شدن خون و جلوگیری از بسته شدن رگ خونی آسیب دیده می‌شود.

عمل جراحی

جراحی زمانی توصیه می‌شود که ناحیه خونریزی در مغز وسیع باشد. در این حالت تزریق دارو به تنهایی کافی نیست. در عمل جراحی، متخصص لخته خون را برداشته و به این ترتیب فشار مغز کاهش می‌یابد. روش‌های جراحی عبارتند از:

• ایجاد سوراخ در مغز و تخلیه خون
• برش کرانیوتومی (Craniotomy)
• باز شدن حفره جمجمه در صورت عدم اثربخشی روش‌های قبل

توانبخشی سکته مغزی

یکی از مهمترین راه‌کارها برای بهبودی فرد پس از این عارضه بازگردانی توانایی او به کمک توانبخشی است. اشکال مختلف آن عبارتند از:

• گفتاردرمانی (برطرف شدن کُندی زبان و بازگرداندن توانایی کنترل ماهیچه برای تنفس، خوردن، نوشیدن و بلع)
• فیزیوتراپی (برگرداندن توانایی استفاده از دست‌ها، بازوها، پاها و برطرف شدن مشکل تعادل یا ضعف عضلانی)
• کاردرمانی (آموزش مجدد به مغز برای ادامه فعالیت روزمره همچون بهبود حرکات دست و کنترل عضلات)
• شناخت درمانی (برطرف کردن مشکل حافظه و انجام تمریناتی برای به دست آوردن تمرکز بیشتر)

پیشگیری از سکته مغزی

تغییر سبک زندگی خطر بروز سکته یا عود آن را کاهش می‌هد. در ادامه روش‌های پیشگیری از سکته مغزی در خواب یا بیداری را معرفی می‌کنیم:

• فعالیت بدنی منظم
• حفظ تناسب اندام و وزن
• رعایت رژیم غذایی سالم
• عدم مصرف دخانیات و داروهای غیرمجاز مثل متامفتامین و کوکائین
• مصرف منظم داروهای مرتبط با فشارخون و قندخون طبق تجویز پزشک

داروهای مناسب برای جلوگیری از سکته‌ی مغزی کدامند؟

این داروها باید حتما زیر نظر پزشک فوق تخصص مغزواعصاب مصرف شوند:

• آسپرین
• هپارین
• آگرنوکس
• ریواروکسابان (Rivaroxaban)
• اپیکسابان (Apixaban)
• ادوکسابان ( APIXABAN)

عوارض سکته مغزی

عوارض بعد از سکته‌ مغزی خفیف یا شدید با توجه به نوع و شدت آن متفاوت است. در تصویر زیر این عوارض به‌خوبی نشان داده شده‌اند.

• درد
• افسردگی
• مشکل در بلع
• ناواضح صحبت کرد‌ن
• عدم تمرکز و توانایی فکر کردن
• اختلال در احساسات و عواطف
• ایجاد تغییر در توانایی فرد و رفتار او
• فلج ماهیچه‌ها و اندام‌های در یک یا دو طرف بدن
• ایجاد آسیب حسی، حرکتی، عضلانی، شناختی
• ضعف دستگاه تناسلی و کاهش کیفیت رابطه جنسی
• عدم کنترل مثانه و بروز مشکلاتی همچون اسهال، یبوست، تکرر ادرار، بی‌اختیاری

بیشتر بدانید: بیماری آنسفالیت مغزی چیست؟

استفراغ بعد از سکته مغزی نشانه چیست؟

معمولا بعد از سکته هموراژیک بیمار دچار استفراغ می‌شود که سلامتی را به خطر می‌اندازد. زیرا فرد به سرعت مایعات بدن و مواد مغذی را از دست خواهد داد. شایع‌ترین دلایل استفراغ بعد از سکته‌ی مغزی عبارتند از:

• عوارض دارویی
• بروز یک سکته دیگر
• ایجاد اختلالات دهلیزی
• آسیب در بخش‌های خاصی از مغز

نتیجه سکته مغزی (stroke)

سکته مغزی یک وضعیت اورژانس پزشکی است که زمان در آن حرف اول را می‌زند. شناخت علائم این عارضه به شما کمک می‌کند تا در صورت مشاهده آن بدون از دست دادن وقت طلایی اولیه سریعا بیمار را به بیمارستان منتقل کنید. از همین‌رو ما در این مقاله از مجله درمانکده شما را با انواع، علت و علائم سکته مغزی شدید آشنا کردیم. شما هم می‌توانید نظرات و تجربیات خود را با ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

منابع: Mayoclinic | cdc| medicalnewstoday

مشاوره با بهترین دکتر آنلاین در درمانکده